Ümit Şimşek

Risale Rehberi

2011-12-19T06:26:00.002+02:00

Risale-i Nur’u okumaya yeni başlayanlar için bir kılavuz:

Risalelerde işlenen başlıca konular.

Risaleler hangi sorulara cevap verir?

Risale-i Nur’un dili nasıl öğrenilir?

Hangi konu nerede bulunur?

İnsanlığın en önemli sorunlarına Risale-i Nur hangi çözümleri getiriyor?

Risale-i Nur’un kitleler üzerindeki benzersiz tesirinin sırrı nedir?

Nur talebelerini birbirine bağlayan özellikler nelerdir?

Nasıl Nur talebesi olunur?

Nur medreseleri nasıl kurulur?

Bunlar gibi düzinelerce sorunun cevabı, uygulamalı ve örnekli olarak

RİSALE REHBERİ'nde

Mesnevî-i Nuriye: 16

2009-01-25T23:54:00.006+02:00

Lâsiyyemâ: 2
Yirmi Sekizinci Sözün Arapça İkinci Makamı ve Onuncu Sözün Esası

İ’lem: Ehad-i Samedin herşey üzerinde bir sikkesi, bir hâtemi, bir âyeti—daha doğrusu âyetleri—vardır ki, o şeyin Ona ait olduğuna, Onun mülkü ve san’atı olduğuna şehadet eder. İstersen, Onun had ve hesaba gelmez ehadiyet sikkelerinden ve samediyet hâtemlerinden, bahar mevsiminde arz sayfasına vurulan sikkeye, iç içe geçip kucaklaşmış şekilde gelen şu müteselsil fıkraların dürbünüyle bak; o sikkeyi, gün ortasında Güneşi görür gibi göreceksin. Şöyle ki:

Yeryüzü sayfasında öyle bedî’ ve hikmetli bir icad müşahede ediyoruz ki, o icad,

- gayet vüs’atli ve azametli bir cûd-u mutlak içinde,
- o da itkan-ı mutlak içindeki bir sehâvet-i mutlaka içinde,
- o da intizam-ı mutlak içindeki bir suhûlet-i mutlaka içinde,
- o da ittizan-ı mutlak içindeki bir sür’at-i mutlaka içinde,
- o da mutlak bir hüsn-ü san’at içindeki vüs’at-i mutlaka içinde,
- o da paha biçilmez bir kıymet içindeki mutlak ucuzluk içinde,
- o da imtiyaz-ı mutlak içindeki ihtilât-ı mutlak içinde,
- o da ittifak-ı mutlak içindeki mutlak uzaklık içinde,
- o da en güzel bir hilkat içindeki kesret-i mutlaka içindedir.

Bu fıkralardan herbiri, o sikkeyi göstermek için tek başına kâfidir. Zira:

Nevideki nihayetsiz sehâvetle beraber herbir ferdde tek tek görülen en yüksek derecedeki itkan ve hüsn-ü san’at, ancak sonsuz bir kudret sahibine mahsustur ki, hiçbir şey Onu başka birşeyden alıkoyamaz.

Keza, nihayet derecedeki suhûletle beraber son derece intizam, öyle bir Zâta mahsustur ki, hiçbir şey Onu âciz bırakamaz; hem O nihayetsiz bir ilme sahiptir.

Keza, nihayet derecedeki sür’atle beraber son derece ittizan ve mevzuniyet, öyle bir Zâta mahsustur ki, herşey Onun emir ve iradesine teslim olur.

Keza, nev’in her tarafa yayılmasında görülen nihayet derecedeki vüs’at-i tasarrufla beraber herbir ferdde tek tek görülen gayet derecedeki hüsn-ü san’at öyle bir Zâta mahsustur ki, hiçbir şeyin yanında mekân edinmediği gibi, ilmiyle ve kudretiyle herşeyin yanındadır.

Keza, nihayet derecedeki bolluk ve ucuzlukla beraber san’at itibarıyla herbir ferdin gayet derecedeki kıymeti, ancak öyle bir Zâta mahsustur ki, gınâsına had, hazinelerine de nihayet bulunmaz.

Keza, muhtelif nevilerin ferdleri arasındaki nihayet derecede karışıklık ve giriftlikle beraber, herbirini hiçbir hatâya ve karışıklığa meydan vermeden son derece imtiyazla teşhis etmek öyle bir Zâta mahsustur ki, herşeyi görür, herşeye şahiddir, bir fiil bir fiiline mâni olmaz, bir sual bir suale karışmaz.

Keza, arzın her tarafına yayılmış ferdlerin birbirine nihayet derecede uzaklığıyla beraber, onların suretlerinde, teşkillerinde, icadlarında ve vücudlarında—güya herbir nev’in herbir ferdi, tek bir müdebbirin sadece kendisine mahsus tek bir emrine bakıyormuşçasına—gayet derecede tevafuku netice veren faaliyet öyle bir Zâta mahsustur ki, bütün arz Onun kabza-i tasarrufunda, Onun ilmi, hükmü ve hikmeti altındadır.

Keza, bir nev’in efradında nihayet derecedeki kesretle beraber herbir ferdin gayet derecede mükemmeliyetle yaratılışı ve herbir cüz’ün hüsn-ü icadı öyle bir Kadîr-i Mutlaka mahsustur ki, zerreler ve yıldızlar, az ve çok, Ona nisbeten müsavidir.

Bu fıkraların herbirinde Kadîr-i Mutlakın san’atına dair ayrı bir âyet vardır ki, o da, sehâvet ile israfsız itkan, sür’at ile mevzuniyet, kıymet ile ucuzluk, son derece karışıklık ile tam imtiyaz (herşeyin kusursuz şekilde birbirinden ayırt edilişi), ilh. aralarındaki tezattır.

Bu durumda, herbir fıkra ehadiyet hâtemini göstermek için kendi başına kâfi iken, bunların hepsi birden el ele verip tek bir faaliyete beraberce katılacak şekilde toplanınca durum ne olur? Şu âyetin sırrı işte bu noktadan geliyor:

وَلَئِنْ سَاَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْـضَـ لَيَقُولُنَّ اللّٰهُ [1]

Yani, aklı tenbih edilmek suretiyle kendisine sorulduğunda, inatçı münkir bile “Allah” demeye mecbur kalıyor.

İ’lem: Allah’a iman, Peygambere iman ve haşre iman ile kâinatın varlığını tasdik, karşılıklı olarak birbirlerini istilzam ederler. Böyle kat’î bir telâzumun hakikaten var olabilmesi için, Ulûhiyetin vücubu, risaletin sübutu ve âhiretin vücudu ile kâinatın gafletsiz şuhudu arasında tam bir irtibat olmalıdır. Zira:

Nasıl ki bir kitabın varlığı—bâhusus o kitabın herbir kelimesi bir kitap, herbir harfi de bir muntazam kaside tazammun ediyorsa—kâtipsiz olmaz. Aynen öyle de, Nakkàş-ı Ezelînin vücub-u vücuduna iman etmeksizin şu kâinat kitabını görebilmek—sarhoş olmamak şartıyla—mümkün değildir.

Bunun gibi, herbir taşına varıncaya kadar her tarafı san’at harikalarıyla, acâip nakışlarla, pek garib tezyinatla dolu bir evin ustasız, san’atkârsız, dülgersiz ve sahipsiz var olması mümkün olmadığı gibi, Sâniinin vücudunu tasdik etmeden bu âlemin vücudunu tasdik etmek de—dalâlet sarhoşluğu olmazsa—mümkün değildir.

Aynı şekilde, nasıl ki hem Güneşin varlığını inkâr etmek, hem de denizin yüzündeki kabarcıkların ışıltısını, su katrelerinin parıltısını ve buz kristallerinin parlayışını görmek mümkün değildir; zira o zaman kabarcıklar, katrecikler ve buz kristalleri sayısınca güneşçiklerin hakikaten bil’asale var olduğunu kabul etmek gerekir. Öyle de, aklı bozulmamış bir kimse için, daima intizamla halden hale giren ve insicamla yenilenip duran şu kâinatı müşahede edip de, şu muhteşem evi ve şu muazzam ağacı meşîetinin ve hikmetinin temelleri üzerine kuran, kaza ve kaderinin düsturlarıyla fasıllara ayıran, âdetinin ve sünnetinin kanunlarıyla tanzim eden, inâyet ve rahmetinin namuslarıyla tezyin eden ve esmâ ve sıfâtının cilveleriyle tenvir eden Kâinat Hâlıkının ve Bânisinin vücub-u vücudunu tasdik etmemek mümkün değildir.

Evet! Tek bir Hâlıkın kabul edilmemesi halinde, kâinatın zerreleri ve bu zerrelerden terkib olunan mevcudat kadar, sayısız ilâhları kabul etmek mecburiyeti doğar. Bu sayısız ilâhların da herbiri herşeyi birden yaratmaya muktedir olmalıdır. Çünkü herbir canlı cüz’î, küllün bir hülâsası gibidir; öyleyse, onu yaratmak için herşeyi birden yaratabilmelidir.

Bundan başka, nasıl ışık vermeksizin Güneşin vücudu mümkün olmazsa, peygamberler göndermek suretiyle tezahür etmeyen bir ulûhiyet de olmaz.

Hem nihayet kemaldeki bir cemâlin, tarif edici bir resul vasıtasıyla kendisini tanıtıp tebarüz etmemesi de mümkün değildir.

Hem nihayet cemaldeki bir kemâl-i san’atın, halkı ona çağıran bir dellâl vasıtasıyla kendisini teşhir etmemesi de mümkün değildir.

Hem herşeyi ihâta eden bir rubûbiyet saltanatının, vahdâniyet ve samediyetini zülcenaheyn bir meb’us vasıtasıyla kesret tabakalarında ilân ederek küllî bir ubudiyet istememesi de mümkün değildir.

Hem nihayetsiz bir hüsnün, hüsün sahiplerini istememesi; cemâlinin mehâsinini ve hüsnünün letâifini aynalarda müşahede etmeyi sevmemesi; ve kendini Ona sevdiren bir sevgili kul ve Onu insanlara sevdiren bir resul vasıtasıyla o mehâsin ve letâifi istihsan edicilerin nazarlarına sunmak ve onlara göstermek istememesi de mümkün değildir. Evet, o, ubudiyetiyle o cemal sahibinin cemâl-i rubûbiyetinin şuhuduna ayna olduğu gibi, risaletiyle de o cemâli göstermek için bir medar olmuştur.

Hem acib mucizelerle, garib işlemelerle dolu hazinelerin sahibinin, tanıtıcı bir sarraf ve vasfeden bir teşhir edici vasıtasıyla gizli kemâlâtını ortaya çıkarmak için, bunları halkın nazarlarına sunmayı ve herkesin gözü önüne sermeyi sevmemesi ve istememesi mümkün değildir.

Hal böyle olunca, âlemde şu vasıfları seyyidimiz Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâmdan daha câmi’ bir şekilde kendisinde toplayan kimse zuhur etmiş midir? Kellâ! En câmi’, en kâmil, en yüksek ve en üstün odur. O, bütün bu hakikatleri izhar eden, tebliğ eden, tarif eden, teşhir eden, dellâl, âbid, ilân edici, irşad edici, şahid olan, şahid tutan, şahid olunan, sevilen, seven, sevdiren, hidayet üzere olan, hidayete vesile olan resullerin sultanıdır. Gökler ve yer durdukca salâvatın en üstünü, selâmların en güzeli onun ve onların üzerine olsun.

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

[1] “Onlara ‘Gökleri ve yeri kim yarattı?’ diye soracak olsan, ‘Allah’ derler.” (Zümer Sûresi, 39:38.)

Mesnevî-i Nuriye: 15

2009-01-18T22:06:00.007+02:00

Üçüncü Risale

Lâsiyyemâ
Yirmi Sekizinci Sözün Arapça İkinci Makamı ve Onuncu Sözün Esası

بسم الله الرحمن الرحيم
الْحَمْدُ لِلهِ الّذِي شَهِدَتْ عَلٰى وُجُوبِ وُجُوْدِهِ وَوَحْدَتِهِ ذَرّاتُ الْكائِناتِ وَمُرَكَّباتُها بِلِسانِ عَجْزِها وَفَقْرِها.
وَالصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلٰى نَبِيِّهِ الّذي هُوَ كَشّافُ طِلْسِمِ الْكائِناتِ وَمِفْتاحُ آياتِها، وَعَلٰى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَعَلٰى إِخْوانِهِ مِنَ النَّبِيينَ وَالْمُرْسَلِينَ وَعَلٰى الْمَلائِكَةِ الْمُقَرَّبِينَ وَعَلٰى عِبادِ اللهِ الصّالِحِينَ مِنْ أَهْلِ السّمواتِ وَ الْأَرَضِينَ.

HAMD o Allah’a mahsustur ki, kâinatın bütün zerrâtı ve mürekkebâtı, acz ve fakrlarının lisanıyla Onun vücub-u vücuduna ve vahdetine şehadet eder.

Salât ve selâm, kâinat tılsımının keşşâfı ve kâinat âyetlerinin anahtarı olan Onun nebîsine, âl ve ashabına, kardeşleri olan enbiya ve mürselîne, mukarreb meleklere, Allah’ın gökler ve yerlerdeki salih kullarına olsun.

İ’lem: Ey tabiat ve esbab ile kendisine şükür kapısı kapanıp şirk kapısı açılmış olan kişi! Şirk, küfür ve küfran, hadsiz muhaller üzerine bina edilmiştir. İşte, o muhallerden sadece şu tek muhale bir bak:

Eğer kâfir cehalet sarhoşluğunu bırakıp da ilmin gözüyle kendi inkârına bakacak olursa, tek bir zerrenin sırtına tonlarca yük yüklemek ve tek tek herbir zerrede tabiatın milyonlarca matbaası olduğunu ve herbir zerrenin bütün masnûâttaki san’at inceliklerini bilecek ve işleyecek bir ıttıla ve maharete sahip bulunduğunu kabul etmeye mecbur kalır. Zira, meselâ herbir hava zerresi herbir nebat, çiçek, ağaç ve meyveye girip onun bünyesinde iş görebilir. Eğer o zerre ile onda saklı olan o küçük kuvvet, herşeyin melekûtu elinde bulunan Zâtın ismiyle çalışan bir memur olmazsa, o takdirde, bünyesine girdiği herşeye ait cihazların keyfiyetini ve o şeyin işleyişine ve meydana gelişine ait herşeyi bilmek zorunda demektir. Şu da var ki, meyve, ağacın küçültülmüş bir misalini tazammun eder; onun çekirdekleri ağacın amel defteri gibidir ki, onda ağacın tarihçe-i hayatı yazılmıştır. Onun için, meyve ağacın tamamına, hattâ onun nev’ine, hattâ bütün bir arza bakar. Bundan dolayıdır ki, san’atının ve mânâsının büyüklüğüyle, meyve, bir bakıma yeryüzünün san’atı kadar büyüktür. Bu muazzam manevî san’atı bina edene, yeryüzünü bina etmek elbette ağır gelmez.

Ne acibdir o nankör kâfirin hali! Kalbine bu kadar ahmaklık ve eblehliği doldurduktan sonra hâlâ akıl ve zekâ iddiasında bulunabiliyor!

İ’lem: Şunu da bil ki, herşeyin iki sureti vardır.

Birisi: Hislerle idrak olunan maddî suretlerdir ki, kaderin takdiriyle, gayet intizam içinde, herşeyin boyuna göre biçilmiş bir gömleğe benzer.

Diğeri ise akıl ile idrak olunabilecek bir surettir ki, tıpkı ışığın hareketiyle ortaya çıkan hayalî nuranî daire gibi, birşeyin zaman denizindeki hareketi esnasında veya üzerinden zaman nehrinin geçmesiyle meydana gelen muhtelif suretlerin terkibinden ibarettir. Bu manevî suret, o şeyin tarih-i hayatıdır ve meşhur kaderin medarıdır ki, “mukadderat-ı eşya“ adı verilir.

Evet, nasıl ki eşyanın, meselâ bir ağacın, maddî suretinde gayet intizamla ve ondan istenen neticeleri meyve verecek şekilde belirlenmiş hedefleri, hikmetli maslahatlara göre ölçülüp biçilmiş gayeleri vardır. Bunun gibi, o şeyin manevî suretinde de öyle maslahatlar tazammun eden muntazam neticeler ve birtakım gizli hikmetlere göre belirlenmiş muayyen hudutlar vardır. Bunlardan birincisinde kudret usta, kader hendese gibidir. İkincisinde ise kudret masdar, kader mistar gibidir; kader mistarındaki hatların üzerine kudret, mânâlar kitabını yazar.

Şimdi ey kâfir! İlim ve hakikate müracaat edildiğinde görülecektir ki, sen bu inkâr ve nankörlüğünle, herbir zerrede ve onun küçük, cüz’î kuvvetinde terzilik san’atına o derece bir aşinalık bulunduğunu kabul etmek zorunda kalırsın ki, o zerre ve sebeblerin tabiatı, eşya sayısınca farklı ve çeşitli elbise ve gömlekleri biçip dikebilsin; ve, zerrenin yanına vardığında, onun zaman içinde hadisat dikenleriyle delik deşik olmuş suretlerini yenileyebilecek bir gücü olsun. Lâkin hilkat ağacının meyvesi ve—iddiasınca—sebeblerin en güçlüsü ve ihtiyarı en geniş olan insan, eğer terzilik san’atına dair nev’inin bütün kabiliyetlerini bir araya toplayıp da bir dikenli ağacın âzâlarına uygun bir gömlek dikmek istese, buna gücü yetmez. Halbuki o ağacın Sâni-i Hakîmi, onun gelişmesi hengâmında, Güneşin solduramadığı taze ve muntazam, yepyeni gömlekleri, süslü ve ölçülü yemyeşil elbiseleri, tam bir kolaylık ve sür’atle, külfetsizce ve zahmetsizce ona giydiriyor. Evet, şu âyetlerin tavsif ettiği Zât her türlü kusurdan münezzehtir:

إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ * فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ [1]

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

[1] “Birşeyin olmasını dilediğinde Onun işi ‘Ol’ demektir; o da oluverir. Münezzehtir o Allah ki, herşeyin melekûtu Onun elindedir; siz de Ona döneceksiniz.” (Yâsin Sûresi, 36:82-83.)

Mesnevî-i Nuriye: 14

2009-01-04T20:56:00.004+02:00

Peygamberi (s.a.v.) bize tanıtan marifet deryasından
REŞHALAR: 9 - son

Üçüncü Nükte

İ’lem: Kur’ân’ın temel maksatları ve asıl unsurları dörttür: tevhid, nübüvvet, haşir ve ubudiyetle beraber adalet. Diğer meseleler ancak bu maksatlara birer vesile olurlar.

Şu da bir kaidedir ki, vesilelerin tafsilinde fazla derine dalmamak, faydasız meselelerle maksadı kaybettirecek derecede meşgul olarak mevzuu dağıtmamak içindir. İşte bu sebebden Kur’ân bazı kevnî meseleleri müphem bırakmış yahut ihmal veya icmal etmiştir.

Ayrıca, Kur’ân’ın muhatapları, ekseriyet-i mutlaka ile, avamdır; derin İlâhî hakikatleri ancak temsil yoluyla ve icmâlen zihne yaklaştırmak suretiyle anlayabilirler; uzun çağlardan sonra sadece felsefeci bir ekalliyetin erişebileceği bir bilgiyi almak için ise her vakit hazır değillerdir. İşte bu sebebden Kur’ân’ın ekser meseleleri temsil suretinde olduğu gibi, temsillerin de bir kısmı müteşabihat suretindedir; çünkü bunlar son derece derin İlâhî hakikatlerin temsilleridir.

Dördüncü Nükte

İ’lem: Nasıl ki bir saat sabit halde olmayıp içindeki âletlerin titreşmesiyle devamlı sarsıntı halindedir.

Öyle de, dünya dahi daima sarsıntı halinde bulunan büyük bir saattir.

Ona zamanın girmesiyle, gece ve gündüz iki mile dönüşür ve saniyeleri sayar.

Seneler, dakikaları sayan bir ibre olur.

Asırlar ise, saatleri sayan bir ibre gibidir.

Mekânın girmesiyle de, sür’atle değişen, halden hale giren ve sarsılıp duran cevv-i semâ, saniyeleri sayan bir mil olur.

Arz ise, nebat ve hayvanla, hayat ve ölümle daima değişen yüzü ile dakikaları sayan bir mile, içindeki zelzelelerle ve dağların vücuda gelmesiyle de saatleri sayan mile benzer.

Semâya gelince, o da ecrâm-ı ulviyenin hareketleriyle, kuyruklu yıldızların ve şahaplarının zuhuru ve Güneş ve Ay tutulması gibi tegayyüratıyla, günleri sayan bir mildir.

İşte şu yedi direk üstüne kurulu dünya, esmâ-i İlâhiyenin şuûnâtını ve kader ve kudret kaleminin yazısını vasfetmekle beraber, hakikatte fânîdir, yok olup gidicidir, sarsılıp durmaktadır ve akarsu gibi göç halindedir. Lâkin görüntüsü gaflet sebebiyle donup taşlaşmış ve tabiatla kesifleşerek âhirete perde olmuştur. Hastalıklı felsefe ve sefih medeniyet de, felsefî tetkikatla ve tabiat bahisleriyle onun bu donmuş ve kesifleşmiş halini şiddetlendirmektedir. Kur’ân ise, âyetleriyle dünyayı hallaç pamuğu gibi atar, beyanıyla onu şeffaflaştırır, nuruyla eritir, sayhalarıyla mevhum ebediyetini yırtar; gök gürültüsü gibi gürleyişleriyle, tabiatı tevlid eden gafleti paramparça eder. Ve dünyanın zelzeleli hakikati, lisan-ı haliyle şu âyeti okur:

وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ [1]

İşte bu yüzdendir ki, Kur’ân, felsefenin tafsil ettiği eşyanın mahiyet ve hususiyetlerinde icmal yapar, felsefenin icmal veya ihmal ettiği meselelerde de tafsile girişir ki, bunlar, mahlûkatın tekvinî emirlere uyma hususundaki vazifeleri ve Fâtırlarının isim, fiil ve şe’nlerine delâletleridir.

Elhasıl: Kur’ân, kâinat kitabının mânâsından ve delâletlerinden bahseder. Felsefe ise harflerin süslerinden, vaziyet ve münasebetlerinden söz eder; mevcudatın bir mânâya delâlet eden kelimeler olduğunu bilmez. Felsefe hikmeti ile Kur’ân hikmeti arasındaki farkı görmek istersen, şu âyetin beyanına dair bahse müracaat et:[2]

وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا [3]

Beşinci Nükte

“Mucizat-ı Kur’âniye” adlı Yirmi Beşinci Sözün İkinci Şulesinin üç Nurunu ihtivâ eden bir bahistir.

Altıncı Nükte

İ’lem: Geçmiş Nükteden de anlaşılacağı gibi, Kur’ân, âsâra baktığı zaman,

- o eserlerin hangi cihetlerden Allah Tealânın fiillerine delâlet ettiği,

- fiillerin hangi cihetlerden Esmâ-i İlâhiyeyi gösterdiği,

- o fiillerin ne suretle Esmâya döküldüğü veya Esmâdan akıp geldiği

- ve İlâhî sıfatların şuâları olan Esmânın eşyayı nasıl ihâta ettiği

noktalarından bakar.

Elhasıl: Kur’ân, mevcudatın, Fâtırına müteveccih yüzlerine bakar. Felsefe ise, mevcudatın kendilerine ve sebeblerine müteveccih yüzlerine, felsefe veya san’at itibarıyla cüz’î faydalarına bakar. Ne cahildir o adam ki, felsefe fünununa aldanıp da onu Kur’ân’ın bahislerine mehenk yapar! Söyleyen kimse ne güzel söylemiş: “Cünun fünun demek olduğu gibi, fünun da cünun demektir.” Yani, cinnetin adı fen olmuş; fen de zaten cinnet demektir.

Beşinci Katre

İ’lem: Habbe Risalesinde de geçtiği gibi, Kur’ân’ın i’caz lem’alarından biri de, beyan ve maânî ilimlerinin şehadetiyle, onun parlak bir selâseti, üstün bir selâmeti, sağlam bir tesanüdü, güçlü bir tenasübü, cümleler ve heyetler arasındaki teâvünü, âyetler ve maksatlar arasındaki tecâvübü kendisinde toplamasıdır.

Bundan başka, Kur’ân, yirmi senede, ihtiyaç durumuna göre birbirinden farklı ve ayrı şekilde, âyet âyet nâzil olmakla birlikte, öylesine âhenk içindedir ki, sanki hepsi bir defada inmiş gibidir.

Hem nüzul sebebleri farklı ve birbirine mübayin olmakla birlikte, öyle mükemmel bir tesanüdü vardır ki, sanki tek bir nüzul sebebine bağlı olarak inmiş gibidir.

Hem mütefavit ve mükerrer suallere cevap olarak gelmekle birlikte, son derece imtizaç ve ittihad halindedir ve sanki tek bir suale cevap gibidir.

Hem ahkâmı birbirine mugayir olan müteaddit hadiseleri açıklamak üzere geldiği halde, öylesine mükemmel bir intizam ile gelmiştir ki, sanki tek bir hadiseyi açıklar gibidir.

Hem tenezzülât-ı İlâhiye ile muhatapların anlayışına, bilhassa kendisine Kur’ân indirilen zâtın—muhtelif ve mütenevvi hallerde iken vahiy aldığı halde—anlayışına münasip üslûplarda inmesine rağmen, âyetleri öyle temasül ve selâsettedir ki, sanki tek bir halde inmiş gibidir.

Hem müteaddit ve birbirinden çok uzak muhatap tabakalarına hitap ederek onlarla konuştuğu halde, sanki tek bir muhatabı varmışçasına, beyanında öyle bir suhûlet, nizamında öyle bir cezalet, anlatışında öyle bir vuzuh vardır ki, herbir muhatap, Kur’ân’ın birinci derecede kendisine hitap ettiğini zanneder.

Hem birbirinden çok farklı ve tedrice muhtaç gayelere hidayet edip ulaştırmak üzere indiği halde, sanki hepsi tek bir maksat imişçesine, öyle mükemmel bir istikamet, muvazene ve nizamı vardır ki, selim bir gözü bulunan basiret sahibi şunu hiç şüphesiz müşahede eder: Kur’ân’da öyle bir göz vardır ki, bütün kâinatı, içiyle ve dışıyla apaçık okunan bir sayfa gibi görür, onu dilediği gibi çevirir ve mânâlarını dilediği şekilde anlatır.

Altıncı Katre

Katre Risalesinde geçtiği gibi, Kur’ân’ın sair kelâmlarla mukayese edilemeyeceğine dairdir.

İ’lem: Kelâmın mertebesindeki yüksekliğin, kuvvetin ve hüsün ve cemâlin dört kaynağı vardır: mütekellim, muhatap, maksat ve makam. Yoksa, ediplerin yanlış olarak ileri sürdükleri gibi sadece makam değildir.

Sen kimin söylediğine, kime söylediğine, niçin söylediğine ve hangi makamda söylediğine bak. Zira kelâm emir veya nehiy cinsinden ise, kuvvet ve ulviyeti mütekellimin derecesine uygun şekilde ziyadeleşen bir irade ve kudreti tazammun eder.

Evet, kimsenin kulak asmadığı bir temennî ve kuruntudan gelen fuzulî ve suretâ bir emir nerede, kudret ve iradeyi tazammun eden hakikî ve nâfiz bir emir nerede?
Şimdi bir bak:

يَا أَرْضُ ابْلَعِي مَاءَكِ وَيَا سَمَاءُ أَقْلِعِي [4]
فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ اِئْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ [5]

Bu emirler nerede, hummâya tutulmuş birisinin hezeyan suretinde söylediği sözlere benzer şekilde, beşerin câmidata “Ey yeryüzü, sakin ol; ey gök, yarıl; ey kıyamet, kop!” diye hitap edişi nerede?

Keza, emrine itaat edilen bir kumandanın büyük bir mutî orduyu Allah’ın düşmanları üzerine salan “Arş!” emri nerede? Söz olarak bunun aynı olmakla beraber ciddîye alınmayan ve sözü dinlenmeyen ehemmiyetsiz birinden sadır olan emir nerede?

إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ [6]

Nerede bu emir, nerede beşer kelâmı?

Keza, nerede hakikî bir mâlikin ve emri tesirli, hükmü nâfiz olan bir âmirin tasviri? Veya bir san’atkârın san’atını icra ederken, bir mün’imin ihsanda bulunurken, o san’at ve ihsan ânındaki fiillerini tasvir ederek “Şöyle şöyle yaptım, şunu şunu yaptırdım” deyişi? İstersen bak şu âyetlere:

أَفَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَزَيَّنَّاهَا وَمَا لَهَا مِنْ فُرُوجٍ * وَالأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ * تَبْصِرَةً وَذِكْرَى لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ * وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُبَارَكًا فَأَنْبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِيدِ * وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَهَا طَلْعٌ نَضِيدٌ * رِزْقًا لِلْعِبَادِ وَأَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتًا كَذَلِكَ الْخُرُوجُ [7]

Sonra bak, nerede bu fiillere hiç teması olmayan birinin bu hususlardaki fuzuliyane tasvirleri?

Evet, nerede yıldızların kendisi, nerede onların camlarda görünüp de var mı, yok mu oldukları bile belli olmayan gelip geçici timsalcikleri?

Evet, nerede Güneş ve Ay Hâlıkının kelâmındaki kelimelerin hidayet nurları ilham eden melekleri? Nerede hevesat düğümlerinin üfürükçüsü beşer tezviratının eşek arıları?

Evet, nerede hidayet cevherlerinin sadefi, hakaik-i imâniyenin menbaı ve esasat-ı İslâmiyenin madeni olan ve Rahmân’ın Arşından hitab-ı Ezelînin ve ilim, kudret ve iradenin elfazıyla saçılan Kur’ân’ın lâfızları? Nerede beşer hevâ ve hevesinin asılsız lâfları?

Evet, nerede o Kur’ân ki,

- bir ağaç gibi dal budak salmış, yaprak vermiş, çiçek açmış ve maneviyatıyla, şeâiriyle, kemâlâtıyla, evliya ve asfiyasıyla şu İslâm âlemini meyve vermiştir—öyle ki, o tuba ağacının çekirdeklerinden nicesi meyveli ağaçlar hükmünde hayat düsturlarına inkılâb ederek, hakkında

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لاَ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا[8]

dedirtmiş ve,

- nazmındaki cezaletle, mânâsındaki belâgatle, üslûbundaki bedaatle, beyanındaki beraatle, lâfzındaki fesahatle, pek çok makbul vücuhu birden kapsayan lâfzındaki câmiiyetle,

- müçtehidler için kaynak, ârifler için ezvak, vuslata erişenler için meşreb, kâmiller için meslek, muhakkikler için mezhep mânâsındaki yolları ve hakikati tazammun eden şu şeriat deryasına câmi’ bir şekilde güzelce yol gösterişiyle,

- her asırdaki gençliğiyle ve her asırda her tabakaya lâyık ve muvafık tazeliğiyle herkesi susturmuş,

- en belâgatli hatipleri ve en seçkin âlimleri ilzam etmiş, hattâ bir sûresinin benzerini getirmek hususunda bütün beşeri âciz bırakmıştır.

Evet, Kur’ân nerede, beşer kelâmı nerede? Serâ nerede, Sürreyya nerede?

اَلْلّهُمَّ بِحَّقِّ الْقُرْآنِ وَبِحَّقِّ مَنْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ نَوِّرْ قُلُوْبَنا بِنُوْرِ الْقُرْآنِ وَاجْعَلْ الْقُرْآنَ شِفاءً لَنا مِنْ كُلِّ دَاءٍ، وَمُوْنِساً لَنا فِيْ حَياتِنا وَبَعْدَ مَماتِنا، وَاجْعَلْهُ لَنا فِيْ الدُّنْيا قَرِيْناً وَفِيْ الْقَبْرِ مُوْنِساً وَ فِيْ الْقِيامَةِ شَفِيْعاً وَعَلٰى الصِّراطِ نُوْراً وَمِنَ النَّارِ سِتْراً وَحِجاباً، وَ إِلَى الْجَنَّةِ رَفِيْقاً وَ إِلَى الْخَيْراتِ دَلِيْلاً وَإِماماً بِفَضْلِكَ وَحَمْدِكَ وَكَرَمِكَ وَإِحْسانِكَ وَرَحْمَتِكَ يا أَكْرِمَ الْأَكْرَمِيْنَ وَيا أَرْحَمَ الرَّاحِمِيْنَ.
وَصَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى مَنْ أَنْزَلْتَ عَلَيْهِ الْقُرْآنَ وَأَرْسَلْتَهُ رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ وَعَلٰى آلِهِ وَصَحْبِهِ صَلاةً تُرْضيْكَ وَتُرْضيهِ وَتَرْضَى بِها يا رَبَّ الْعالَمِيْنَ. .
فَيا مُنْزِلَ الْقُرْآنَ بِحَقِّ الْقُرْآنِ اجْعَلْ هَذا الْكِتابَ نائِباً عَنّي ناطِقاً بِهَذا الدُّعاءِ بَدَلاً عَنِّي، إِذا أَسْكَتَ الْمَوْتُ لِسانِي آمِيْنَ. أَلْفَ آمِيْنَ. .

Allahım! Kur’ân’ın ve kendisine Kur’ân indirilen zâtın hakkı için kalblerimizi Kur’ân’ın nuruyla nurlandır. Kur’ân’ı bütün dertlerimize şifa yap. Hayatımızda da, ölümden sonra da Kur’ân’ı bize ünsiyetli kıl. Onu bizim için dünyada yakın bir dost, kabirde mûnis bir arkadaş, kıyamette şefaatçi, Sıratta nur, ateşe karşı siper ve perde, Cennete yol arkadaşı, hayırlara delil ve imam yap—fazlınla, hamdin ile, kereminle, ihsanınla ve rahmetinle, ey kerem sahiplerinin en keremlisi ve merhametlilerin en merhametlisi!

Kendisine Kur’ân indirip âlemlere rahmet olarak gönderdiğin zâta, âl ve ashabına da, razı olacağın, onu hoşnut edecek ve Seni de hoşnut edecek bir salât ile salât ve selâm et, ey Âlemlerin Rabbi!Ey Kur’ân’ı indiren Zât-ı Zülcelâl! Kur’ân’ın hakkı için, ölüm benim lisanımı susturduğunda, bu kitabı, şu duâ ile benim yerime konuşan bir vekil eyle. Âmin. Bin kere âmin.

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

[1] “Kur’ân okunduğunda susun ve dinleyin ki rahmete erişesiniz.” (A’râf Sûresi, 7:204.)
[2] Söz konusu bahis, On İkinci Sözdedir.
[3] “Kime hikmet verilmişse, ona gerçekten pek büyük bir hayır verilmiştir.” (Bakara Sûresi, 2:269.)
[4] “Ey yer, suyunu yut; ey gök, suyunu tut.” (Hud Sûresi, 11:44.)
[5] “Hem göğe, hem de yeryüzüne ‘İsteseniz de, istemeseniz de gelin’ buyurdu. İkisi de ‘İsteyerek geldik’ dedi.” (Fussılet Sûresi, 41:11.)
[6] “Birşeyin olmasını dilediğinde Onun işi ‘Ol’ demektir; o da oluverir.” (Yâsin Sûresi, 36:82.)
[7] “Üstlerindeki göğe bakmadılar mı, onu nasıl bina edip süslemişiz ki, hiçbir gediği yoktur. Yeryüzünü de döşedik, onda sağlam dağlar diktik, her güzel çiftten bitkiler yeşerttik: Hakka yönelecek herbir kulun gönül gözünü açsın ve ibret olsun diye. Gökten de bereketli bir suyu peyderpey indirdik; onunla bağlar ve biçilecek taneli ekinler bitirdik. Salkımları üst üste binmiş yüksek hurma ağaçları bitirdik. Tâ ki kullara rızık olsun. Biz o suyla ölü bir beldeye can verdik. Kabirlerden çıkışınız da işte böyledir.” (Kaf Sûresi, 50:6-11.)
[8] “De ki: Bu Kur’ân’ın benzerini getirmek için bütün insanlar ve cinler toplanıp da birbirine yardımcı olsalar, yine de onun benzerini getiremezler.” (İsrâ Sûresi, 17:88.)

Mesnevî-i Nuriye: 13

2008-12-29T00:34:00.006+02:00

Peygamberi (s.a.v.) bize tanıtan marifet deryasından

REŞHALAR: 8

Dördüncü Katre
Kur’ân’ın mükevvenata dair bazı felsefî meseleleri ihmali, bir kısmını iphamı, bir kısmını da icmâli ile ortaya çıkan i’caz lem’asının beyanına dairdir. Bu Lem’anın da altı Nüktesi vardır.

Birinci Nükte

Sual: “Niçin Kur’ân kâinattan fenn-i hikmet ve felsefenin bahsettiği gibi bahsetmiyor?”

Cevap: Felsefe hakikat yolundan sapmıştır; mevcudatı mânâ-yı ismî ile kendi nefisleri için çalıştırır. Kur’ân ise hak ile indirilmiş ve hak ile inmiştir ve hakikate gider; onun için mevcudatı mânâ-yı harfî ile, kendi nefisleri için değil, Hâlık namına çalıştırır.

Sual: Niçin Kur’ân yer ve ecrâm-ı ulviyenin mahiyetleri, şekil ve hareketleri gibi meseleleri fennin yaptığı gibi açıklamamış da müphem ve mücmel bırakmıştır?

Cevap: Şu sebeblerden dolayı ipham daha mühim ve icmal daha güzeldir:

Birincisi: Kur’ân kâinattan dolayısıyla, yani istitradî olarak, onu Allah’ın zâtına ve sıfatlarına delil olarak göstermek için bahseder. Delilin şartı ise açık olmak, neticeden daha zâhir olmaktır. Burada netice Allah’ın zat, sıfât ve esmâsının marifeti olduğuna göre, eğer Kur’ân, fen ehlinin arzu ettiği gibi “Ey insanlar, şu Güneşin sükûnuna ve arzın hareketine bakın da Hâlıkın azamet-i kudretini anlayın” demiş olsaydı, delil neticeden daha gizli ve anlaşılmaz hale gelir, ekser zamanlardaki ekser insanların anlayışından uzak düşerdi. Halbuki irşad ve hidayetin nazarında ekseriyet-i mutlakanın hakkı daha mühimdir. Onların anlayışını dikkate almak, felsefeye derinlemesine dalan bir azınlığın istifadesine mâni olmaz; fakat böyle bir azınlığı birinci derecede dikkate almakta, ekser zamanlardaki çoğunluk için mahrumiyet vardır.

İkincisi: Umumun nazarına uygun hareket etmek, âmmenin hissine riayet etmek ve cumhurun düşüncesine yabancı düşmemek, irşadın belâgatine yaraşan şeydir—tâ ki halkın nazarı beyhude ürkmesin, fikirleri boşu boşuna karışmasın, hisleri maslahatsız korkup kaçmasın. Demek, halkın nezdinde en beliğ bir hitap ve irşad, onları zorlamayacak şekilde zâhir, basit ve kolay, usandırmayacak şekilde özlü ve içinde onlar için lüzumsuz tafsilât bulundurmayacak şekilde mücmel olanıdır.

Üçüncüsü: Kur’ân mevcudatın hallerinden kendileri için değil, onları icad eden Zât için bahseder. Onun için, Kur’ân’ın nazarında mühim olan, onların Mûcidine bakan durumlarıdır. Fenn-i hikmet ise, mevcudattan, kendileri için bahseder; onun nazarında mühim olan da, onların kendi nefislerine bakan durumlarıdır. Aralarında ne kadar büyük fark var—serâ ile Süreyya gibi!

Keza, vahiy bütün insanlara birden hitap eder ve, takliden değil, tahkikle anlasınlar diye, ekseriyetin anlayışına riayet eder. Fakat fen asıl muhatap olarak ehl-i fenni alır; umumun hissesine de taklit düşer. Fennin—doğru olmak şartıyla—tafsil ettiği şeyden, Kur’ân elbette icmâlen söz edecek veya, umumun menfaati nisbetinde, onu müphem veya mücmel bırakacaktır.

Dördüncüsü: Kur’ân bütün beşer tabakalarının mürşidi olduğu için, irşadın belâgati gerektirir ki, ekseriyetin zâhir nazarlarına bedihî olarak görünen meselelerde, yanıltacak ve iddialaşmaya sevk edecek şeyleri zikretmesin, onların zâhirî nazarlarında bedihî olan hususları lüzumsuz yere değiştirmesin ve onlara asıl vazifelerinde lâzım olmayan şeyleri ya ihmal veya icmal etsin.

Meselâ, Kur’ân Güneşten Güneş için bahsetmediği gibi, onun mahiyetinden de söz etmez. O ancak Güneşi kimin aydınlatarak bir lâmba yaptığından bahseder. Ve o Güneşin intizam-ı san’ata bir zemberek, nizam-ı hilkate merkez ve, mevsimlerin değişmesi esnasında Nakkaş-ı Ezelînin gece ve gündüz ipleriyle dokuduğu, göğün ve yerin yüzüne serilmiş mensucattaki insicam-ı san’ata bir mekik olarak gördüğü vazifesinden söz eder. Dokumadaki nizamı ve dokunan şeylerdeki intizamı göstermek suretiyle, Kur’ân bize bu mensucatın Fâtır-ı Hakîminin ve Sâni-i Kerîminin kemâlâtını tanıtır. Güneşin hareketi ise, ister zâhirî olsun, ister hakikî olsun, müsavidir; Kur’ân’ın maksadına tesir etmez. Zira asıl maksat, Güneşin görünürdeki hareketi zımnında, bize o hikmetli nizamın dokunmasını göstermektir. O dokuma ise bütün haşmetiyle görünmektedir ki, fennin iddia ettiği gibi Güneşin hareketsiz olması buna bir zarar vermez.

İkinci Nükte

Kur’ân diyor ki:

وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجًا [1] وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا َ [2]

Sual: Niçin Kur’ân Güneşe “lâmba” diyor? Halbuki fennin nazarında o arza tâbi olmayacak kadar büyüktür; hattâ seyyarelerle beraber yeryüzünün de merkezi odur.

Cevap: “Lâmba” tabirinde, saray suretinde bir âlem tasviri vardır. Âlemde var olan şeyler ise, o sarayın levazımatı ve tezyinatıdır ve sarayın sakinleri ile misafirleri için hazırlanmış yemeklerdir. Lâmba tabiri, bütün bunların misafirler ve hizmetçiler için Kerîm ve Rahîm bir el tarafından hazırlanmış olduğunu ihsas eder. Güneş ise bu sarayda musahhar bir memurdan ve nurlu bir lâmbadan başka birşey değildir.

Elhasıl, “lâmba” tabirinde hem Hâlıkın azamet-i rubûbiyeti içindeki rahmetini ihtar vardır; hem geniş rahmeti içindeki ihsanını ifham vardır; hem haşmet-i saltanatı içindeki keremini ihsas vardır; hem de müşriklerin mabud telâkki ettikleri şeylerin en büyüğünü emir altında bir lâmba olarak göstermek suretiyle bir vahdâniyet ilânı vardır. Cansız bir musahhar lâmba nerede, ibadete liyakat nerede?

“Güneş cereyan eder” ifadesindeki “cereyan” tabirinde ise, kış ve yazın deveranı, gece ve gündüzün değişmesi hengâmındaki acib ve muntazam tasarrufat ihtar edilir. Ve bu ihtar ile Sâniin rubûbiyetindeki infiradı ve o infirad içindeki azamet-i kudreti anlatılmış olur. Böylece, Güneş ve Ay noktalarından hareketle, Kur’ân, zihinleri gece ve gündüz, yaz ve kış sayfalarına ve oradan da, onların içinde yazılan hadisat satırlarına yöneltir. “Cereyan” tabiri bütün bu mânâlara bir ünvandır; ünvanın zâhir mânâsı buna yeter, hakikî mânâsının buradaki maksat ile bir ilgisi yoktur.

Şimdi Kur’ân’ın kelimelerine bak ki, kolay, basit ve bilinen kelimeler olmakla beraber, o kadar hoş mânâların hazinelerine nasıl anahtar oluyor da kapılar açıyor!

Sonra da felsefe hikmetinin tantanalı sözlerine bak: O kadar şâşaasıyla beraber, ne bir ilmî kemal veriyor, ne bir ruhanî zevk; ne insana bir gaye gösteriyor, ne de dinî bir fayda sağlıyor. Sadece müthiş bir hayret ve muvahhiş bir dehşet veriyor ve seni apaydınlık tevhid semâsından karanlık kesret vadilerine düşürüyor. İşte, Güneş hakkında felsefecilerin neler söylediğine bir bak:

“Güneş, arzımızdan bir milyon üç yüz bin defadan ziyade büyük, ateşten bir sıvı kütledir. Yörüngesinde kendi etrafında döner. Ondan çıkan kıvılcımlardan arzımız ve diğer seyyareler vücud bulmuştur. Çeşitli büyüklüklerdeki bu muazzam cisimlerden kimi Güneşe yakın, kimi ondan uzaktadır; bunlar uzay boşluğunda, bir umumî cazibe kuvvetiyle Güneş etrafında dönerler. Bir kuyruklu yıldız geçişi gibi bir semâvî hadise sebebiyle onlardan biri tesadüfen yörüngesinden çıkacak olsa, Güneş Sisteminde ve dünyada karışıklık çıkar; gökler ve yer o dehşetten hissesini alır.”

Şimdi kendine bak, acaba bu mesele sana ne fayda verdi? Feyâ sübhanallah! Hakikatin şeklini dalâlet nasıl değiştiriyor. İşte o hakikat şudur:

“Güneş, seyyareleriyle beraber, Fâtır-ı Hakîminin emri ve Hâlık-ı Kadîrinin kuvvetiyle yaratılmış ve teshir edilmiş bir muvazzaf masnû’dan ibarettir. Ve, o kadar büyüklüğüyle beraber, üzerinde tecellî eden Nur isminin şuâsıyla semâ denizinin yüzünde ışıldayan parlak bir katreden başka birşey değildir.”

Eğer felsefeciler meselelerine Kur’ân’dan bir nur katıp da “Bu cansız ve dehşetli cisimlere Allah nihayet intizam ve hikmet içinde ve emrine tam bir itaatle vazifeler gördürüyor” demiş olsalardı, o zaman bilgilerinde bir mânâ olurdu. Yoksa, bütün bunları kendilerine ve sebeblere isnad ettikleri için, Kur’ân’ın tasvir ettiği şu kimsenin durumuna düşerler:

وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ [3]

Bu meseleye diğerlerini sen kıyas et.

[TERCÜME:ÜMİT ŞİMŞEK]

[1] “Güneşi bir lâmba yaptı.” (Nuh Sûresi, 71:16.)
[2] “Güneş de kendisi için belirlenmiş bir kanunla yörüngesinde akar.” (Yâsin Sûresi, 36:38.)
[3] “Allah’a ortak koşan kimse sanki gökten düşmüş de kuşlar onu kapıp parçalamış, yahut rüzgâr onu ıssız bir yere savurmuştur.” (Hacc Sûresi, 22:31.)

Mesnevî-i Nuriye: 12

2008-12-21T23:48:00.002+02:00

Peygamberi (s.a.v.) bize tanıtan marifet deryasından
REŞHALAR: 7

On Dördüncü Reşha
Mucize-i Kübrâ olan Kur’ân deryasından katreler

Birinci Katre

İ’lem: Nübüvvet-i Ahmediyenin delilleri had ve hesaba gelmez. Büyük muhakkikler, bu delilleri açıklayan eserler vücuda getirmişlerdir. Ben de, aczim ve kusurumla beraber, Türkçe Şuaat adlı risalede bu güneşin bir kısım şuâlarını ele almış bulunuyorum. Keza, Lemeat’ta onun Kur’ân denen mucize-i kübrâsının i’caz vecihlerini icmâlen beyan ettim ve kasır fehmimle i’caz-ı Kur’ân’ın kırk kadar vechine işarette bulundum. Arapça İşârâtü’l-İ’câz adlı tefsirimde ise, bu vecihlerden, nazmın fâik belâgatine dair tek bir vechini kırk sayfada beyan ettim. Dilersen o üç kitaba müracaat edebilirsin.

İkinci Katre

İ’lem: Geçmiş derslerden de anladığın gibi, bu semâvat ile ecrâm-ı ulviyenin ve bu arz ile yerdeki mevcudatın Hâlıkından gelen ve bize Âlemlerin Rabbi olan Rabbimizi tanıtan Kur’ân’ın pek çok makam ve vazifesi vardır.

Eğer “Kur’ân nedir?” diyecek olursan, deriz ki:

O, şu kâinatın tercüme-i ezeliyesi ve tekvinî âyetleri okuyan dillerinin tercüman-ı ebedîsi ve âlem kitabının müfessiridir.

Hem semâvat ve arz sayfalarında saklı esmâ-i İlâhiye hazinelerinin gizliliklerinin keşşâfıdır.

Hem hadisat satırlarının altında gizlenmiş şuûnât-ı İlâhiye hakikatlerinin anahtarıdır.

Hem şehadet âleminde gaybın lisanıdır.

Hem hitabat-ı ezeliye-i Sübhaniye ve iltifatat-ı ebediye-i Rahmâniyenin hazinesidir.

Hem şu İslâmiyet âlem-i manevîsinin temeli, hendesesi ve güneşidir.

Hem uhrevî âlemin haritasıdır.

Hem zat ve sıfât ve esmâ ve şuûn-u İlâhiyenin kavl-i şârihi, tefsir-i vâzıhı, burhan-ı kàtıı ve tercüman-ı sâtııdır.

Hem insanlık âleminin mürebbîsidir.

Hem insaniyet-i kübrâ olan İslâmiyetin suyu ve ışığıdır.

Hem nev-i beşer için hakikî hikmet ve beşerin yaratılış gayesine sevk edici mürşiddir.

Hem insanlık için şeriat kitabı olduğu gibi, aynı zamanda hikmet kitabıdır.

Hem duâ ve ubudiyet kitabı olduğu gibi, aynı zamanda emir ve davet kitabıdır.

Hem zikir kitabı olduğu gibi, aynı zamanda fikir kitabıdır.

Hem insanın bütün manevî hâcetlerine merci olacak pek çok kitapları muhtevî tek bir kitap iken, aynı zamanda, kitap ve risalelerle dolu bir mukaddes kütüphane gibidir. Öyle ki, muhtelif meşrep sahiplerinden herbiri için o meşrebin zevkine uygun ve onu tenvir edecek, meslekleri birbirinden ayrı evliya, sıddıklar, ârifler ve muhakkik âlimlerden herbiri için de o mesleğin tarzına uygun ve onu tasvir edecek bir risale ibraz eden bir külliyat hükmüne geçmiştir.

Üçüncü Katre

Kur’ân’ın tekrarlarındaki i’caz lem’asının beyanına dairdir. Bu lem’ada Altı Nokta vardır.

Birinci Nokta

İ’lem: Kur’ân hem zikir kitabı, hem duâ kitabı, hem de davet kitabı olduğu için, onun tekrarı daha güzel ve belâgatli, hattâ elzem olur. Çünkü zikir tekrarlanır, duâ yinelenir, davet tekid edilir. Zira zikrin tekrarlanması tenvir eder; duâya tekrar tekrar dönülmesi takrir mânâsına gelir; davetin tekrarı ise tekid demektir.

İkinci Nokta

İ’lem: Kur’ân, en zekîsinden en gabîsine, en müttakîsinden en şakîsine, dünyayı terk edip var gücüyle âhirete çalışan tevfik ehlinden tut, tâ âhireti ihmal edip dünyaya dalmış biçarelere kadar bütün beşer tabakalarına bir hitap ve bir devadır. Fakat herkese her zaman deva ve şifa olan Kur’ân’ın tamamını birden herkes her zaman okuyamaz. Onun içindir ki, Hakîm-i Rahîm, Kur’ân’ın ekser maksatlarını ekser sûrelerde, bilhassa uzun sûrelerde derc etmiş; böylece her sûre bir küçük Kur’ân hükmüne geçmiştir. O Hakîm-i Rahîm, işte bu suretle herkesin işini kolaylaştırıyor ve kullarına teşvikkârâne sesleniyor:

وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ [1]

Üçüncü Nokta

İ’lem: Nasıl cismanî ihtiyaçların tekerrür zamanları farklıdır: Bazısına hava gibi her an ihtiyaç duyulur. Bir kısmı su gibidir; hararet basınca ihtiyaç duyulur. Bir sınıfı gıda gibidir; hergün ihtiyaç duyulur. Bazı nev’i ışık gibidir; haftada bir ihtiyaç hasıl olur. Başka bir türüne ayda bir, devâ gibi daha başka türüne de ekseriyâ senede bir ihtiyaç duyulur. Diğerlerini buna göre kıyas et.

Aynen öyle de, insanın manevî ihtiyaçları da farklı zamanlarda tekerrür eder. Bir kısmına insan her an muhtaçtır: Hüve ve Allah gibi. Bir kısmına her vakit ihtiyaç olur: Bismillâh gibi. Bir kısmına her saat ihtiyaç duyulur: Lâ ilâhe illâllah gibi. Ve hâkezâ, kıyas et.

Âyetlerin ve Kur’ân’daki kelimelerin tekrarı ise, ihtiyacın tekerrürüne delâlet ve ihtiyacın şiddetine işaret eder. Hem ihtiyaç damarını tenbih eder ve uyandırır, ihtiyaç duymaya teşvik eder, öyle manevî gıdalara olan ihtiyaç için iştahı harekete geçirir.

Dördüncü Nokta

İ’lem: Kur’ân, bu metin ve muazzam dinin ve esaslarının ve şu İslâm âleminin dayandığı temellerin kurucusudur. Ve beşerin içtimaî hayatında bir inkılâb yapar, onu tebdil ve tahvil eder. Hiç şüphe yok ki, böyle bir müessise, tesbit ve tekid için tekrar gerekir, takrir ve teyid için pek çok kereler üzerinde durmak icab eder.

Keza, Kur’ân’da, muhtelif beşer tabakalarının hal ve kal dilleriyle tekrar tekrar sordukları sorulara da cevap vardır.

Beşinci Nokta

İ’lem: Kur’ân pek büyük meselelerden bahisle kalbleri imana davet eder, pek ince hakikatlerden bahisle akılları marifete çağırır. Elbette bütün bunların kalblerde yerleşmesi ve umumî efkârda tesbiti için, muhtelif suretlerde ve çeşitli üslûplarda tekrar lâzımdır.

Altıncı Nokta

İ’lem: Herbir âyetin zâhiri, bâtını, haddi ve muttalaı vardır. Ve herbir kıssanın dahi pek çok vücuhu, ahkâmı, fayda ve maksatları bulunur. Aynı şeyden veya aynı kıssadan söz eden âyetler, bir yerde bir vechi için, diğer yerde başka bir vechi için ondan bahseder, bir sûrede bir maksat, daha başkasında diğer bir maksat için aynı şeyi zikreder. Onun için, Kur’ân’da hakikî olarak değil, sadece sureten tekrar vardır.

[TERCÜME:ÜMİT ŞİMŞEK]

[1] “And olsun, Biz Kur’ân’ı anlayıp öğüt almak için kolaylaştırdık. Var mı ibret alacak olan?” (Kamer Sûresi, 54:17, 22, 32, 40.)

Mesnevî-i Nuriye: 11

2008-12-12T00:12:00.003+02:00

Peygamberi (s.a.v.) bize tanıtan marifet deryasından
REŞHALAR: 6

İ'LEM: Nübüvvet-i Ahmediyenin (a.s.m.) delilleri had ve hesaba gelmez. Onlardan bir kısmını On Dokuzuncu Sözde ve On Dokuzuncu Mektupta bini bulan mucizelerinin şehadetiyle ve i’caz vecihleri kırka ulaşan Kur’ân’ın risalet-i Muhammediyeye (a.s.m.) şehadetiyle beraber zikretmiş bulunuyoruz ki, bunun tafsilâtı Yirmi Beşinci Sözde geçmiştir. Keza, şu kâinat da, âyetleriyle onun nübüvvetine şehadet eder. Zira her tarafa yayılmış şu masnûâtta Zât-ı Ehadiyetin vahdaniyetine şehadet eden hadsiz âyetler bulunduğu gibi, onlarda zât-ı Ahmediyenin (a.s.m.) risaletine şehadet eden sayısız beyyineler de vardır.

Onlardan biri, kemâl-i hüsn-ü san’attır. Evet, şu masnûâttaki kemâl-i hüsn-ü san’at, risalet-i Ahmediyeye delâlet eder. Zira şu ziynetli masnûâtın güzelliği, bilmüşahede, bir san’at ve ziynet güzelliğini gösteriyor.

Hüsn-ü san’at ve ziynet-i suret dahi, bilbedahe delâlet eder ki, onun Sâniinde irade-i tahsin ve gayet kuvvetli bir taleb-i tezyin vardır.

Ve şu irade-i tahsin ve taleb-i tezyin ise, bilbedahe, onların Sâniinde, san’atına ulvî bir muhabbetin ve kemâlât-ı san’atını izhar için kudsî bir rağbetin var olduğuna delâlet eder.

Bu muhabbet ve rağbet de, kat’iyetle, masnûâtın en mükemmeli ve en bedîi, mahlûkatın en cemili ve câmiiyetlisi olan insana delâlet eder. Zira bu muhabbet ve rağbetin en câmi’ mazharı ve en mümtaz medarı odur ve bunların her ikisi de onda temerküz etmiştir.

Gerçekten, insan, yaratılışı itibarıyla masnûâtın en câmii ve en bedîi, hilkat ağacının şuurlu bir meyvesidir; yani, onun kâinat içindeki durumu, şuur sahibi bir meyveye benzer. Meyveye olan benzerliği sebebiyle, kâinatın cüzleri içinde en câmi’ ve en uzak olan cüzdür. En câmi’, en uzak ve şuurlu oluşu sebebiyle, nazarı âmm ve şuuru küllîdir. Nazarı âmm olduğu için hilkat ağacının tamamını görür; şuuru küllî olduğu için de Sâniinin maksatlarını bilir. Nitekim o, Sâniin has muhatabıdır.

Nazarın umumiyeti ve şuurun külliyeti hitabın hususîliğine sebeb olduğuna göre,

- âmm nazarının tamamını ve küllî şuurunun umumunu Sâniinin ibadetine, Onun muhabbetini celb etmeye ve Onu sevmeye sarf eden,

- ve tamam-ı şuurunu ve nazar-ı dikkatini Sâniinin san’atındaki güzellikleri bulup takdir ve teşhir etmeye tevcih eden,

- ve bütün nazar ve şuurunu ve topyekûn kuvvet ve himmetini, in’âmlarına karşı şükür isteyen o Sâniin nimetlerine şükür için ve bütün insanları ubudiyet, istihsan ve şükre davet için istimal eden

o ferd-i ferîd, bilbedahe, Onun en yakın, en ziyade seven ve sevilen muhatabı olacaktır.

Şimdi, ey insanlar, o ferd-i ferîdin Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm olmaması sizce mümkün müdür? Ve sizin tarihiniz, o makama Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâmdan daha lâyık bir başka ferd gösterebiliyor mu?

Ey gözüne perde inmemiş, basireti körelmemiş olan kişi! Şu kâinattaki insan âlemine bak; orada birbirine karşı iki daire, birbirine bakan iki levha göreceksin.

O dairelerden biri, ihtişam ve intizamın zirvesinde gayet muhteşem ve muntazam bir Rubûbiyet dairesidir. Levhalardan biri ise, nihayet derecede itkan ve ittizan içinde, gayet derecede musanna’ ve murassa’ bir san’at levhasıdır.

Diğer daire, nihayet derecede inkıyad ve istikamette, nurlu ve parlak bir ubudiyet dairesidir. Öteki levha ise gayet geniş bir tefekkür ve istihsan levhası, gayet câmi’ bir teşekkür ve iman sayfasıdır.

Bu iki daireyi ve iki levhayı gördüğünde, daireler ve levhalar arasındaki münasebete bak, tâ ki apaçık bir şekilde şu durumu müşahede edesin:

Ubudiyet dairesi, bütün cihetleriyle, birinci daire adına hareket eder, bütün kuvvetiyle onun hesabına çalışır. Hattâ pek az bir dikkatle görebilirsin ki, tefekkür, teşekkür, istihsan ve iman levhası, bütün mânâ ve işaretleriyle, san’at ve nimet levhasına bakmaktadır.

Gözün bu hakikate şahid olduktan sonra, aklın, ubudiyet dairesinin reisiyle Rubûbiyet dairesinin sahibi arasındaki azamî münasebeti inkâr edebilir mi? Ve kalbin şöyle birşeye inanır mı ki, san’atını takdir ve teşhir etmek suretiyle Sâniin maksatlarına ihlâs ile hizmet eden bu reisin Sâni’ ile pek büyük bir münasebeti ve Ona pek kuvvetli bir intisabı olmasın, Onunla konuşmasın, Onun tarafından kendisine bir elçilik vazifesi tevdi olunmasın? Evet, hiç şüphesiz malûmdur ki, o, Mülk Sahibinin mahbubu ve Onun katında makbulüdür; hattâ, mahlûkat içinde Ona en sevgili ve en yakın olandır.

Ey insan! Aklın şöyle birşeye hiç ihtimal verir mi ki, her türlü güzelliklerle süslü şu masnûâtın Sânii ve mahlûkatın damak zevkinin en dakik inceliklerine riayet eden şu nimetlerin Mün’imi,

- şu zat gibi, büyük bir iştiyak, taabbüd ve tahabbüble Ona tecevvüh eden en güzel ve mükemmel masnûa,

- o Sâniin san’atındaki güzelliklere karşı ihsânâtının velvelesi ve takdiratının demdemesiyle Arş ve ferşi çınlatan

- ve o Fâtırın ihsânâtına karşı teşekküratının zemzemesiyle ve o Hâlık-ı Mün’imin azametine karşı tekbiratının şâşaasıyla karaları ve denizleri cezbeye getiren şu zat gibi bir mahlûka ehemmiyet vermesin, dikkat etmesin?

Hem hiç mümkün müdür ki, böyle Muhsin ve Muktedir bir Sâni’, böyle istihsan edici müteşekkir bir masnûa karşı alâkasız kalsın? Ve ona teveccüh etmesin? Ve onunla konuşmasın? Ve onu sevmesin? Ve onu kendi kurbuna almasın? Ve onun o güzel hal ve vaziyetinin bütün halka sirayet etmesini istemesin? Ve onun hal ve vaziyetinin boyasıyla boyanmaları için onu insanlara bir model yapmasın? Ve onu bütün insanlara elçi olarak göndermesin?

Hem hiç mümkün müdür ki, nukuş-u san’atı nihayetsiz bir ilmi ve sonsuz bir hikmeti gösteren şu muntazam masnûâtın Sâniinin, o masnûâtının içindeki en mükemmel ve en güzel ferde şuur ve ıttılaı bulunmasın? Ve onu bilmesin, onu görmesin, onunla konuşmasın?

Hem masnûâtındaki tezyinatla kendisini tanıtıp sevdirsin de, kendisini hakkıyla seven, lâyık şekilde tanıyan, sadakatle Ona kendisini sevdiren ve hakkıyla Ona ibadet eden zâtı tanımasın, sevmesin?

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

Mesnevî-i Nuriye: 10

2008-11-23T22:11:00.003+02:00

Peygamberi (s.a.v.) bize tanıtan marifet deryasından

REŞHALAR: 5

On İkinci Reşha

Acaba Âdem oğullarının en faziletlilerini arkasına alıp arz üzerinde duran, Arş-ı Âzama müteveccihen ellerini kaldırıp duâ eden ve duâsına bütün ins ve cinne âmin dedirten, hal ve hareketlerinden insanlığın şerefi, bütün zaman ve mekânların en mümtaz şahsiyeti ve bu kâinatın her zaman iftihar vesilesi olduğu anlaşılan şu zat ne istiyor? Öyle ki, istediğini, mevcudat aynalarında tecellî eden bütün esmâ-i kudsiye-i İlâhiyeyi şefaatçi yaparak istiyor; ve o esmâ dahi, onun istediği şeyin aynını icab ettiriyor ve istiyor.

İşte, dinle bak: Bekà istiyor, kavuşma istiyor, Cennet istiyor, rıza istiyor. Eğer gözümüzle gördüğümüz rahmet, inâyet, hikmet ve adalet gibi—ki bunların rahmet, inâyet, hikmet ve adalet olması ancak âhiret ile mümkündür—saadet-i ebediyenin verilmesini gerektiren hesapsız sebeblerden hiçbiri olmasaydı ve bütün kudsî esmâ dahi yine saadet-i ebediyeyi icab ettiren birer sebeb olmasaydı, şu nuranî zâtın tek duâsı buna yeterdi. Zira o zâtın Rabbi, nasıl bizim için her baharda masnûâtının mucizeleriyle süslü bahçeleri inşa ediyorsa, o zât ve hemcinsleri için de Cenneti öyle kolaylıkla bina eder. Evet, nasıl onun risaleti imtihan ve ubudiyet yurdu olan bu dünyanın açılmasına sebebiyet vermişse, onun ubudiyetindeki duâsı dahi mükâfat ve mücazat için âhiret yurdunun açılmasına sebebdir.

Hiç mümkün müdür ki, şu üstün intizama, şu geniş rahmete, şu kusursuz güzel san’ata, şu kubuhsuz cemâle—ki Gazâlî gibi zatlara “Var olandan daha güzeli mümkün değil” dedirtmiştir—benzeri görülmedik bir çirkinlik ve misli olmayan bir kusur karışsın da, bu hakikatleri haşin bir çirkinliğe, vahşetli bir zulme, büyük bir intizamsızlığa döndürsün; öyle ki, en küçük bir mahlûkun en küçük bir hâcetine dair en küçük bir sesini işitsin ve duâsını büyük bir ehemmiyetle kabul etsin de, en şiddetli ihtiyaca dair en gür sesi işitmesin, isteklerin en güzelini ve emel ve ümitlerin en şirinini kabul etmesin? Hâşâ, sümme hâşâ ve kellâ! Bu görünen kusursuz cemal, böyle bir çirkinliği kabul etmez. Aksi takdirde, hüsn-ü zâtînin kubh-u zâtîye inkılâbı gibi, hakikatlerin zıtlarına inkılâbı gerekir.

On Üçüncü Reşha

Ey bu acib seyahatteki yol arkadaşım, gördüklerin sana yetmez mi? Eğer herşeyi birden göreyim diyorsan, bu mümkün olmaz; zira şu adada yüz sene kalsak, onun vazifesindeki acâibin ve icraatındaki garâibin yüzde birini ihâta edip seyrine doyamayız. Şimdi gel, asır be asır geri gidelim ve herbir asır onun asrından nasıl feyiz alarak yeşermiş, görelim.

Evet, görüyoruz ki, o asra doğru geri giderken üzerinden geçtiğimiz her asır, o Saadet Asrının güneşiyle çiçeklerini açmış ve herbir asır, Ebu Hanife, Şafiî, Bayezid-i Bistamî, Cüneyd-i Bağdadî, Şeyh Abdülkadir-i Geylânî, İmam-ı Gazalî, Muhyiddin ibni Arabî, Ebu Hasen-i Şazelî, Şah-ı Nakşibend, İmam-ı Rabbanî gibi binlerce nurlu meyveyi, o nuranî zâtın feyz-i hidayetiyle vermiş.

Şimdi, bu seyahatimizde gördüklerimizin tafsilâtını başka zamana bırakıp bu mucizeli nuranî zâta, yani seyyidimiz olan Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâma bir salât ü selâm getirelim.

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى هٰذَا الذَّاتِ النُّورَانِىِّ الَّذِى اُنْزِلَ عَلَيْهِ الْقُرْاٰنُ اْلحَكِيمُ مِنَ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ مِنَ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ اَعْنِى سَيِّدَنَا مُحَمَّدً اَلْفُ اَلْفِ صَلاَةٍ وَاَلْفُ اَلْفِ سَلاَمٍ بِعَدَدِ حَسَنَاتِ اُمَّتِهِ.
عَلٰى مَنْ بَشَّرَ بِرِسَالَتِهِ التَّوْرَاةُ وَاْلاِنْجِيلُ وَالزَّبوُرُ وَبَشَّرَ بِنُبُوَّتِهِ اْلاِرْهَاصَاتُ وَهَوَاتِفُ الْجِنِّ وَاَوْلِيَاءُ اْلاِنْسِ وَكَوَاهِنُ الْبَشَرِ وَانْشَقَّ بِاِشَارَتِهِ الْقَمَرُ.. سَيِّدِنَا وَمْوْلاٰنَا مُحَمَّدٍ اَلْفُ اَلْفِ صَلاَةٍ وَاَلْفُ اَلْفِ سَلاَمٍ بِعَدَدِ اَنْفَاسِ اُمَّتِهِ.
عَلٰى مَنْ جَاءَتْ لِدَعْوَتِهِ الشَّجَرُ، وَنَزَلَ سُرْعَةً بِدُعَائِهِ الْمَطَرُ، وَاَظَلَّتْهُ الْغَمَامَةُ مِنَ الْحَرِّ، وَشَبِعَ مِنْ صَاعٍ مِنْ طَعَامِهِ مِاٰتٌ مِنَ الْبَشَرِ، وَنَبَعَ الْمَاۤءُ مِنْ بَيْنِ اَصَابِعِهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ كَالْكَوْثَرِ وَسَبَّحَ فِى كَفَّيْهِ اْلحَصَاةُ وَالْمَدَرُ، وَاَنْطَقَ اللهُ لَهُ الضَّبَّ وَالظَّبْىَ وَالذِّئْبَ وَالْجِذْعَ وَالذِّرَاعَ وَالْجَمَلَ وَالْجَبَلَ وَالْحَجَرَ وَالشَّجَرَ صَاحِبِ الْمِعْرَاجِ وَمَا زَاغَ الْبَصَرُ... سَيِّدِنَا وَمَوْلاَنَا وَشَفِيعِنَا مُحَمَّدٍ اَلْفُ اَلْفِ صَلاَةٍ وَاَلْفُ اَلْفِ سَلاَمٍ بِعَدَدِ كُلِّ الْحُرُوفِ الْمُتَشَكِّلَةِ فِى اْلكَلِمَاتِ الْمُتَمَثِّلَةِ بِاِذْنِ الرَّحْمٰنِ فِى مَرَايَا تَمَوُّجَاتِ الْهَوَاۤءِ عِنْدَ قِرَاۤءَةِ كُلِّ كَلِمَةٍ مِنَ الْقُرْاٰنِ مِنْ كُلِّ قَارِئٍ مِنْ اَوَّلِ النُّزُولِ اِلٰى اٰخِرِ الزَّماَنِ وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا يَاۤ اِلٰهَنَا بِكُلِّ صَلاَةٍ مِنْهَا اٰمِينَ اٰمِينَ اٰمِينَ.

Allahım! Salât ve selâm et o nuranî zâta ki, Rahmânü'r-Rahîmden, Arş-ı Âzamdan gelen Kur’ân-ı Hakîmin ona inmiştir.

Evet, o zat ki, seyyidimiz Muhammed’dir; ona, ümmetinin hasenatı kadar, milyonlarca salât ve selâm olsun.

Risaleti Tevrat, İncil ve Zebur ile suhuflarda müjdelenen; nübüvveti irhâsâtla, cinlerin hâtifleriyle, insanlık âleminin evliyalarıyla, beşerin kâhinleriyle müjdelenen; bir işaretiyle Ay parçalanan efendimiz ve mevlâmız Muhammed'e, ümmetinin nefesleri kadar, milyonlarca salât ve selâm olsun.

Davetine ağaçların koşup geldiği, duâsıyla yağmurun hemen iniverdiği, sıcaktan korumak için bulutların ona gölge yaptığı, bir ölçek taamıyla yüzlerce insanın doyduğu, parmaklarının arasından üç defa kevser gibi suların çağladığı, onun hürmetine Allah’ın, kertenkeleyi, ceylânı, kurdu, ağaç kütüğünü, zehirli keçinin kolunu, deveyi, dağı, taşı, toprağı ve ağacı konuşturduğu, Miracın sahibi ve gözünün asla şaşmadığı o mucize-i kübrâda ruyetullaha mazhar olan Efendimiz ve Şefîimiz Muhammed’e, Kur’ân’ın bidâyet-i nüzulünden zamanın nihayetine kadar onu okuyan herbir okuyucunun okuduğu herbir kelimenin temevvücât-ı havâiye aynalarında Rahmân’ın izniyle temessül eden bütün kelimelerinin bütün harfleri kadar, milyonlarca salât ve selâm olsun.

Bütün bu salâvatlardan herbiri hürmetine bizi mağfiret et, ey İlâhımız, bize merhamet et. Âmin. Âmin. Âmin.

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

Mesnevî-i Nuriye: 9

2008-11-17T00:57:00.005+02:00

Peygamberi (s.a.v.) bize tanıtan marifet deryasından
REŞHALAR: 4

Onuncu Reşha

Bak ve ne diyor, dinle: Pek büyük ve dehşetli hakikatlerden bahsediyor ve insanları inzar ediyor; kalbleri cezbeden ve akılları dikkate sevk eden meselelerden bahsederek beşere müjdeler veriyor. Malûmdur ki, eşyanın hakikatlerini keşfetme arzusu, pek çok merak ehlini, ruhunu fedâ edecek bir hale getirmiştir. Görmüyor musun, sana denilse ki, “Yarı ömrünü ve yarı malını verdiğin takdirde Kamer’den ve Müşteri’den birisi gelecek, oraların garib hallerinden ve istikbalde senin başına geleceklerden doğru bir şekilde haber verecek”; sanırım, böyle bir fedâkârlığa razı olursun. Şaşılacak birşeydir ki, merakını gidermek için ömrünün ve malının yarısından vazgeçmeye razı oluyorsun da, şu zâtın söylediklerine hiç ehemmiyet vermiyorsun! Halbuki onun söylediklerini, enbiya, sıddıklar, evliya ve muhakkik âlimlerden meydana gelen ehl-i ihtisas tevatürle, ehl-i şuhud icmâ ile tasdik ediyorlar.

Hem öyle bir Sultanın işlerinden söz ediyor ki, Onun memleketinde Kamer, olsa olsa bir pervanenin etrafında uçan bir sinek olur. O pervane ise, Onun kandillerinden bir lâmbanın etrafında uçar ki, o lâmbayı, o Sultan, binlerce menzilinden, yol üzerindeki misafirlerine hazırladığı bir menzili aydınlatmak için yakmıştır.

Hem harikalar ve acâib işler diyarı olan öyle bir âlemden ve öyle acib bir inkılâbdan haber veriyor ki, faraza arz infilâk edip de dağları bulut gibi uçuşacak olsa, öyle bir inkılâbdaki garâibin binde birine denk gelmez. İstersen, onun lisanından şunlara benzer âyetleri bir dinleyiver:

إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ
إِذَا زُلْزِلَتِ الأَرْضُ زِلْزَالَهَا الْقَارِعَةُ

Hem öyle bir istikbalden doğru olarak haber veriyor ki, ona nisbetle dünya istikbalinin durumu, uçsuz bucaksız bir denize nisbetle faydasız bir katre serap gibidir.

Hem öyle bir saadeti görerek müjdeliyor ki, ona nisbetle bütün dünya saadeti, sermedî Güneşe nisbetle gelip geçici bir şimşeğin durumu gibidir. Evet, acâib şeylerle dolu kâinatın perdesi altında bize bakan ve bizi bekleyen nice acâib şeyler var. Bu acâib ve harika işleri haber vermek için, hiç şüphesiz, öyle acib ve harika bir zat lâzımdır ki, önce bizzat müşahede etsin, sonra göstersin; önce görsün, sonra haber versin. Evet, onun hal ve tavrından anlıyoruz ki, o gerçekten görüyor, sonra gösteriyor, inzar ediyor, müjde veriyor.

Hem o zat Rabbü’l-Âlemînin razı olacağı ve bizden istediği şeylerin ne olduğunu bildiriyor. Ve hâkezâ, öyle muazzam meselelerden haber veriyor ki, onlardan asla kaçış olmaz; ve öyle acâib hakikatlerden söz ediyor ki, onlardan kurtuluş olmadığı gibi onlarsız saadet de olmaz.

Yazıklar olsun o gafillere! Ne büyük hüsrandır o dalâlette olanların hali! Ve ne şaşılacak şeydir ekser halkın eblehliği! Bunlar hakka karşı nasıl kör olmuşlar, hakikate karşı nasıl sağırlaşmışlar ki, böyle bir zâtın bu kadar hayret verici sözlerine ehemmiyet vermiyorlar. Halbuki onun gibi bir zat için ruhlar fedâ edilse lâyıktır, dünya ve içindekiler terk edilse yeridir.

On Birinci Reşha

İ’lem: Manevî şahsiyetiyle gözümüzün önünde bulunan ve ulvî icraatıyla bütün âlemde şöhret bulan bu zat, vahdaniyetin konuşan sadık bir burhanı ve hak bir delilidir ki, onun doğruluğu, tevhidin hakkaniyeti derecesinde bir gerçektir. Ve aynı zamanda o zat, saadet-i ebediyenin de kat’î burhanı ve parlak delilidir. Hattâ, nasıl ki daveti ve hidayetiyle saadet-i ebediyenin husulüne sebeb ve ona kavuşmak için vesiledir; öyle de, duâsı ve ubudiyetiyle dahi o saadetin vücuduna sebeb ve icadına vesiledir.

İstersen ona öyle bir salât-ı kübrâda iken bak ki, o muazzam genişliğiyle şu ada, hattâ yeryüzü o büyük namazla niyaza durmuştur.

Hem bak: Öyle büyük bir cemaatle niyaz ediyor ki, sanki asrının mihrabında imam olmuş, arkasında da Âdem zamanından bu asra, hattâ dünyanın sonuna kadar bütün Âdem oğullarının en faziletlileri dizilerek asırların saflarında durmuş, ona ittibâ ile iktida edip duâsına âmin diyor.

Hem dinle bak, öyle bir cemaatle birlikteki duâsında ne istiyor: Öyle umumî, büyük ve şiddetli bir hâcet için duâ ediyor ki, niyazına yer ve gök, hattâ bütün mevcudat iştirak ediyor ve lisan-ı hal ile “Evet, yâ Rabbenâ, duâsını kabul et. Biz dahi istiyoruz. Hattâ, onun istediği şeyi, biz de Senin isimlerinin üzerimizdeki bütün tecelliyâtıyla istiyoruz” diyorlar.

Hem onun yakarışındaki haline bak: Öyle büyük bir iftikarla, öyle şiddetli bir iştiyakla, öyle derin bir hüzünle ve öyle hazin bir mahbubiyet içinde yalvarıyor ki, kâinatı ağlatıp duâsına iştirak ettiriyor.

Hem bak, öyle bir maksat, öyle bir gaye için duâ ediyor ki, eğer o maksat husule gelmeyecek olsa, insan, hattâ âlem, hattâ bütün mahlûkat esfel-i sâfilîne düşer, hiçbir kıymeti ve mânâsı kalmaz. Eğer istediği olursa, bütün mevcudat, kemâlâtına lâyık makamlara yükselir.

Hem bak: Öyle yüksek bir fizar-ı istimdatkârâne ile, öyle şiddetli bir yardım niyazıyla, öyle hazin ve tatlı bir niyaz-ı istirhamkârâne ile yalvarıyor ki, güya Arş’a ve semâvâta işittirip vecde getirip duâsına “Âmin Allahümme âmin” dedirtiyor.

Hem bak, öyle Semî’, Kerîm bir Kadîrden, öyle Basîr, Rahîm bir Alîmden hâcetini istiyor ki, en gizli bir canlının en gizli bir ihtiyacına dair en gizli bir duâsını işitir ki, gözümüzün önünde ona cevap vererek hâcetini yerine getiriyor; ve en küçük bir zîhayatın en küçük bir meseledeki en küçük bir emelini görür ki, gözümüzün önünde, ona ummadığı yerden hâcetini ulaştırıyor; ve öyle hakîmâne bir surette ve öyle muntazam bir tarzda merhamet edip ikramda bulunur ki, hiç şüphe bırakmaz, bu terbiye ve tedbir öyle bir Semî’ ve Alîmden, öyle bir Basîr ve Hakîmdendir.

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

Mesnevî-i Nuriye: 8

2008-11-09T22:26:00.000+02:00

Peygamberi (s.a.v.) bize tanıtan marifet deryasından
REŞHALAR: 3

Altıncı Reşha

SUAL: “Kimdir bu gördüğümüz zat ki, kâinatın güneşi olmuş ve diniyle kâinatın bütün kemâlâtını meydana çıkarmıştır? Ve ne söylüyor?”

CEVAP: Şimdi bak ve ne diyor, dinle. İşte, bir saadet-i ebediyeden haber veriyor ve onu müjdeliyor. Sonsuz bir rahmeti gösterip ilân ediyor ve insanları o rahmete çağırıyor. O, saltanat-ı Rubûbiyetin güzelliklerini gösteren dellâlı ve gizlenmiş esmâ-i İlâhiye hazinelerinin keşşâfı ve tarif edicisidir.

Ona vazifesi cihetinden bak; bir burhan-ı hak, sirac-ı hakikat, şems-i hidayet, vesile-i saadet göreceksin.

Bir de şahsiyeti yönünden bak; onu muhabbet-i Rahmâniyenin misali, rahmet-i Rabbaniyenin timsali, insaniyet hakikatinin şerefi, hilkat ağacının en parlak ve en nurlu meyvesi olarak göreceksin.

Sonra da bak, onun dininin nuru nasıl berk-i hâtif sür’atiyle şarkı ve garbı ihâta etmiş ve arzın yarısı ve nev-i beşerin beşte biri, ruhlarını fedâ edercesine bir teslimiyetle ve iz’ân-ı kalble onun hidayet hediyesini kabul etmiştir.

Hiç mümkün müdür ki, böyle bir zâtın dâvâlarına, hele bütün meratibiyle bütün dâvâlarının esası olan “Lâ ilâhe illâllah” dâvâsına, nefis ve şeytan mugalâtasız bir surette karşı çıkabilsin?

Yedinci Reşha

Eğer bu zâtı böyle harekete getiren şeyin ne olduğunu bilmek istersen, o bir kuvve-i kudsiyedir. İşte şu geniş adadaki icraatına bak:

Görmüyor musun ki, o acib sahrâda, âdetlerinde mutaassıp, asabiyet ve husumetlerinde inatçı, gözünü kırpmadan kendi kızını canlı canlı toprağa gömecek kadar kalbi katılaşmış vahşî kavimlerin bütün kötü ve vahşî huylarını pek az bir zamanda kökten söküp atmış ve onları güzel ve yüksek ahlâklarla teçhiz ederek insanlık âlemine muallim ve medenî milletlere üstad yapmıştır.

Bak: O, bütün bunları diğer hükümdarlar gibi korkuya dayanan zâhirî bir saltanatla yapmıyor. Bilâkis, o kalbleri ve akılları fethediyor, canları ve ruhları teshir ediyor ve kalblerin sevgilisi, akılların muallimi, nefislerin mürebbîsi ve ruhların sultanı haline geliyor.

Sekizinci Reşha

Bilirsin ki, sigara gibi küçük bir âdeti, küçük bir toplulukta, büyük bir hakim, büyük bir kuvvetle ancak daimî kaldırabilir. Halbuki, görüyoruz, bu zat, büyük ve çok âdetleri, âdetlerinde mutaassıp ve hislerinde inatçı büyük kavimlerden, küçük bir kuvvetle, az bir himmetle, kısa bir zamanda tamamen kaldırıp, onlara bedel, pek âlî âdetleri ve değerli hasletleri dem ve damarlarına karışmış derecede sabit olarak yerleştiriyor. İşte, Ömer’in (r.a.) İslâmdan önceki ve sonraki haline bak; bir çekirdeğin koca bir ağaç oluşunu göreceksin. Bunun gibi daha nice esaslı harika icraatı yapıyor ki, gördüğümüz ancak binde birdir. İşte şu Asr-ı Saadeti görmeyenlerin gözüne Ceziretü’l-Arab’ı sokuyoruz. Kendilerini bir denesinler bakalım: Filozoflarından yüz tanesini alsınlar, oraya gitsinler, yüz sene çalışsınlar. Seyyidimizin o zaman bir senede yaptığının yüzde birisini yüz senede acaba yapabilirler mi?

Dokuzuncu Reşha

İ’lem: Beşer tabiatından haberin varsa bilirsin ki, münazaralı bir dâvâda, meydana çıktığı takdirde insanı utandıracak bir yalanı, kılı kırk yaran düşmanlarının gözleri önünde ortaya atmak ve onu hicabsız, pervasız, hilesini hissettirecek bir teessür ve telâşa kapılmadan, yalanını ima edecek bir yapmacık ve heyecan eseri göstermeden söylemek, isterse o küçük bir şahıs olsun, isterse küçük bir vazifede, ehemmiyetsiz bir sebeble, küçük bir toplulukta ve ehemmiyetsiz bir meselede olsun, aklı başında bir adam için hiç kolay değildir. Hal böyle iken, pek büyük bir vazifedâr olan böyle bir zâtın pek büyük bir vazifede, pek büyük bir haysiyetle, pek büyük emniyete muhtaç bir halde, pek büyük bir cemaatte, pek büyük bir husumet karşısında, pek büyük bir meselede, pek büyük bir dâvâda ileri sürdüğü iddiaları arasına asılsız sözlerin girmesi ve hilenin karışması mümkün müdür?

Halbuki, o, söylediklerini, itiraz edenlere hiç aldırmadan, tereddütsüz, hicabsız, korkusuz, teessürsüz, tam bir saffet ve samimiyetle, hâlis bir ciddiyetle, düşmanlarının akıllarını tezyif ve nefislerini tahkir edip izzetlerini kıracak derecede damarlarına dokundurarak, şiddetli ve ulvî bir üslûpla söylüyor. Şu mezkûr halet içinde, böyle bir zâtın böyle bir dâvâsına hilenin karışması hiç mümkün müdür? Kellâ!

إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحَى [1]

Evet, hak aldatmaktan müstağni, hakikat nazarı ise aldanmaktan münezzehtir.

Evet, onun hak olan mesleği aldatmaktan müstağnidir; hakikate nüfuz eden nazarı ise hakikati hayal ile karıştırmaktan münezzehtir.

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

[1] “O ancak kendisine vahyolunanı söyler.” (Necm Sûresi, 53:4.)

Mesnevî-i Nuriye: 7

2008-11-02T19:31:00.003+02:00

Peygamberi (s.a.v.) bize tanıtan marifet deryasından

REŞHALAR: 2

Dördüncü Reşha

İ’lem: Zaman ve mekân itibarıyla muhîtin insan muhakemesi üzerinde büyük tesiri vardır. İstersen gel, bu asrın, bu zamanın ve muhîtimizin hayalâtını başımızdan çıkarıp atalım, şu kirli elbiseden soyunalım, sonra da akıp giden şu zaman denizine dalalım; orada, asırlar ve çağlar arasında, yemyeşil Asr-ı Saadet adasına çıkıncaya kadar yüzelim.

İşte, o zamanın adasında, Arap Yarımadası denen, dağı taşı ak ve aydınlık şehre bakıyoruz. Üzerimize de, bizim için o zamanın dokuyup o muhîtin diktiği elbiseyi geçiriyoruz. Böylece, hayalen de olsa, Risalet dairesinin kutbu olan zâtı vazife başında iken ziyaret ediyoruz.

Şimdi gözünü aç ve bak: Bu memlekette ilk olarak gözümüze çarpan şey, fâik bir hüsn-ü suret ve halis bir hüsn-ü siret sahibi harika bir zattır ki, elinde pek değerli ve mucizeli bir kitap, lisanında veciz ve hikmetli bir hitap ile bütün Âdem oğullarına, hattâ bütün insanlara ve cinlere, hattâ bütün mevcudata bir hutbe-i ezeliyeyi okuyup tebliğ ediyor.

Hayret! Acaba ne diyor?

Pek büyük bir işten söz ediyor, pek büyük bir haberden bahsediyor. Âlemin yaratılış sırrına dair o acib muammâyı çözüp şerh ediyor, kâinatın hikmetine dair tılsım-ı muğlâkı açıyor. Akılları hayretler içinde meşgul eden üç müşkül sualden söz ediyor ve bunları açıklıyor ki, bütün mevcudattan sorulan o sualler “Kimsin? Nereden geliyorsun? Nereye gidiyorsun?” sualleridir.

Beşinci Reşha

O nuranî şahsiyete bak ki, nasıl nurlu bir ziya-yı hakikat ve ziyadar bir nur-u hak neşrediyor. Öyle ki, o neşrettiği nur ile beşerin gecesini gündüze, kışını bahara çeviriyor. Kâinat şekil değiştirip eski haşin ve belâlı halinden çıkıyor, mesrur ve mütebessim bir âlem oluyor.
Eğer onun nuruyla aydınlanmazsak, kâinatta bir matem-i umumî görürüz. Bütün mevcudat birbirine yabancı ve düşman kesilir; tanışmak bir yana dursun, tecavüz vaziyetini alır. Câmid mevcudat müthiş cenazelere döner; insanları ve hayvanları zeval ve firak darbeleri altında ağlayan yetimler halinde görürüz. Kâinat harekâtıyla, tenevvüatıyla, tegayyüratıyla ve bütün nakışlarıyla birden mânâsız, ehemmiyetsiz, abesiyete mahkûm bir tesadüf oyuncağına döner. İnsanı da görürüz ki, baş belâsı aczi, usandıran fakrı ve mazinin kederleriyle istikbalin korkularını getirip başına toplayan aklıyla, bütün hayvânâtın en aşağısı ve en hüsranlısı olmuştur. İşte, o zâtın nuru altına girmeyen bir kimsenin nazarında kâinatın mahiyeti bundan ibarettir.

Şimdi onun nuruyla, dininin rasathanesinden ve şeriatının dairesinden kâinata bak, neler göreceksin:

İşte, âlemin şekli birden değişiverdi. O umumî matemhane bir fikir ve zikir mescidine, bir şükür ve cezbe meclisine döndü. Birbirine yabancı ve düşman mevcudat ahbab ve kardeş halini aldı. Suskun ve ölmüş câmidat, lisan-ı haliyle Hâlıkının âyetlerini okuyan mûnis birer canlıya, musahhar birer memura dönüştü. Ağlayıp sızlayan canlılar ise, tesbihatları içinde zakir veya vazife paydosundan şakir suretine girdi. Kâinatın harekâtı, tenevvüat ve tegayyüratı da abesiyetten, ehemmiyetsizlikten, tesadüf oyuncaklığından kurtulup Rabbanî mektuplara, âyât-ı tekviniye sayfalarına, esmâ-i İlâhiye aynalarına dönüştü. Ve âlem bir hikmet-i Samedaniye kitabı mertebesine yükseldi.

Şimdi de insana bak: Zaafının kuvvetiyle, aczinin kudretiyle, fakrının sevkiyle, ihtiyacının şevkiyle, ubudiyetinin şevketiyle, kalbinin şulesiyle, aklının haşmet-i imanıyla, evvelce içinde bulunduğu âciz, fakir ve zelîl bir hayvaniyet çukurundan çıkıp nasıl hilâfet zirvesine terakki ediyor! Ondan sonra gör, evvelce düşüş sebebi olan aczi, fakrı ve aklı, bu nuranî zâtın nuruyla aydınlanınca onu nasıl yüceltiyor!

Sonra, karanlıklar içinde bir büyük mezar suretindeki maziye bak, enbiya güneşleri ve evliya yıldızlarıyla nasıl aydınlanmış! İstikbale bak, zulümat içinde en karanlık bir gece iken, Kur’ân’ın ziyasıyla nasıl nurlanır da ondaki Cennet bahçeleri gözler önüne serilir!

Elhasıl, bu zat olmazsa, kâinat, insan ve herşey adem mesabesine düşer, hiçbirinin kıymet ve ehemmiyeti olmaz. Onun için, bu güzel ve benzersiz kâinata böyle üstün, harikulâde ve hakikatli bir tarif edici lâzımdır. Eğer o olmazsa kâinat da olmamalıdır; çünkü bizim için bir mânâsı kalmaz. Sözü hak olan Mülk Sahibi ne kadar doğru söylemiştir:

لَوْ لاَكَ لَوْ لاَكَ لمَاَ خَلََقْتُ اْلأَفْلاَكَ[1]

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

[1] Ali el-Kàri, Şerhü'ş-Şifâ, 1:6; Aclunî, Keşfü'l-Hafâ, 2:164.

Mesnevî-i Nuriye: 6

2008-10-28T22:53:00.007+02:00

Peygamberi (s.a.v.) bize tanıtan marifet deryasından
REŞHALAR: 1

بسم الله الرحمن الرحيم

Tenbih

BİZE RABBİMİZİ TANITAN burhanlar had ve hesaba gelmez. Lâkin onların en büyükleri ve küllî hüccetler üç tanedir.

Birincisi şu kâinattır ki, bu büyük kitabın bazı âyetlerini işitmiş bulunuyorsun.

İkincisi bu kitabın âyetü’l-kübrâsıdır ki, Nübüvvet divanının hâtemi ve saklı hazinelerin anahtarı olan Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâmdır.

Üçüncüsü de âlem kitabının müfessiri ve mahlûkata karşı Allah’ın hücceti olan Kur’ân-ı Hakîmdir.

Şimdi şu ikinci burhan-ı nâtıkı tanımalı, sonra da ona kulak vermeliyiz. İşte, onu tanıtan marifet deryasından bazı reşhaları zikrediyoruz.

Birinci Reşha

İ’lem: Şu burhan-ı nâtıkın pek büyük bir manevî şahsiyeti vardır.

Eğer “O kimdir, mahiyeti nedir?” diye soracak olursan deriz ki:

O öyle bir zattır ki, azamet-i maneviyesiyle yeryüzü onun mescidi, Mekke mihrabı, Medine minberi olmuştur. O, arkasında saf tutan bütün mü’minlerin imamıdır. Ve bütün beşerin hatibidir; onlara saadetlerini temin edecek olan düsturları açıklıyor. Ve bütün enbiyanın reisidir; onların dinlerinin bütün esaslarını kendisinde toplayan diniyle onları tezkiye ve tasdik ediyor. Ve bütün evliyanın seyyididir; risaletinin güneşiyle onları irşad ve terbiye ediyor. Ve enbiya, ahyar, sıddıkîn ve ebrardan teşekkül etmiş bir zikir halkasının merkezinde bir kutuptur ki, bütün bunlar, ittifakla onun sözlerini söylüyorlar. Ve öyle bir nuranî ağaçtır ki, sağlam ve hayattar kökleri, bütün enbiyanın vahye dayanan esasat-ı semâviyesidir; taze ve yeşil dalları ile lâtif ve nuranî meyveleri ise, evliyanın maarif-i ilhamiyesidir.

O hangi bir dâvâyı ileri sürecek olsa, bütün enbiya mucizelerine dayanarak, bütün evliya da kerametlerine dayanarak ona şahidlik eder. Öyle ki, onun dâvâlarından herbir dâvâ üzerinde bütün kâmillerin mühürleri vardır. Zira görüyorsun ki, o “Lâ ilâhe illâllah” der, tevhidi dâvâ eder; ve biz de mazi ve müstakbelin o nuranî saflarından—yani o zikir halkasında yer alan insanlık âleminin güneş ve yıldızlarından—işitiriz ki, hepsi aynı sözü tekrarlamakta, meslek ve meşreblerindeki farklılıklara rağmen hepsi onun sözünde ittifak etmekte, sanki hep bir ağızdan “Sadakte ve bilhakkı natakte” (Doğru konuştun, hakkı söyledin) demektedirler.

Hangi vehmin haddi var ki, onu mucize ve kerametleriyle tezkiye eden böyle hesapsız şahidlerin şahidlikleriyle teyid edilmiş bir dâvâyı reddetmek için ona el uzatabilsin?

İkinci Reşha

İ’lem: Tevhide delil olan ve beşeri ona irşad eden şu nuranî burhan, her iki cenahın kuvvetiyle teyid edilmiştir ki, bunlar nübüvvetin ve velâyetin icmâ ve tevatürüdür.

Aynı şekilde, semâvî kitapların işaretleri; Tevrat, İncil, Zebur ve suhufların beşaretleri onu tasdik ediyor. Keza, meşhud olan pek çok irhasatın rumuzatı onu tasdik ediyor. Keza, birçok hâtifin şöhret bulmuş beşaratı onu tasdik ediyor. Keza, kâhinlerden tevatürle nakledilen şehadetler onu tasdik ediyor. Keza, Ayın yarılması, parmaklarından kevser gibi suyun akması, çağırdığı ağaçların ona gelmesi, duâ ettiği anda yağmurun yağması, pek az bir yemekle pek çok kimsenin doyması; kertenkele, kurt, ceylan, deve ve taşların konuşması gibi, güvenilir râvilerin ve muhakkik hadisçilerin bildirdiği, sayısı bine ulaşan mucizeleri onu tasdik ediyor. Ve keza, iki cihan saadetini tazammun eden şeriatı da onu tasdik ediyor.

Geçmiş derslerde, onun iki cihan saadetini neşreden şeriatının güneşinden bazı şuâları görüp işitmiş bulunuyorsun. Eğer gözün perdeli ve kalbin paslı değilse bu kadarı sana yeter; onun için kısa kesiyoruz.

Üçüncü Reşha

İ’lem: Âfâkî deliller onu tasdik ettiği gibi, kendi kendisine delil olan Güneş misali, enfüsî deliller de yine onu tasdik eder. Zira güzel ahlâkın tamamı bilittifak en yüksek seviyede onda toplanmıştır. Keza, vazifesindeki manevî şahsiyeti, en yüce seciyeleri ve en nezih hasletleri cem’ etmiştir. Bunun gibi, zühd, takvâ ve ubudiyetteki kuvvetinin şehadetiyle kuvvet-i imanı; tarih-i hayatının şehadetiyle kemâl-i vüsuku, ciddiyet ve metaneti; kuvvet-i itmi’nânının şehadetiyle harekâtındaki kuvvet-i emniyeti, onun hakka bağlı ve hakikat yolunda olduğunu tasdik eder—tıpkı ağacın canlılığını tasdik eden yemyeşil yapraklar, yeni açmış çiçekler ve taze meyveler gibi.

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

Mesnevî-i Nuriye: 5

2008-10-23T20:03:00.001+03:00

TEVHİD GÜNEŞİNDEN LEM'ALAR: 4

On İkinci Lem’a

Bak: Hayat ehadiyetin burhanı ve Vâcibü’l-Vücudun delili olduğu gibi, ölüm dahi vâhidiyet, sermediyet ve bekà delilidir. Zira nasıl ki akan bir nehrin yenilenen katreleri, dalgalı bir denizin kabarcıkları ve yeryüzünün şeffaf şeyleri nasıl ışığını ve timsalini göstermek suretiyle Güneşin varlığına şahidlik ederler. Aynen öyle de, o damlacık ve şeffaf şeylerin zevali, batması, kaybolup gitmesi, fenâ bulup ölmesi de—arkalarından gelen benzerlerinde Güneş ışığı parlamaya devam ettiğine ve gelip geçen bütün kafilelerde Güneş timsalleri göründüğüne göre—Güneşin tecelliyâtındaki bekàsına ve akislerindeki ışığının devamına şahidlik ederler. Ve gösterirler ki, o timsaller ve o ışıklar tek bir Güneşin eserleridir. Böylece, o damlalar ve şeffaf şeyler, var oluşlarıyla Güneşin varlığını, zâhirî sebebleriyle beraber yok oluşlarıyla da Güneşin bekàsını ve birliğini gösterirler.

Aynı şekilde, bu mevcudat da vücudlarıyla bir Vâcibü’l-Vücudun vücub-u vücuduna, sebebleriyle beraber zeval bulup arkadan benzerlerinin gelmesiyle de o Vâcibü’l-Vücudun ezeliyet, sermediyet ve vâhidiyetine şahidlik ederler. Çünkü, gece ve gündüz, mevsimler ve asırlar değiştikçe bu güzel masnûâtın tazelenmesi ve bu lâtif mevcudatın yenilenmesi, emsalleri doğarken onların batması, benzerleri belirirken onların kaybolması, kat’î bir şekilde, tecellîsi devam eden âlî, sermedî ve mücerred bir cemal sahibinin varlığına, birliğine ve bekàsına şehadet eder. Ve senelik ve asırlık inkılâblarda süflî sebeblerin müsebbebleriyle birlikte zeval bulması, sonra o müsebbebatın benzerlerinin sebebleriyle birlikte tekrar vücud bulması kat’î bir şekilde şehadet eder ki, sebebler de, tıpkı müsebbebler gibi âciz birer masnûdurlar; sadece, birtakım ince hikmetlere binaen, aralarında bir mukarenet bulunmaktadır.

Bu durum açıkça gösteriyor ki, bu gelip geçici lâtif masnûât ve akıp giden bu güzel mevcudat, bütün esmâsı kusurdan münezzeh ve nihayetsiz güzellikleri câmi’ olan bir celâl ve cemal sahibi Zât-ı Ehadin tazelenen san’atı, değişen nakışları, hareket eden aynaları, birbiri ardınca beliren sikkeleri ve tebeddül eden hâtemleridir.

On Üçüncü Lem’a

Bak: Zerrattan seyyarata, nüfustan şümusa kadar herşey, kendi aczinin lisanıyla Hâlıkının varlığına, acziyle beraber kâinattaki umumî nizam içindeki acib vazifeleri yüklenmesiyle de Hâlıkının birliğine şehadet eder. Evet, herşeyde Onun Vâcib ve Vâhid oluşuna iki şahid olduğu gibi, her canlıda da Onun Ehad ve Samed olduğunu bildiren iki âyet vardır.

Kâinatın eczâsından herbir cüz’ün Vâhid, Ehad ve Samed olan Vâcibü’l-Vücuda elli beş kadar lisanla şehadetini, Kur’ân-ı Hakîmin feyzinden anlamış bulunuyorum. “Katre” isimli Arapça risalede bundan bahsettim; istersen oraya bakabilirsin.

On Dördüncü Lem’a

İ’lem: Bu mevcudat, kusurdan ve ortaktan münezzeh olan Cenâb-ı Hakkın varlığına ve birliğine şehadet ettiği gibi, Onun bütün celâl, cemal ve kemal sıfatlarına da şehadet eder. Aynı şekilde, Onun zâtının kemâline ve zâtında, şe’nlerinde, sıfatlarında, isimlerinde ve fiillerinde hiçbir noksan ve kusur bulunmadığına da şehadet eder. Zira eserin kemâli bilmüşahede fiilin kemâline, fiilin kemâli bilbedahe ismin kemâline, ismin kemâli bizzarure sıfatın kemâline, sıfatın kemâli hads-i yakîn ile şe’n-i zâtînin kemâline, şe’nin kemâli ise, hakkalyakîn ile, zâtın kemâline delâlet eder.

Nasıl ki kusursuz bir sarayın tezyinatındaki nakışların mükemmelliği, sarayın sâni’ ve mühendisi olan zâtın o nakışlar altında saklanan ve o tezyinat altında hareket eden fiillerindeki mükemmelliği gösterir.

Bu fiillerin mükemmelliği de o failin isimlerinin mükemmelliğini gösterir; yani, “O mahir bir san’atkârdır, bilgili bir mühendistir, hikmetli bir nakkaştır” der, ve hâkezâ...

İsimlerin mükemmelliği ise, o isimlerle anılan zâtın sıfatlarının mükemmelliğini gösterir; yani, “O ilim ve hikmet sahibidir, san’at ve hendese erbabıdır” der.

Sıfatlarının mükemmelliği ise, o mühendisin zâtî şe’nlerinin mükemmelliğine şehadet eder; yani “Onun üstün bir kabiliyeti, pek güzel bir istidadı vardır” der.

Şe’nlerin mükemmeliyeti de, o nakkaşın zâtının mükemmelliğini, ona lâyık ve makamına yaraşan bir şekilde ortaya koyar.

Aynen öyle de, bu hatâsız ve kusursuz kâinatta görünen şu eserlerin mükemmelliği, bizzat müşahede etmek derecesinde bir hads ile, arkalarında saklı fiillerin mükemmelliğine şehadet eder.

Görünür gibi bilinen bu fiillerin mükemmelliği, bilbedahe, o failin isimlerinin kemâline şehadet eder.

Bu isimlerin kemâli ise bizzarure sıfatların kemâline şehadet eder; çünkü isimler sıfatlardan doğmaktadır.

Sıfatların kemâli ise, kat’î bir şekilde, zâtî şe’nlerin kemâlini ortaya çıkarır ki, bunlar da kudsî sıfatların mebdeidir.

Şe’nlerin kemâli de, hakkalyakîn ile, her türlü kusurdan münezzeh olan Cenâb-ı Hakka lâyık bir şekilde, zâtın kemâline şehadet eder:

Öyle bir kemal ki, kâinatta kemal ve cemal namına ne varsa, hepsi, o Azîz-i Zülkemâlin kemâline ve o Celîl-i Zülcemâlin cemâline nisbetle bir zayıf gölgeden başka birşey değildir.

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

Mesnevî-i Nuriye: 4

2008-10-19T20:46:00.001+03:00

TEVHİD GÜNEŞİNDEN LEM'ALAR: 3

Dokuzuncu Lem’a

Cüz’iyat üzerinde, arz üzerinde ve âlem üzerinde ehadiyet hâtemini gördün. Şimdi bak, aynı şeyi âleme yayılmış neviler ve muhît unsurlar üzerinde de göreceksin.

Bir tarlaya tohum ekilmesi gösterir ki, o tarla, tohum sahibinin tasarrufundadır, tohum da tarlanın mutasarrıfına aittir; bu ona, o da buna şehadet eder. Aynen öyle de,

- masnûâtın tarlası olan şu unsurlar, ilimle tayin edilmiş bir tarz ve hikmetle tahkim edilmiş bir suretteki külliyet ve ihâtalarında görünen birlik ve basitliklerinin lisanıyla,

- rahmet semereleri, kudret mucizeleri ve hikmet kelimeleri olan şu mahlûkat, teşahhuslarındaki misliyetle beraber hikmetli bir şekilde intişarlarının lisanıyla, efradının benzerliğiyle beraber birbirinden uzak yerleri yurt edinmelerinin ve acib ve hikmetli bir şekilde tevzi’ olunmalarının lisanıyla

şehadet eder ki, ihâta edenler de, ihâta edilenler de, tarlalar da, tohumlar da tek bir Sâniin tasarrufundadır.

Böylece, herbir nevi’ ve herbir unsur, diğerlerine hem ferden, hem de hepsine birden der ki: “Siz kimin malı iseniz, ben de Onun malıyım.”

Herbir çiçek, herbir meyve, herbir hayvan ve hayvancık, halindeki intizamın ve mânâsındaki hikmetin diliyle nutka gelen bir sikke, konuşan bir hâtem, dile gelmiş bir turra olur ve der ki: “Bu mekân kimin mülkü ise, ben de Onun mülküyüm; kimin san’atı ise ben de Onun san’atıyım; kimin mektubu ise ben de Onun harfiyim; kimin dokuması ise ben de Onun nakşıyım.”

Buna binaen, en küçük bir mahlûk üzerinde hakikî bir tasarruf ve en zayıf bir mevcud üzerinde rubûbiyet, bütün unsurları birden tasarrufunda bulunduran Zâta mahsustur. Aynı şekilde, kâinatta hangi unsur var ise, onun tedbir ve tedviri, bütün hayvânat ve nebâtâtı birden tedbir ve terbiye eden ve kabza-i rubûbiyetinde tutan, kusurdan münezzeh o Zâta mahsustur. İşte bu dahi gözü perdeli ve kalbi paslı olmayan herkesin göreceği bir tevhid hakikatidir.

Ey firavunluk taslayan adam! Kendini bir tecrübe et bakalım, kâinatta en küçük bir şeye mâlik olabilecek halin var mı? İstersen git, en cüz’î bir ferd ne diyor, dinle. O, misliyetinin lisanıyla diyor ki: “Kim benim nev’imin tamamına mâlik ise, ancak o benim üzerimde mâlikiyet iddia edebilir, başkası asla!”

Sonra da nevilere git; göreceksin ki, herbir nevi’, intişarının lisanıyla şöyle diyor: “Arzın dışına ve içine kim mâlik ise, ancak o benim üzerimde mâlikiyet iddia edebilir, başkası asla!”

Sonra arza git; göreceksin ki, kardeşi olan semâ ile arasındaki tesanüdün lisanıyla şöyle diyor: “Kim kâinatın tamamına mâlik ise, ancak o benim üzerimde mâlikiyet iddia edebilir, başkası asla!”

Onuncu Lem’a

Cüz ve cüz’î, küll ve küllî, küll-i âlem, hayat, zîhayat ve ihyâ üzerindeki tevhid hâtemlerinden bir kısmına işaret ettik, sen de gördün. Şimdi de envâ’ ve külliyat üzerine vurulmuş hesapsız vahdaniyet sikkelerinden birtek sikkeye bak.

Tedbirin vahdeti ve terbiyenin ittihadı sebebiyle, meyveli bir ağacın terbiyesindeki külfet, tek bir meyvenin külfetine müsavi olur. Zira merkezin ittihadı, kanunun vahdeti ve terbiyenin vahdaniyeti, külfeti, meşakkati ve masrafı hafifletir ve öyle kolaylaştırır ki, sayısız meyveleri bulunan bir ağacın bir elden idaresi ile tek bir meyvenin birçok eller altındaki idaresi arasında fark kalmaz. Zira ortaklık, kesret ve birden fazla merkezin işe karışması sebebiyle, bütün bir ağacın meyveleriyle beraber muhtaç olduğu herşeye, tek bir meyvenin terbiyesi için dahi ihtiyaç hasıl olur; bu iş için lâzım olan cihazatın kemiyeti açısından ikisi arasında bir fark bulunmaz; fark ancak keyfiyettedir. Aynı şekilde, büyük bir orduyu donatmak için gereken fabrika ve makinelerin tamamı, tek bir neferin teçhizatı için dahi lâzımdır; aradaki fark yalnız keyfiyetten ibarettir. Senin kitabını basan matbaaya bin nüsha için ödediğin ücret de tek bir nüshaya ödeyeceğin ücret kadar, belki de daha azdır. Ama tek bir matbaayı bırakıp da birçok matbaaya birden gidecek olursan, binlerce misli ücret ödemek zorunda kalırsın.

Elhasıl: Eğer nihayetsiz kesreti bir Vâhide isnad etmezsen, bir şeyi nihayetsiz kesrete isnad etmeye mecbur olursun ki, bu takdirde ferdlerin sayısıyla birlikte külfet de artar. Âleme yayılmış olan nevilerin inşasında görülen harika kolaylık ise, vahdet ve tevhidin kolaylığındandır.

On Birinci Lem’a

Nasıl ki sikkenin ittihadına ve kalemin vahdetine delâlet eden

- bir nev’in bütün ferdleri arasındaki tevafuk

- ve bir cinsin bütün nevilerinde temel âzâların birbirine benzeyişi,

bütün bu tevafuk eden ve birbirine benzeyen şeylerin tek bir Zâtın san’atı olduğuna iki şahiddir.

Öyle de, bu görünen kolaylık ve külfetsizlik, bütün bunların, vücub derecesinde bir kolaylıkla, tek bir Sâniin eseri olmasını gerektirir. Aksi takdirde, eşyanın vücuda gelmesindeki zorluk imtinâ’ derecesine çıkar ve bütün bu cinsleri ve nevileri yokluğa atar. Evet, her türlü kusurdan münezzeh olan Allah’ın zâtında ortağı olamaz; eğer olsaydı âlem intizamdan çıkardı. Aynen öyle de, Onun fiilinde de ortağı hiçbir şekilde mümkün değildir; eğer olsaydı, âlem yokluğa gider ve asla vücud bulmazdı.

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

Mesnevî-i Nuriye: 3

2008-10-17T07:48:00.001+03:00

TEVHİD GÜNEŞİNDEN LEM'ALAR: 2

Altıncı Lem’a

Bak: Her kusurdan münezzeh olan Sâni’, daha önce geçtiği gibi, tek tek herbir cüz’înin üzerine has bir hâtemini, tek tek herbir cüz üzerine mahsus bir sikkesini basmıştır. Aynı şekilde, tek tek herbir nevi’ ve herbir küll üzerine de yine has bir hâtemini basmış; böylece, semâvat ve arzın aktârını vâhidiyet hâtemiyle mühürlediği gibi, bütün âlemin üstüne de gayet açık ve parlak bir şekilde okunan bir ehadiyet sikkesi koymuştur.

Şimdi şu âyetin işaret ettiği hâteme bak:

فَانظُرْ إِلَى آثَارِ رَحْمَتِ اللَّهِ كَيْفَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ ذَلِكَ لَمُحْيِي الْمَوْتَى وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ [1]

İşte, arzın ihyâsında öyle acib bir haşir ve öyle garib bir neşir vardır ki, bu diriltme sırasında üç yüz binden ziyade nevi’ neşrolunur—ki, bu nevilerden bir tanesinin bir sene içinde hayat bulan ferdlerinin sayısı, dünyadaki insan nüfusundan daha fazladır. Lâkin, gizli bir hikmete binaen, onların ekserisi aynıyla değil, ama tıpatıp aynı gibi misliyle diriltilir. Her ne olursa olsun, bu ihyâların haşre işaretler teşkil ettiğinde ve birer neşir timsali olduğunda ve beşer haşrindeki kolaylığa delâlet ettiğinde şüphe yoktur.

Nihayet derecede karışık ve girift bu kadar çok nevilerin birbirinden mükemmel şekilde ayırt edilerek bulaştırıp karıştırmadan, hatâsız ve noksansız bir şekilde ihyâsı, nihayetsiz bir kudrete ve herşeyi ihâta eden bir ilme sahip bir Zâta has bir hâtemdir.

Keza, yeryüzü sayfasında birbirinden farklı üç yüz bin, hattâ daha fazla kitabın,

- birbirine iyice karışmış halde iken, hatâsız ve karıştırmadan, tam bir intizamla,

- girift halde iken hiçbir şeyi ihmal edip eksik bırakmadan tam bir intizamla,

- birbirine kaynaşmış halde iken hiç kusursuz şekilde ve tam bir temyiz ve teşhis ile

yazılması öyle bir Zâta has bir sikkedir ki, herşeyin melekûtu ve herşeyin anahtarları Onun elindedir ve hiçbir şey Onu başka birşeyden alıkoyamaz.

Şimdi, ey haşri akıldan uzak görerek inkâr eden kişi! Altı hafta içinde arzın nasıl diriltildiğine bir bak; orada haşrin yüz bin misalini ve işaretini göreceksin. Senin bu istib’ad ve inkârın şu kimsenin haline benzer ki, mucizeli bir zâtın, kaybolmuş pek çok kitabı bir anda ve tek bir sayfada hafızasından yazdığını, yahut o kayıp kitapların benzerini yeniden telif ettiğini gözüyle görüyor. Ona deniyor ki:

“Bu kâtip, senin suya düşüp silinmiş şu kitabını, daha önce telif ettiği gibi, göz açıp kapayıncaya kadar bir zamanda, bir sayfada yeniden yazacak.”

O ise “Asla,” diyor. “Hurufatından eser kalmamış bir kitap bir anda nasıl yeniden yazılabilir?” Adam, mucizeler sahibi o hafîz ve kadîr kâtibi, kendi cahil ve âciz nefsine kıyas ediyor!

Veya şu adama benzer ki, azametini yahut saltanatını göstermek için bir işaretiyle dağları kaldıran bir zat hakkında, “Nimetleriyle dolu bahçelerine davet ettiği misafirlerin yolunu tıkayan şu büyük taşı kaldıramaz” diyor. Böyle bir sözü ebleh bir mecnundan başka kim söyler?

Evet, bahar mevsimindeki şu azîm tasarrufatta görünen intizam-ı mutlak içindeki itkan-ı mutlak, pek âlî ve büyük bir rubûbiyet hâtemidir ki, o da pek geniş bir sahada cereyan etmekle beraber bir cûd-u mutlak içinde, o da sür’at-i mutlaka ile beraber suhûlet-i mutlaka içinde, o da nihayet karmaşıklıkla beraber imtiyaz-ı mutlak içindedir. Bu ise öyle bir hâtemdir ki, hiçbir iş kendisini bir başka işten alıkoyamayan, hiçbir şey kendisinden gizlenemeyen ve hiçbir şey ona ağır gelmeyen birisine ait olabilir.

Evet, bahar mevsiminde yeryüzünde öyle hakîmâne, basîrâne ve kerîmâne bir faaliyet ve öyle harika bir san’at müşahede ediyoruz ki,

- bir anda, her yerde, bütün ferdlerde bir tarz ile,

- cûd-u mutlak içinde bütün ferdleri birbirinden ayırt eden bir itkan ile,

- sür’at-i mutlaka içinde mükemmel bir intizam ile,

- vüs’at-i mutlaka ve suhûlet-i mutlaka içinde harikalar gösteren bu faaliyet, ancak öyle bir Zâtın hâtemi olabilir ki, mekândan münezzeh olduğu gibi bütün mekânlarda ilmiyle ve kudretiyle hazır ve nâzırdır; hiçbir şey Ona ağır gelmez; hiçbir şeyin yardımına ihtiyacı olmaz.

Yedinci Lem’a

Bak: Arz sayfasında ve semâvat ve arzın aktârında Ehad-i Samede has hâtem müşahede edildiği gibi, mecmû-u âlem üzerinde de, büyüklüğü nisbetinde vâzıh bir nakışla vurulmuş bir tevhid hâtemi müşahede ediliyor. Zira bu âlem muhteşem bir saray, muntazam bir fabrika ve mükemmel bir şehir gibidir ki, cüzleri arasında, bir sarayın veya bir fabrikanın yahut bir şehrin eczâ ve efradı gibi hakîmâne bir yardımlaşma ve birbirinin ihtiyacına kerîmâne cevap vermek vardır. Öyle ki, o cüzler, uzun ve dolambaçlı yollardan gelir ve sağa sola sapmaksızın, intizamla, tam ihtiyaç vaktinde, umulmadık bir taraftan birbirinin yardımına koşarlar.

İşte, bak: Göreceksin ki, onlar birbirinin ihtiyacını gidermek için yardım ellerini uzatmışlar, teâvün ve tecâvüb içinde hem emsallerinin, hem de başka mevcudatın isteklerine lisan-ı halleriyle “Lebbeyk, lebbeyk” diye seslenmekte; birbirinin elinden tutmuş, el ele bir intizam içinde çalışıp çabalamakta, baş başa verip zîhayata hizmet etmekte, bir gayeye müteveccihen omuz omuza bir Müdebbire itaat etmektedirler.

Şu teâvün düsturuna bak ki, Güneş ve Aydan, gece ve gündüzden, yaz ve kıştan tut, tâ nebâtâtın hazine-i rahmetten yüklendikleri erzaklarla hayvânâtın imdadına koşmalarına, tâ—Rahmân’ın hazinesinden aldıkları bal ve ipekleri insana ulaştıran arı ve ipekböceği gibi—hayvânâtın insanlara hizmetine, tâ gıda zerrelerinin birbirinden farklı meyvelere ve yiyecek maddelerinin beden hücrelerine kemâl-i intizam ve inâyet ve hikmetle koşmalarına kadar her tarafta cereyan ediyor.

Bütün bunların, bilhassa cansız eşyanın bu hikmetli, muntazam, kerîmâne ve mükemmel teâvün düsturuna mazhar olmaları apaçık bir delil ve parlak bir burhandır ki, onlar bir Mürebbî-i Hakîmin hizmetçileri ve bir Müdebbir-i Kerîmin işçileridir; Onun emriyle, Onun izniyle, Onun kuvveti ve hikmetiyle hareket etmektedirler.

Sekizinci Lem’a

Rızıklanan bütün muhtaçlara ihtiyaçları nisbetinde ve onlardan herbirine münasip şekilde tevzi’ olunan rızıkta görünen şu keyfiyete bak ki,

- bu umumî rızık, gözle görülen ve teveddüd ve taarrüf mânâlarını tazammun eden şu rahmet-i vâsia içinde,

- bu rahmet-i vâsia da lütuf ve ikram mânâlarını tazammun eden şu inâyet-i tamme içinde,

- bu gözümüz önündeki inâyet de kast ve şuuru tazammun eden şu hikmet-i âmme içinde,

- bu görünen hikmet ise meşhudumuz olan şu intizam içinde,

- bu intizam ise şu görünen musahhariyet içinde,

- bu musahhariyet ise mahlûkat arasındaki şu teânuk ve tecâvüb ile kâinatın eczâsı arasındaki şu tesanüd ve teâvün zımnındadır.

İşte, şu hal, herşeyin Rabbi ve herşeyin Mürebbîsi ve herşeyin Müdebbiri olan Zâta has bir hâtem ve Güneş, Ay ve yıldızlar emrine musahhar olan öyle bir Zâta mahsus bir sikkedir ki, “herşeyi en güzel bir şekilde yaratmıştır”[2] ve “Birşeyin olmasını dilediğinde Onun işi ‘Ol’ demekten ibarettir; o da oluverir.”[3]

[TERCÜME. ÜMİT ŞİMŞEK]

[1] “Şimdi bak Allah’ın rahmet eserlerine: Ölümünün ardından yeryüzünü nasıl diriltiyor. İşte bu, ölüleri dirilten Allah’tır. Onun gücü herşeye yeter.” (Rum Sûresi, 30:50.)
[2] Bk. Secde Sûresi, 32:7.
[3] Bk. Yâsin Sûresi, 36:82.

Mesnevî-i Nuriye: 2

2008-10-11T11:14:00.002+03:00

Birinci Risale
TEVHİD GÜNEŞİNDEN LEM'ALAR

Risale-i Nur Külliyatından Yirmi İkinci Söz ve Nurun İlk Kapısı’nın On Dördüncü Dersi ile aynı mealdedir

بسم الله الرحمن الرحيم
Şu âyetlerin hazinelerinden bazı cevherlerin açıklamasıdır:
اللهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ * لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ [1]
فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ [2]
وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلاَّ عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ [3]
مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلاَّ هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا [4]

Ey esbab içinde boğulup kalmış cahil! Sebebler, kudretin tasarrufuna bir perdedir. Zira izzet ve azamet perde ister. Lâkin asıl tasarruf eden ve iş gören kudret-i Samedaniyedir; tevhid ve celâl de böyle iktizâ eder.

Evet, Sultan-ı Ezelînin memurları vardır; fakat bunlar rubûbiyetin saltanatına ortak olacak şekilde icraatta bulunan birer vasıta değillerdir. Onlar ancak rubûbiyetin icraatını ilân etmekle vazifeli bir kısım dellâllardır. Veya bir kısım nâzırlardır ki, icraat-ı rubûbiyete müşahid ve şahid oldukları gibi, tekvinî emirlere itaat etmek suretiyle istidatlarına münasip düşen ibadetlerini yerine getirirler. Böylece, sebebler, kudretin izzetini ve rubûbiyetin haşmetini izhar için birer vasıta olmuş olurlar.

Beşer sultanları ise, acz ve ihtiyaçlarından dolayı, saltanatlarına iştirak eden memurlara muhtaçtırlar. Bu bakımdan, İlâhî memurlar ile insanî memurlar arasında bir alâka yoktur.

Evet, gafillerin nazarı hadiselerin güzel yüzünü göremediği ve hikmetini de anlayamadığı için, haksız yere şikâyete ve cahillikle itiraza başlar. İşte bu noktada, şikâyetlere merci olmak üzere sebebler konulmuştur. Bu hikmet ve hakikati anlamak bir kimseye müyesser olursa, sebebler perdesi de onun gözü önünden kalkar.

Bu mevzuda bir manevî temsil rivayet edilmiştir:

Azrail Aleyhisselâm, Allah Tealâya şöyle şikâyette bulunmuş:

“Ruhları alma vazifesi yüzünden Senin kulların benden şikâyet edecekler.”

Bunun üzerine kendisine şöyle buyurulmuş:

“Senin ve onların aranıza musibetleri vasıta olarak koyacağım, tâ ki şikâyetleri sana değil, o musibetlere yönelsin.”

Elhasıl: İzzet ve azamet, zâhirî sebeblerin konulmasını ister, tâ ki haksız şikâyetler önlenmiş olsun ve hadiselerin sadece dış yüzüne bakan beşer aklı, Kudret elini cüz’î ve âdi işlere bulaşmış görmesin. Lâkin tevhid ve celâl, sebeblerin tesir-i hakikîden ellerini çekmelerini ister.

Tenbih

Tevhid iki kısımdır.

Birincisi: Avâmın tevhididir ki, “Onun şeriki yoktur; bu kâinat Ondan başkasının olamaz” der. Bu kısım tevhid sahibinin fikrine gafletlerin ve hattâ dalâletlerin parmak karıştırma ihtimali vardır.

İkincisi: Tevhid-i hakikîdir ki, “O Allah’tır, birdir; mülk umumen Onundur; bütün kâinat Ona aittir; herbir şey doğrudan doğruya Ona aittir” der; herşeyde Onun sikkesini görür, herşey üzerinde Onun hâtemini okur. Bu tevhid, sahibine, her an Cenâb-ı Hakkın huzurunda olduğu şuurunu veren bir ispat imkânı sağlar. Bu kısım tevhide dalâletin ve evhamın karışması mümkün değildir.

Şimdi, biz de, Kur’ân-ı Hakîmden istifade ettiğimiz bu ikinci kısım tevhidin lem’alarından bahsedeceğiz.

Birinci Lem’a

Sâni-i Zülcelâlin masnûâtından herbir masnû’ üzerinde, Onun Hâlık-ı Külli Şey olduğunu bildiren has bir sikkesi, herbir mahlûku üzerinde Onun Sâni-i Külli Şey olduğunu bildiren has bir hâtemi ve kudretinin mektubatından herbir ferman üzerinde de Ezel ve Ebed Sultanına has, taklit edilmez bir turrası vardır.

Misal olarak, Onun hesapsız sikkelerinden, “hayat” üzerine bastığı şu sikkeye bak ve gör ki, hayat ile nasıl birşey herşey oluyor, herşey de birşey oluyor.

Evet, içilen su, Allah’ın izniyle, sayılamayacak kadar çok hayvanî âzâ ve cihazata dönüşür; böylece, birşey, Allah’ın emriyle herşey olur. Aynı şekilde, pek çok çeşitli yiyecekler de, Allah’ın izniyle, has bir cisme, mahsus bir cilde, basit bir cihaza dönüşür; yani herşey, Allah’ın emriyle birşey olur. Aklı ve kalb şuuru bulunan kimse elbette anlar ki, birşeyi herşey ve herşeyi birşey yapmak, ancak herşeyin Sânii ve herşeyin Hâlıkı olan Zât-ı Zülcelâle mahsus bir sikkedir.

İkinci Lem’a

Canlılar üzerindeki hesapsız hâtemlerden yalnız şu hâteme bir bak: Birtek canlı, câmiiyeti sebebiyle, kâinatın küçültülmüş bir misaline, âlem ağacının çiçekli bir meyvesine ve bütün yaratılmışların münevver bir çekirdeğine benzer ki, Fâtır-ı Hakîm ekser envâ-ı âlemin nümunesini onda derc etmiştir. Güya o canlı, bütün kâinattan hikmetle tayin edilmiş nizamlarla sağılan bir katredir. Ve hassas ilmî mizanlarla bütün kâinattan alınmış câmi’ bir noktadır. Onun içindir ki, bütün kâinatı birden tasarrufu altında tutamayan birisinin, en küçük bir canlıyı dahi yaratması mümkün değildir.

Elhasıl, aklı bozulmamış bir kimse anlar ki, meselâ balarısını ekser eşyaya bir nevi fihriste yapan, insanın mahiyetinde kâinat kitabının ekser meselelerini yazan, incir çekirdeğinde koca incir ağacının programını yerleştiren, beşer kalbini binlerce âleme nümune ve pencere yapan ve beşer hafızasında insanın tarihçe-i hayatını ve onu ilgilendiren şeyleri tafsilâtıyla yazan, ancak herşeyin Hâlıkı olan Zat olabilir. Ve böyle bir tasarruf, Âlemlerin Rabbine mahsus olan bir hâtemdir.

Üçüncü Lem’a

Şimdi de ihyâ ve hayat verme fiili üzerine vurulmuş turranın nakşına bak. Bunun hesapsız misallerinden bir tanesine şöyle işaret ederiz:

Nasıl ki seyyarelerden su damlalarına, zerrelerden cam parçalarına ve buz kristallerine kadar her şeffaf—veya şeffafımsı—şeyin üzerinde Güneşin cilvelerinden misalî bir sikke ve Güneşe has parlak bir turra vardır. Öyle de, bir ve benzersiz olan Şems-i Sermedînin de, ihyâ ve hayat verme cihetinden, her canlı üzerinde öyle bir hususiyetle zâhir olan bir ehadiyet tecellîsi vardır ki, bütün sebebler, iktidar ve ihtiyar sahibi olup da o turra ve sikkenin benzerini getirmek için bir araya gelseler bile bunu yapamazlar. وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا [5]

Buna binaen, Güneşin su damlalarındaki timsalleri Güneşin tecellîsine verilmediği takdirde, Güneşe karşı herbir katrede, Güneşin ışığını alan herbir cam parçasında, daha doğrusu Güneşe mâruz herbir şeffaf zerrede hakikî bir güneşçiğin bizzat var olduğunu kabul etmek zorunda kalırsın. Böyle birşeyi farz etmek ise, eblehliğin en hayret verici derecesidir.

Aynen bunun gibi, herbir canlı, ehadiyetin câmi’ tecellîsi vasıtasıyla ve hayatın, Şems-i Ezel ve Ebedin şuâları mânâsındaki tecelliyât-ı Esmâ için bir nokta-i merkeziye oluşu sayesinde var olmuştur. Eğer canlıları, hayatı ve ihyâ fiilini Şems-i Ezelîye vermezsen, o zaman herbir canlıda—isterse bir sinek veya bir çiçek olsun—herşeyi yoktan var edebilecek sonsuz bir kudretin, herşeyi ihâta eden bir ilim ve sınırsız bir iradenin, ve bunlar gibi, Vâcibü’l-Vücuddan başkasında bulunması mümkün olmayan sıfatların varlığını kabul etmek zorunda kalırsın.

Öyle ki, eğer birşey için “Kendi kendine oluyor” desen, herbir zerrede, sebeblere isnad ettiğin takdirde de haddi hesabı olmayan sebeblerden herbirinde mutlak bir ulûhiyetin varlığını kabul etmek zorunda kalırsın. Böylece ulûhiyetin sonsuz sayıda şerikleri bulunduğunu kabul etmeye mecbur kalırsın. Halbuki ulûhiyetin şe’ni istiklâliyettir; bu ise asla şerik kabul etmez.

Zira bir zerrenin—bilhassa o zerre bir tohum veya çekirdeğin cüz’ü ise—pek muntazam ve hayret verici vaziyetleri ve cüz’ü olduğu canlının diğer cüzleri ile münasebetleri, bütün nev’iyle ve hattâ bütün mevcudatla münasebetleri ve, tıpkı bir neferin muhtelif askerî dairelere karşı muhtelif vaziyetleri gibi, o münasebetler içinde ayrı ayrı vazifeleri vardır. Onun için, bir zerrenin Kadîr-i Mutlak ile münasebetini kestiğin takdirde, herbir zerrede herşeyi görecek bir göz ve herşeyi ihâta edecek bir şuur farz etmen lâzım gelir.

Elhasıl: Nasıl ki katrelerde görünen güneşçikleri Güneşin ışığındaki cilvesine isnad etmediğin takdirde, bir yıldız böceğinin ışığını kaldıramayan şeylerde sayısız güneşlerin varlığını farz etmek zorunda kalırsın. Öyle de, herşeyi, kudretine nisbeten zerreler ve güneşler, cüz ve küll, cüz’î ve küllî, küçük ve büyük müsavi olan Kadîr-i Mutlaka isnad etmediğin takdirde, sayısız ilâhların varlığını kabul etmek gibi eblehliğin en kötü derekesine düşersin.

Dördüncü Lem’a

Nasıl ki bir kitap eğer elle yazılmış olsa, bir kitap için bir kalem yeter. Ama matbu bir kitap ise, onun basılması için, o kitabın harfleri sayısınca kalemler, yani harflerin şekline göre kalıplar ve bunları yapmak için de pek çok kimsenin işbirliği gerekir. Eğer bir de bazı kelimelerde ince hatla kitabın ekser kısmı yazılmışsa—Yâsin lâfzında Yâsin Sûresinin yazılması gibi—o zaman, o bir tek kelimenin basılabilmesi için, kitabın ekser hurufatı kadar harfler icab eder.

Öyle de, eğer “Bu kâinat bir Vâhid-i Ehadin kalemiyle yazılmıştır” dersen, suhûletin nihayet derecesinde—ki “vücub” derecesidir—mâkul ve kolay bir yol tutmuş olursun. Ama kâinatı tabiata ve sebeblere isnad edecek olursan, zorluğun nihayet derecesinde—ki “imtinâ” derecesidir—ve akıldan nihayet derecede uzak—ki “muhâliyet” derecesidir”—bir yola saparsın. Zira bu takdirde tabiatın, birtek zîhayatı tab edebilmek için kâinatın ekserisine lâzım olan şeyleri hazır etmesi gerekir. Bu ise vehimlerin bile tiksinerek reddedeceği türden bir hurafedir. Daha doğrusu, toprağın, suyun ve havanın herbir cüz’ünde, milyonlarca, hattâ çiçekler ve meyveler sayısınca manevî matbaa ve makinelerin saklanmış olması gerekir, tâ ki cihazat ve mahiyeti birbirinden farklı onca çiçek ve meyvenin teşekkülü mümkün olabilsin. Veya bütün nebâtâtı san’atlı bir şekilde yapmaya yetecek bir kudret ile beraber, bütün ağaçların ve çiçekli nebâtâtın bütün hususiyetlerini, bütün cihazatını ve ölçülerini tafsilâtıyla ihâta edecek nihayetsiz bir ilmin, toprak, su ve havadaki herbir cüzde ayrı ayrı mevcudiyetini farz etmek lâzım gelir. Çünkü bu üç unsurun herbir cüz’ü, ekser nebâtâtın teşkiline menşe olabilecek durumdadır.

Şimdi bir saksı toprağı göz önüne getir. Sonra bütün tohum ve çekirdeklerin ona peş peşe girdiğini farz et. Sonra o saksıyı boşalt, başka toprakla doldur. Nihayet dünyanın bütün toprağını bitirinceye kadar saksıyı böylece doldur ve boşalt. Her defasında, sırayla o saksıya giren dünyanın bütün tohum ve çekirdeklerinde aynı neticeyi göreceksin. Gerçi bu kadarına da lüzum yoktur; gözünün önünde olup bitenler aynen bu neticeyi sana göstermeye yeter. Zira dolaştığın her yerde görmüşsündür: Ekseri toprak, nebâtâtın ekserisine menşe olabilir. Halbuki o çiçekli ve meyveli nebâtattan herbirinin teşekkülü diğerlerinden farklıdır. Bu kadar farklı nebâtâtın intizamla, ölçülü ve birbirinden ayırt edilecek şekilde, has bir tarzda ve kendisine ait hususiyetlerle vücuda gelmesi için, onlardan herbiri için hususî cihazlar, has bir makine, ayrı bir matbaa bulunmak gerekir. Hattâ, o birbirine benzeyen basit tohum ve çekirdeklerden herbirinin içinde, nebat ve ağacın tamamını vücuda getirecek cihazların hepsi birden bulunmalıdır. Çünkü tabiatın, herbir şey için, herşeyin vücuduna lâzım olan manevî cihaz ve makineler ile sair sebebleri herbir şeyde ayrı ayrı hazır bulundurması icab eder. Bu ise öyle bir safsatadır ki, sofestaîler bile ondan kaçar; öyle bir hurafedir ki, insanları güldürmek için hurafe uyduran kimseler bile ondan utanır.

Beşinci Lem’a

Bak: Bir kitabın herbir harfi, kendi varlığını tek bir cihetten ve ancak bir harf kadar gösterir. Lâkin kâtibinin varlığını birçok cihetten gösterir ve nakkaşını bir satır kadar tarif eder.
Bunun gibi, kâinat kitabından herbir mücessem harf dahi kendi varlığına ancak kendi varlığı kadar delâlet eder ve kendi zâtını ancak sureti miktarınca gösterir. Lâkin Sâniine pek çok cihetlerden, girip çıktığı terkiblerde gerek münferit olarak, gerekse başkalarıyla beraber delâlet eder ve Sâniinin esmâsını gösterir ve uzun bir kaside gibi Onun esmâsını anlatır. Bu yüzden, kendisini ve kâinatı inkâr ederek Hebenneka[6] gibi ahmaklaşan bir kimse dahi, Sâniini inkâr gibi nihayet derecedeki bir belâhete yeltenmemelidir.

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

[1] “Allah herşeyin yaratıcısıdır. Ve O herşeyin üzerinde görüp gözetici olan Vekildir. Göklerin ve yerin anahtarları Ona aittir.” (Zümer Sûresi, 39:62-63.)
[2] “Her türlü kusurdan ve ortaktan uzaktır o Allah ki, herşeyin mülkü elindedir.” (Yâsin Sûresi, 36:83.)
[3] “Hiçbir şey yoktur ki hazineleri Bizim katımızda olmasın.” (Hicr Sûresi, 15:21.)
[4] “Hiçbir canlı yoktur ki, Allah onu alnından yakalamış olmasın.” (Hûd Sûresi, 11:56.)
[5] “Hepsi birbirine yardımcı olsa bile.” (İsrâ Sûresi, 17:88.)
[6] Tarihte ahmaklığı ile şöhret bulmuş bir kişi.

Mesnevî-i Nuriye: 1

2008-10-06T23:11:00.002+03:00

TENBİH, İHTAR, İTİZAR

İ’lem: Bu risale bazı Kur’ân âyetlerinin şuhudî bir nevi tefsiridir. İçindeki meseleler ise, Furkan-ı Hakîmin bahçelerinden koparılmış çiçeklerdir. Onun için, ibarelerindeki işkâl, icmal ve icaz seni ürkütmesin. Onları tekrar tekrar mütalâa edecek olursan, Kur’ân’daki لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ [1] gibi tekrarların sırrı sana açılır.

Nefsin temerrüdünden de korkun olmasın. Zira benim mütemerrid ve zorba nefs-i emmârem, bu risaledeki hakikatlerin gücü karşısında tezellül ile boyun eğdiği gibi, şeytan-ı racîmim de pes ederek sinmek zorunda kaldı. Kim olursan ol, senin nefsin benimkinden daha âsi ve azgın, şeytanın da benim şeytanımdan daha aldatıcı ve şakî olamaz.

Ey okuyucu! Birinci Babdaki[2] tevhidin burhan ve mazharlarının birbirine ihtiyaç bırakmayacağını sakın zannetme. Ben onlardan herbirine ayrı bir makamda ihtiyaç gördüm. Zira cihad manevraları esnasında, açık olan diğer kapılara yönelmek o an için kolay olmadığından, kurtuluş için her defasında belirli bir yerde ayrı bir kapı açmak icab ediyordu.

Keza, bu risaleyi isteyerek zorlaştırdığımı da sanma. Zira bu risale, dehşetli bir vakitte, âni olarak nefsimle aramda cereyan eden konuşmalardan ibarettir. Ve bu sözler, nur ile nârın beraberce yeryüzüne düştüğü bir kasırga misali o korkunç mücadele sırasında doğmuş kelimelerdir—öyle bir mücadele ki, başım bir anda gökten yere yuvarlanıyor, yerden göğe ve serâdan Süreyya’ya fırlıyordu. Çünkü akıl ile kalb arasında, sülûk edilmemiş bir yola girmiştim; dehşetli düşüş ve yükselişler de başımı döndürüyordu. O düşüş ve yükselişler sırasında ne zaman bir nura rastlayacak olsam, daha sonra hatırlamak için üzerine bir işaret bırakıyordum. Bıraktığım o kelimeler ise, ekseriyetle, tabir edemediğim şeylerdi ki, bir mânâyı açıklamak için değil, sadece hatırlatmak için oraya konulmuşlardı. Çoğu zaman da, pek büyük bir nurun üzerine tek bir kelime bırakıp geçmişim.

Daha sonra gördüm ki, o karanlık dünyaların derinliklerinde imdadıma yetişen o hayattar nurlar, bana misbahlar suretinde görünen Kur’ân güneşinin şuâları imiş.

Allahım! Kur’ân’ı akıllarımıza, kalblerimize ve ruhlarımıza nur, nefislerimize mürşid eyle. Âmin.

Ey kitabıma nazar eden kişi! Eğer ondan bir fayda gördüysen, senin de beni bir Fatiha veya Allah için bir halis duâ ile faydalandırman icab eder.

بسم الله الرحمن الرحيم
سُبْحانَكَ يا مَنْ تُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ هذِهِ الْكائِناتُ السَّيَّالَةُ بِتَسْبِيْحاتِ لِسانِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ الصَّلاةُ وَالسَّلامُ؛ إذْ هُوَ الَّذِي تَتَمَوَّجُ أَصْدِيَةُ تَسْبِيْحاتِهِ لَكَ، عَلٰى أَمْواجِ الْأَجْيالِ، وَأَفْواجِ الْأَعْصارِ، بِمَرِّ الْفُصُوْلِ وَالْعُصُوْرِ وَالْأَدْوارِ.
اَلْلّهُمَّ فَأَبِّدْ عَلٰى صَفَحاتِ الْكائِناتِ وَعَلٰى أوْراقِ الْأَوْقاتِ، أَصْدِيَةَ تَسْبيْحاتِهِ عَلَيْهِ الصَّلاةُ وَالسَّلامُ إِلَى يَوْمِ الْقِيامَةِ وَالْعَرَصَاتِ.
سُبْحانَكَ يامَن تُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ الْأَرْضُ، ساجِدَةً تَحْتَ عَرْشِ عَظَمَةِ قُدْرَتِكَ بِلِسانِ مُحَمَّدِها عَلَيْهِ أَفْضَلُ صَلَواتِكَ وَأَجْمَلُ تَسْلِيْماتِكَ؛ إِذْ هُوَ النّاطِقُ وَالْمُتَرْجِمُ لِتَسْبِيْحاتِ الْأَرْضِ لَكَ بِأَلْسِنَةِ أَحْوالِها. وَبِرِسالَتِهِ اسْتَقَرَّتِ الْأَرْضُ فِيْ مُسْتَقَرِّها فِيْ مَدَارِها.
اَلْلّهُمَّ فَأَنْطِقِ الْأَرْضَ بِأقْطارِها إِلَى نِهايَةِ عُمُرِها بِتَسْبِيْحاتِ لِسانِه عَلَيْهِ الصَّلاةُ وَالسَّلامُ.
سُبْحانَكَ يا مَنْ يُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ جَمِيْعُ الْمُؤْمِنِيْنَ وَالْمُؤْمِناتِ، فِيْ جَمِيعِ الْأَمْكِنَةِ وَالْأَوْقاتِ، بِلِسانِ مُحَمَّدِهِمْ عَلَيْهِ أَكْمَلُ الصَّلَواتِ وَأتَمُّ التَّسْلِيْماتِ؛ إذْ هُوَ الْذِيْ تَتَظاهَرُ أَنْوارُ تَسبِيْحاتِهِ لَكَ مِنْ أَفْواهِ أَهْلِ الْإِيْمانِ.
اَلْلّهُمَّ فَأَنْطِقِ بَنِيْ آدَمَ إِلَى آخِرِ عُمُرِ الْبَشَرِ بِتَسْبِيْحاتِ مُحَمَّدِكَ لَكَ، عَلَيْهِ صَلاتُكَ وَسَلامُكَ كَما يَلِيْقُ بِحُرْمَتِهِ وَبِرَحْمَتِكَ وَارْحَمْنا وَارْحَمْ أُمَّتَهُ. آمِيْنَ..

Sen aczden, kusurdan, şerikten münezzeh öyle bir Zât-ı Zülcelâlsin ki, şu akıp gitmekte olan kâinat, lisan-ı Muhammedînin (aleyhissalâtü vesselâm) tesbihatıyla Seni hamd ile tesbih edip duruyor. Zira, mevsimlerin, asırların ve devirlerin değişmesiyle bütün zamanların ve nesillerin üzerinde dalga dalga yankılanan sadâlar onun tesbih sözleridir. Allahım! Sen onun (aleyhissalâtü vesselâm) tesbih sadâlarını, kâinat sayfalarında ve zaman yapraklarında, kıyamet ve arasat gününe kadar daim eyle.

Sen aczden, kusurdan, şerikten münezzeh öyle bir Zât-ı Zülcelâlsin ki, azamet-i kudretinin arşı altında secdeye kapanmış olan arz, Muhammed’inin (salâvatın ekmeli ve selâmların etemmi ona olsun) lisanıyla, Seni hamdin ile tesbih ediyor. Zira arzın lisan-ı halleriyle yapmakta olduğu tesbihatları dile getiren ve tercüme eden o olduğu gibi, arzın medârında istikrar bulması da yine onun risaleti sayesindedir. Allahım! Arzı bütün aktarıyla, ömrünün nihayetine kadar Muhammed’in (aleyhissalâtü vesselâm) lisanıyla hep böyle konuştur.

Sen aczden, kusurdan, şerikten münezzeh öyle bir Zât-ı Zülcelâlsin ki, bütün zaman ve mekânlardaki erkek ve kadın bütün mü’minler, Muhammed’lerinin (salâvatın ekmeli ve selâmların etemmi ona olsun) lisanıyla, Seni hamdin ile tesbih ediyor. Zira ehl-i imanın ağızlarından çıkan o mübarek sözlerde zâhir olan, onun tesbihatının nurlarıdır.

Allahım! Beşer ömrünün sonuna kadar Âdem oğullarını Senin Muhammed’inin tesbihatıyla böyle konuşturmaya devam et. Ve onun hürmetine ve Senin rahmetine nasıl yaraşıyorsa ona öylece salât ve selâm et, bize ve ümmetine de rahmet et. Âmin.

[TERCÜME: ÜMİT ŞİMŞEK]

[1] “Göklerin ve yerin mülkü Onundur.” Bu ifade, aynen bu lâfızla Kur’ân’ın on ayrı âyetinde geçmektedir.
[2] Katre Risalesinin Birinci Babı.

Ayetler ve İbretler: 125

2008-07-06T23:53:00.001+03:00

İLMİN ADRESİ
Ümit Şimşek

Bilmiyorsanız ilim ehline sorun.
Nahl Sûresi, 16:43; Enbiyâ Sûresi, 21:7

SORUYU bir ilim anahtarı olarak gösteren ve bizi ilmin peşine düşüren âyet-i kerime, bir yandan da, sorunun kime sorulacağını öğretiyor, ilmin nerede aranacağını gösteriyor.

“İlim ehli” olarak tercüme ettiğimiz deyimin âyetteki aslı “zikir ehli”dir. Zikir ise, Kur’ân’da çeşitli anlamlarda kullanılmıştır. Öğüt, ibret, tefekkür, ilim, şeref, kitap, Kur’ân, bu anlamlar arasındadır. Söz konusu âyetin akışı ise, “kitap ehli” veya “ilim ehli” mânâlarını ön plana çıkarmaktadır. Bu durumda, en genel anlamıyla, âyet, “Bilmediğiniz şeyi bilenlerden öğrenin; ilmi, ilim ehlinin yanında arayın” mânâsını dile getirmiş olur.

Tabii, bu anlamın muhalif şıkkı da konuyu iyice açıklığa kavuşturuyor:

“İlim ehli olmayandan birşey sormayın; ilmi, ehli olanlardan başkasının kapısında aramayın.”

İşte, şu vurgularıyla, âyet, zamanımız insanının en ziyade muhtaç olduğu öğütlerden birini içeriyor. Her taraftan bilgi bombardımanına tutulmuş ve kimin sözüne itibar edeceğini şaşırmış durumda bulunan günümüz insanına, şaşkınlıktan kurtulma yolunu gösteriyor:

“Sadece ilim ehline sor! İlmi, ehil olan ve ilim sahibi olan kimselerin yanında ara!”

Bu emir, hiç kuşkusuz, ilmin her türlüsünü kapsayan bir emirdir. İnsan hangi konuda bilgiye muhtaç ise, o konunun ehli olan ilmin sahibine başvurmalıdır. Yoksa, bahçıvanlığı astronomi uzmanından, hekimlik bilgisini kasaptan öğrenmeye teşebbüs eden kimse, araştırdığı konuda doğru yoldan sapmak için gerekli şartları kendi eliyle hazırlamış demektir. Bu sapmaların en vahimi ise, inanç konusundaki sapmalardır; çünkü bunun ebedî hayatı ilgilendiren sonuçları vardır. Ne gariptir ki, insanların en ziyade dikkat göstermesi gereken inanç konuları, telkinlere en ziyade açık oldukları ve en çok aldandıkları bir alandır. Ve kitlelerin bu zaafı, bir kısım medya tarafından çok iyi değerlendirilmektedir.

Zaman zaman belirli konuların gündeme getirildiğini ve hararetli tartışmaları tetiklediğini görürüz. Lâkin bu tartışmaların amacı, bilinmeyen birşeyi öğretmek, karanlıkta kalmış bir konuyu aydınlığa kavuşturmak değildir. Eğer öyle olsaydı, bu tartışmalar tamamen ilim ehli olan, vakar ve ciddiyet sahibi kimseler arasında cereyan ederdi. Oysa böyle kimselere öyle tartışmalarda pek rastlanmaz; yanlışlıkla onların yolu bu tür bir tartışma ortamına düşecek olsa bile, kendilerine göz açtırılmaz. Gelin görün ki, bu oyun yüz bin defa tekrarlanacak olsa, sonucunu bile bile insanların çoğunluğu yine tekrar tekrar bu oyuna gelmekten usanmaz. Halbuki Kur’ân’ın şu apaçık emri, insanın tek bir defa olsun böyle bir tuzağa düşmesine meydan vermeyecek şekilde, sapasağlam bir ilkeyi bize öğretiyor.

Hadiste de aynı yönde öğütler vardır. Bunlardan birinde, Sevgili Peygamberimiz, “Zancılardan önce ilim öğrenin” buyurur.[1]

Yani, bilgi yerine zanna ve tahmine dayanan, keyfine ve heveslerine göre konuşan kimseler sizin kafanızı karıştırmadan önce, siz bilgi edinmeye, ilim sahibi olmaya bakın!

Edineceğimiz bilgiyi nerede arayacağımızı ise âyet bize gösteriyor:

“İlim ehlinden sorun.”

İlim ehlini nerede bulacağımıza gelince:Bundan sonrası, ilmin peşine düşen kimseye kalmıştır. Dünyaya ait bir menfaatin peşine düştüğü zaman onu nerede arayacağını bilen ve dünya işinin ehli olanları arayıp bulmaktan âciz kalmayan insanlar, ilmin nerede aranacağını öğrenmekten ve onun ehli olan kimseleri de arayıp bulmaktan da geri kalmamalıdırlar. Eğer “İlim ehlinden sorun” buyuran bir kitabı okuyup duran insanlar hâlâ ilimle ve ilim kaynaklarıyla sorunlar yaşıyorsa, bunun sebebi herhalde kitaplarında değil, kitaplarını okuyuşlarında olsa gerektir.

[1] Buharî, Feraiz: 2.

Ayetler ve İbretler: 202

2008-06-09T11:39:00.000+03:00

PUTLAR NE İŞE YARAR?
Ümit Şimşek

İbrahim dedi ki: Siz bu dünya hayatında, aranızda muhabbet olsun diye, Allah’ı bırakıp da kendinize putlar edindiniz.
Ankebut Sûresi, 29:25

YİNE zaman üstü bir tesbit, yine evrensel bir ders. İnkâr cereyanlarının her zaman, her yerde başvurduğu bir yolu, dayandığı ve güç aldığı yöntemi, Hz. İbrahim’in diliyle Kur’ân bize ders veriyor:

Aralarında muhabbet olsun diye putlar edinmek.

Bir delile dayandıklarından, o putlarda bir hakikat gördüklerinden değil, arada muhabbet olsun diye.

O putlar etrafında bir birlik sağlansın, bir dayanışma vücuda gelsin, çıkarlar korunsun, rantlar ve saltanatlar sürüp gitsin diye…

Bu, inkâr ehlinin evvelden beri değişmeden sürüp giden bir âdetidir. Yalnız putlar devirden devre, toplumdan topluma değişir. Kimi zaman insanların elleriyle yaptıkları heykeller put olur, kimi zaman bir dünya büyüğü, bir şöhretli kişi, yahut tartışılması caiz olmayan bir kısım değerler ve kavramlar. Günün revaçta olan anlayışına göre, her zamanın inkârcıları, uygun birtakım putlar geliştirir ve muhabbetlerini onların etrafında örerler. O çağda ve o toplumda bir hayat hakkına sahip olmak isteyen herkes, o putlara sadakatini ispat etmek zorundadır.

Gerçi onların hepsi de bâtıl bir inancın peşinde olduklarını içten içe vicdanlarında hisseder. İbrahim Aleyhisselâmın kavmi de onun “Putlarınızı şu büyükleri kırmıştır” sözü üzerine vicdanlarının sesini dinlediklerinde “Gerçekten zalim olan biziz” demiş, sonra yine eski kafalarına dönmüştü.[1] Fakat, birbirlerine karşı riyakârlık yaptıklarını bile bile, düştükleri gülünç durumda sebat etmek zorundadırlar. Çünkü mevkileri de, makamları da, aralarındaki çıkar ilişkileri de, halk üzerindeki nüfuz ve istibdatları da, bu bâtıl inançlar etrafında kurdukları sosyal baskı sayesinde devam edebilir.

Putlar zamana ve zemine göre değişebildiği için, bu sosyal baskının biçimi ve boyutları da çevreden çevreye farklılık gösterebilir.

Meselâ inkâr cereyanlarının etkisi altındaki bilim çevrelerinde muhabbetler tabiat, tesadüf, evrim gibi putların etrafında örülür, bu putlar adına uygulanan sosyal baskı ile çıkarlar korunur.

Dünya ehlinin de moda gibi, çağdaşlık gibi putları vardır; muhabbetler, dayanışmalar, alışverişler, hortumlamalar, sosyal faaliyetler, sohbetler, hattâ yiyip içme ve giyinip kuşanmaya varıncaya kadar herşey, bu putların baskısı altında cereyan eder.

Eğer bir yerde halkın malını hortumlamak ve bir kısım adamların saltanatını devam ettirmek için bir tezgâh kurulmuşsa, orada, onlar arasındaki dayanışmayı ve halk üzerindeki baskıyı devam ettirmeye yarayan bir kısım putlar da var demektir. O putlara karşı en küçük bir sorgulamayı hatıra getirecek bir davranış, onlar tarafından en büyük bir tehdit olarak algılanır. Kendilerine karşı bir mücadele amacını taşımasa bile, dinî inançları hatırlatan herhangi bir simge karşısında aşırı tepki göstermelerinin sebebi de budur. Çünkü dini hatırlatan şeylerle karşılaştıklarında kendi inanç sistemlerinin temelden saldırıya uğradığını ve aralarındaki muhabbet ve kaynaşmayı sağlayan şeylerin ellerinden kaçacağını zannetmektedirler.

Hz. İbrahim’in dersi, başta da değindiğimiz gibi, ölümsüz bir derstir. Onun muhatapları o zaman başka bir kılıkta, bugün veya yarın daha değişik bir kılıkta ortaya çıkabilirler. Hattâ bu ümmet içinde bile öylelerinin çıkması hiç de yabana atılacak bir ihtimal değildir. Böyle bir tehlikeye Peygamber Efendimiz açıkça dikkat çekmektedir:

Ümmetimden bazı topluluklar müşriklere katılıp da putlara tapmadıkça kıyamet kopmaz.[2]

Evet, Kur’ân da, Hadis de bize hayatın ta içinden sesleniyor. Yaşanan ve yaşanacak olan şeyleri bildiriyor.

Bize düşen şey, hayatımıza onların gösterdiği yerden bakmak, problemleri onların gösterdiği gibi görmek, çözümü de onların gösterdiği yerde aramak…

[1] Enbiyâ Sûresi, 21:62-65.
[2] Tirmizî, Fiten: 43.

Ayetler ve İbretler: 124

2008-06-08T23:11:00.001+03:00

CEHALET MAZERET OLMAZ
Ümit Şimşek

Bilmediğin şeyin peşine takılma.
İsrâ Sûresi, 17:36

Bilmiyorsanız ilim ehline sorun.
Nahl Sûresi, 16:43; Enbiyâ Sûresi, 21:7

İLMİN yerini tutacak hiçbir şey yoktur. Kur’ân’ın pek çok âyeti gibi, buraya aldığımız âyetler de bu gerçeği çeşitli açılardan dile getirmektedir.

Bu âyetlerin birincisinde, ilim, otorite kaynağı olarak belirtilmiş ve ardından gidilmeye lâyık yegâne şeyin ilim olduğu bildirilmiştir.[1]

“Bilmediğin şeyin peşine takılma” sözü, son derece yalın ve net bir ifadedir. Bu ifade ile her türlü taklit ve keyfîliğin kapısı kesin bir şekilde kapatılmaktadır. Bu da hak dinin doğasında olan birşeydir. Çünkü her zamanın ve her zeminin revaçta olan modaları, cereyanları, sapıklıkları, bâtıl fikirleri vardır. İnsan bazan esen rüzgârların etkisinde kalır, bazan bir inada kapılır, bazan bir his ve heyecanla yahut adımlarını izlediği birisinin sözüyle kendisini haktan uzak bir yerde bulabilir. Onun için, âyet son derece açık bir ifade ile “Bilmediğin şeyin peşine takılma” buyurarak her türlü yanılma ihtimalini daha işin başında bertaraf etmiştir.

Bu cümle, bir yasak ifadesi olmakla birlikte, bir emri de dile getirmektedir. “Bilmediğin şeyin peşine takılma” demek, “Peşine takılacağın şey hakkında bilgi sahibi ol” demektir. Bu ise, insanı, her hareketinde bilgili ve bilinçli davranmaya sevk eden, hattâ bundan sorumlu tutan bir buyruktur.

Nitekim konumuz olan âyetlerin ikincisi de aynı anlamı vurguluyor. Birinci âyet ilmi otorite kaynağı olarak gösterirken, ikinci âyet de ilmin adresini veriyor:

“Bilmiyorsanız ilim ehline sorun.”

İki âyeti bir arada düşündüğümüzde, “Ben birşey bilmiyorum; bilmediğim şeyin peşine de takılmıyorum” şeklinde bir mazeretin ardına sığınarak görev ve sorumluluklardan kaçmanın mümkün olmadığını anlarız. Bilmiyorsanız öğrenirsiniz; işte âyet bunu bize ders veriyor. Eğer öğrenmek için bir zahmete katlanmanız gerekiyorsa katlanın, bir külfetin altına girmek gerekiyorsa girin. Yoksa sadece bir cehalet itirafı sizi kurtarmaz.

Gerek Nahl, gerekse Enbiyâ Sûresinin aynı emri tekrarlayan âyetlerinin özel anlamında bu konuya dair bir vurgu vardır. Âyetin ilk cümlesinde “Senden önce gönderdiklerimiz de kendilerine vahyettiğimiz adamlardan başka birşey değildi” buyurulmuştur. Böylece, daha önceki peygamberlere ve onların mazhar olduğu vahye işaret edilmekte ve sonra da “Bilmiyorsanız ilim ehline sorun” cümlesiyle, Kitap Ehlinin bilginlerine gönderme yapılmaktadır. Oysa her iki âyet de Mekke döneminde inmiştir. O dönemde ise, Kur’ân’ın muhatapları olan Mekke sakinlerinin arasında, bilgilerine başvurabilecekleri Kitap Ehli bilginleri yoktu. Onları bulup birşeyler sormak için ya belirli dönemlerde onların Mekke’ye gelmesini beklemek veya onların olduğu yere gitmek gerekecekti. Sonuç olarak, “ilim ehline sormak,” ciddî bir zahmet isteyen bir işti.

Âyetin özel anlamının içerdiği bu incelik, genel anlamı itibarıyla şöyle bir vurgu yapıyor:

Bilgisizlik bir mazeret değildir; ilmin fiyatını ödemek ve ona ulaşmak gerekir.

Âyetten alınabilecek ibretlerden biri de, soruyu ilmin anahtarı olarak göstermesidir. “Bilmiyorsanız sorun” emri, açıkça, insanı sormaya, sorgulamaya, araştırmaya yöneltmektedir. Bilinmiyorsa öğrenilecektir; ama bunun yolu sormaktır. Daha genel anlamıyla, soran bir zihne sahip olmaktır. İlmin kapısı ancak bu anahtarla açılır. Bu kapının açılması ise, her türlü taklidin ve önyargının kapısının kapanması demektir.

Şurası da bir gerçek ki, sorular bir kere sorulmaya başladıktan sonra, ardı arkası kesilmeyecektir. İlimle meşgul olan herkesin gayet iyi bildiği gibi, bir sorunun cevabı başka soruları tetikler; başka sorular yeni bilgilerin kapısını açar; o kapıdan içeride ilim talibini yeni sorular bekler; böylece sorular ve cevaplar biteviye birbirini izler. Bu bakımdan, Kur’ân’ın “Sorun” emrine kulak vererek ilmin yolunu tutan bir kimse, sonsuza kadar sürüp gitme potansiyeli olan bir gelişim yoluna adımını atmış sayılır.“Bilmiyorsanız ilim ehline sorun” âyetinden alınması gereken bir önemli ders daha var ki, ona da bir sonraki bölümde temas edilecektir.

[1] Bu âyet üzerinde, daha önceki bölümlerden birinde de daha başka bir açıdan durulmuştu. Bkz., Âyetler ve İbretler: 38. Bölüm: Bilmediğin Şeyin Peşine Takılma.

Ayetler ve İbretler: 123

2008-06-02T00:05:00.000+03:00

PEYGAMBERLER VE ŞEYTANLAR
Ümit Şimşek

Her peygambere insan ve cin şeytanlarını Biz böylece düşman ettik ki, bunlar, aldatmak için birbirlerine yaldızlı sözler ilham ederler. Eğer Rabbin dileseydi onlar bunu yapamazdı; onun için sen onları uydurduklarıyla baş başa bırak.
En’âm Sûresi, 6:112

BU ÂLEMİN maddî kanunları olduğu gibi manevî kanunları da vardır. İnsanlar fizik kanunlarının formülünü çıkarır gibi onları formülleştirip kitaplara geçirmiş olmasa da, manevî kanunlar da diğerleri kadar esaslı ve geçerli olan İlâhî yasalardır. Kur’ân pek çok âyetinde bu yasalara işaret eder ve onların değişmezliğini vurgular.

Bu âyetin dikkat çektiği hadise de böyle bir İlâhî yasadır. “Eğer Rabbin dileseydi” ifadesi, bu hadiseyi Allah’ın iradesine bağlamaktadır. Bu da demek olur ki, söz konusu hadise, İlâhî iradenin tecellîsi olan bir yasa şeklinde bu kâinatta işlemektedir.

Yasa da şudur: Peygamberlerin, insan ve cin şeytanlarından düşmanları olur.

Bu yasa, Âdem aleyhisselâmdan Muhammed aleyhissalâtü vesselâma kadar bütün peygamberler hakkında cereyan etmiş ve asla değişmemiş bir kanundur. Allah nereye bir peygamber gönderdiyse, orada, ona düşmanlık eden, görünür ve görünmez şeytanlar ortaya çıkmıştır.

Bu yasa, aslında, daha geniş kapsamlı bir İlâhî yasanın yansımasıdır. Eserlerinin çeşitli yerlerinde Bediüzzaman buna “mübareze (çatışma) kanunu” olarak atıfta bulunur. Yüce Allah, sonsuz hikmetinin bir sonucu olarak, bu âlemi bir çatışma yasasına tâbi tutmuş ve iyiliklerle kötülükleri karşı karşıya getirmiştir. İyiliğin her türlüsü, bu yasa gereğince, kötülüğün her türlüsüyle sürekli çatışma halindedir; her ikisi de birbirini yok etmek ve kesin bir üstünlük sağlamak ister. Her iki taraf bu uğurda bütün imkânlarını seferber eder. Yetenekler “ne pahasına olursa olsun zafer” hedefine kilitlenir ve bu hedef doğrultusunda bilenir, keskinleşir, gelişir.

Bir bakıma, bu mücadele, çekirdeklerde saklı olan şeyin ortaya çıkmasıdır. Sanki her çatışma, o çekirdeğe verilen bir su, yahut o çekirdekten çıkan filizin yaprağına vuran bir gün ışığı demektir. Işık gibi, hava gibi, su gibi, o çatışmalardaki zorlanmalar da hayır ve şer cephelerinde savaşan insanların yaratılışlarındaki mekanizmayı harekete geçirerek kendisine lâyık ürün vermeye zorlar. Eğer insan ve cin şeytanlarının en amansız düşmanlıklarıyla karşılaşmış olmasaydı, Âhirzaman Peygamberinin o mucize ahlâkı hangi eserini gösterebilirdi?

Şeytanların Peygamber düşmanlığı, sadece onun yaşadığı zamanla sınırlı kalan bir düşmanlık değildir. Peygamberin yüce yâdı bu gezegen üzerinde sürüp gittikçe, insan ve cin şeytanlarının ona olan düşmanlıkları da devam edecektir. Bu dünyanın minarelerinden yükselen her ezan sesi, onların yüreğine saplanmış bir hicran okudur. Her saniye ona yerden ve gökten sayısız salât ve selâmlar gider; her an onun manevî kişiliği akıllara sığmayacak bir büyüklükle gelişir. O asırlardır milyarlarca insanın gönlünde, dilinde, hayalinde, rüyasındadır. Öyle bir düşmana sahip olmak, insan ve cin şeytanları için tahammül edilebilecek birşey midir? Onlar, Allah’ın bu âleme yerleştirdiği çatışma kanununun sonucu olarak kendi yaratılışlarının gereğini yapacak, Peygambere olan düşmanlıklarını kusmak için hergün yeni bir vesile bulacaklardır. Ancak yaptıkları şey onların derdine derman olacak yerde kin ve öfkelerini daha da arttıracaktır. Çünkü saldırdıkları güneş, o erişilmez mevkiinde parlamaya ve âlemi aydınlatmaya devam etmektedir.

Bu yasa, peygamberler gibi, peygamberlerin izinden gidenleri de kapsar. Peygamber vârisi olan âlimler için de her zaman insan ve cin şeytanlarından nice düşmanlar çıkar. Hattâ bu düşmanlar bazan bu ümmet içinden safdil taraftarlar da bulabildikleri için, şeytanlıklarını bir ölçüde gözlerden saklayabilirler. Ancak mübareze kanununun işleyişi, bu konuda bize hiç şaşmayan bir ölçü veriyor:

Çatışan tarafların ürettiklerine bakın.

Zira çatışma, iyilerle kötüler arasındadır. Eğer eserleriyle iyilik ürettiği ortada olanlara karşı düşmanlık eden varsa, orada insan ve cin şeytanlarının kurduğu bir tezgâh var demektir. Ancak bu da İlâhî iradenin bir sonucudur. “Eğer Rabbin dileseydi onlar bunu yapamazdı.”

Öyleyse: Hayır ehline düşen şey, âyetin buyruğuna uygun şekilde, onları uydurduklarıyla baş başa bırakıp hayır üretmeye devam etmekten ibarettir. Hattâ daha fazla hayır üretmektir. Mübareze kanununun hikmeti burada yatar. İnsan ve cin şeytanları nasıl kendilerine yaraşan şekilde tüm güçlerini seferber ediyorsa, hayır ehline düşen şey de kendi hedefleri doğrultusunda imkân ve yeteneklerini en üst seviyede kullanmak ve geliştirmektir.

Ayetler ve İbretler: 122

2008-05-25T23:47:00.000+03:00

BULUT GİBİ DAĞLAR
Ümit Şimşek

Dağları görür, onları hareketsiz sanırsın. Oysa onlar bulutların geçişi gibi geçip gitmektedirler. İşte bu Allah’ın sanatıdır ki herşeyi sapasağlam yaratmıştır. Hiç şüphesiz, O sizin işlediklerinizden de haberdardır.
Neml Sûresi, 27:88

KIYAMET günü tasvirleri arasında yer alan bu âyet, ilk bakışta, dağların başına o gün gelecek şeyleri anlatıyor gibidir. Nitekim “Dağlar yürütülür, bir serap olur”[1] veya “O gün dağları yürütürüz”[2] gibi âyetlerde de böyle tasvirler vardır. Bu açıdan bakıldığında, âyet şöyle bir mânâyı dile getirmiş olur:

“Bugün senin yerlerinde sabit gördüğün o dağlar, kıyamet günü geldiğinde bir de bakmışsın ki, bulutların geçişi gibi geçip gitmektedir.”

Ancak âyetin dikkat çektiği hakikatler bu kadarla kalmıyor. Özellikle bundan sonra gelen cümlede Allah’ın sanatından ve herşeyin o sanatla sapasağlam yaratılışından söz edilmiş olması, burada kıyamet gününden daha başka şeylere de işaret edildiğini gösteriyor. Çünkü kıyametin koptuğu gün yaşanacak olan şey, sapasağlam bir yaratılıştan ziyade, topyekûn bir yıkılıştır. Onun için, dağlarla ilgili tasvirde, dünyanın bugünkü haline dair işaretler de bulunmalıdır.
Gerçekten de, birçok âyet-i kerimede dağların yaratılışına “sağlam dağlar dikmek” şeklinde atıfta bulunulmuş ve bu suretle yeryüzünün bizi sarsmasına engel olunduğu bildirilmiştir.[3]

Dağlar ile bulutlar arasındaki benzerliğe gelince:

Âyet, benzetme yönünü “geçip gitmek” olarak belirtmiştir. Ayrıca, bu hadisenin, bize hareketsiz gibi görünen zahirî duruma aykırılık teşkil ettiği vurgulanmıştır. Bu durumda, bizim maddî duyularımızla algılayamadığımız bir hareketten söz edildiği anlaşılmaktadır.

Zaman ölçeğine vuracak olursak, bu benzetmeyi kavramakta fazla zorlanmayız:

Biz bulutların dakikalar veya saatler içinde kurulup şekilden şekle girdiğini ve başımızın üzerinden geçip gittiğini görüyoruz.

Dakika yerine binlerce yahut milyonlarca seneyi sayacak olsak, dağları da aynı vaziyette seyretmez miydik?

Yirminci yüzyılın ikinci yarısında bugünkü halini alan bilimsel teoriler bize gösteriyor ki, üzerinde yaşadığımız yerkabuğu, birbirine komşu levhalar halinde yaratılmıştır ve bu levhalar, kızgın madenlerden meydana gelen bir tabaka üzerinde yüzmektedir.[4] Yılda birkaç santim seviyesinde cereyan eden bu yüzme hareketi sonucunda levhalar birbirine yaklaşır veya uzaklaşır, sürtünür, yahut kenarlarından birbirinin üzerine biner. İşte bu hareketler sırasında yerkabuğu şekilden şekle girer; üzerinde ovalar serilir, dağlar yaratılır, ırmaklar çağlar, göller açılır.

Yılda birkaç santimlik bir hareketi bu kısacık dünya günlerimiz içinde biz elbette ki göremeyiz. Ancak yeryüzünün herhangi bir köşesinde milyonlarca sene boyunca olup bitenleri hızlandırılmış bir film şeridi halinde seyredebilseydik, başımızın üzerinde cereyan eden faaliyetlerin benzerini orada görebilirdik. Yere sapasağlam birer kazık şeklinde çakılmış bulunan ve gözümüze hareketsiz görünen koca dağların, o zaman, üst üste kurulmuş bulutlar gibi birbiri üstüne binen yerkabuğu kıvrımlarından kurulduğunu ve onları taşıyan levhalarla birlikte gözümüzün önünden geçip gittiğini görürdük.

Daha da geniş bir ölçekte bakacak olursak, dağların başlangıcını da, sonunu da bir toz-duman bulutundan ibaret görürüz. Zira gözümüzün önünde bir heybet ve haşmet içinde yükselen o sabit dağların hammaddesi, bulutsulardan başka birşey değildir. Onlar, bir parçası oldukları gezegenle birlikte, “bulutsu” veya “nebula” adı verilen gaz ve toz bulutlarından yapılmışlardır. En sonunda ne hale gelecekleri ise, âyette “Rabbim onları ufalayıp savuracak”[5] şeklinde anlatılmaktadır. Onların yaratılışından önce geçen milyarlarca sene ve yok oluşlarını izleyecek olan sonsuzluk dikkate alındığında, başı ve sonu toz-dumandan ibaret olan o yalçın kayalar, azametli dağlar, muazzam silsileler birer bulut geçişi gibi gözler önünden geçip gitmez mi?

İşte, İlâhî sanatın muhteşemliğidir ki, uçsuz bucaksız uzayda savrulan bir toz bulutu üzerinde bize sapasağlam bir yuva kurmuş ve o yuvada, kendi belirlediği bir güne kadar bizim için güvenli bir hayat takdir etmiştir.

Bu gelip geçen bulutlar üzerinde İlâhî sanatın sergilediği sapasağlam eserleri seyrederken, âyetin son cümlesindeki uyarıyı da dikkatten uzak tutmayalım:

“O sizin işlediklerinizden de haberdardır.”Ve, dağları bulut gibi yoğuran bir kudret ve sanatın Sahibi huzurunda verilecek bir hesap için hazırlıklı olmaya bakalım.

[1] Nebe’ Sûresi, 78:20.
[2] Kehf Sûresi, 18:47.
[3] Ayrıntı için bk. Âyetler ve İbretler: 1, 12. Bölüm: “Şu Dağlar Olmasaydı.”
[4] Bk. Âyetler ve İbretler: 3, 13. Bölüm: “Komşu Kıt’alar.”
[5] Tâhâ Sûresi, 20:105.

Ayetler ve İbretler: 121

2008-05-04T23:49:00.003+03:00

ZEKÂT İÇİN ÇALIŞANLAR
Ümit Şimşek

Onlar zekât için çalışırlar.
Mü’minûn Sûresi, 23:4

CENNETİN en üst mertebesi olan Firdevs Cennetiyle müjdelenen mü’minlerin özelliklerinden biri, bu âyette, özel bir vurgu ile anlatılıyor:

Zekât vermek, yahut zekât için çalışmak.

Bu âyetin, henüz bildiğimiz anlamdaki zekât farz kılınmadan önce, Mekke döneminde inmiş olması da Kur’ân’ın bu konuya verdiği önemi yansıtıyor.

Genel anlamıyla “zekât” sözcüğü, arınma ifade eder. İnkârdan, Allah’a ortak koşmaktan, kötülükten, cimrilikten, her türlü bâtıl şeylerden ve kötü huylardan arınma, bu sözcüğün kapsamı içindedir. Bu açıdan bakıldığında, mü’minler, “sürekli şekilde kötülüklerden arınmaya çalışan, bir gönül temizliği içinde bulunmaya özen gösteren kimseler” olarak tanımlanmış olur.

Zekâtın özel anlamı ise, Allah tarafından lütfedilen nimetlerden bir kısmını başka insanlara bağışlamak demektir ki, bu da bir arınmadır. Kul, böylece, Rabbinin bağışladığı nimetlerin içinden, üzerinde bir emanet olarak bulunan kısmını Allah’ın gösterdiği yerlere ulaştırmak suretiyle, o nimetlerden tertemiz ve helâl bir şekilde yararlanmaya hak kazanmış olur.

“Malın kırkta birini vermek” şeklindeki genel bir tanım altında bilinen, zekâtın farz olan kısmıdır ki, bu Medine döneminde hükme bağlanmış ve nasıl yerine getirileceği Peygamber Efendimiz tarafından gösterilmiş bir yükümlülüktür. Ancak bu asgarî bir yükümlülüktür; mü’minler bu çizginin altına düşmemek zorundadırlar. Çizginin yukarısı ise alabildiğine serbest bırakılmış, teşvik edilmiş bir hayır, bir arınma ve gelişme alanıdır.

İşte, bu âyet, daha Mekke döneminde iken, mü’minlere, temel hayat ilkelerinden biri olarak zekâtı öğretiyor; hattâ, onu bir hayat amacı olarak gösteriyor:

“Onlar zekât için çalışırlar.”

Daha sonra Medine döneminde inecek olan Bakara Sûresinin başındaki mü’min tanımında geçen “Kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeylerden bağışta bulunurlar”[1] ifadesiyle bir arada incelediğimiz zaman, bu özelliğin şu şekilde açıklanmış bulunduğunu görürüz:

“Onlar, Rablerinin kendilerine bağışladığı her türlü rızıktan bağışta bulunmak için çalışırlar.”

Artık bu rızık mal veya para olabileceği gibi, sağlık, gençlik, ilim gibi maddî veya manevî herhangi bir nimet olabilir. Firdevs Cennetine aday olan bir mü’minin âdeti, bütün bunlardan bağışta bulunmak şeklindedir.

Âyet, özel vurgusuyla, bize iki şeyi hedef olarak gösteriyor.

Birincisi: Zekât için çalışın. Zekât alan değil, veren el olun. Kimseye muhtaç olmayacak, muhtaç olanları da gözetecek bir duruma gelmek için çaba harcayın.

İkincisi: Bu dünyadaki çalışmanızın amacı yığmak, biriktirmek, istiflemek, nefsiniz için toplayıp tüketmek olmasın. Siz almak için değil, vermek için çalışın. Allah size nasıl lütufta bulunduysa, siz de insanlara öylece iyilik yapın.

İşte bu pek yüce bir idealdir, bir büyük hayat amacıdır. İslâmın insanı nasıl arındırdığını ve nasıl yücelttiğini görmek için bu kısacık âyete bakmak yeter. Daha Mekke döneminin şartlarında, kendileri yardımın her türlüsüne şiddetle muhtaç durumda olan ve dünyaya karşı var olma mücadelesi veren insanlara “Vermek için çalışın” diye hedef gösterilmiş olduğunu dikkate almak, bu dinin özünü ve ruhunu kavramak açısından son derece önemlidir.

Bir de bugünlere gelelim:

Vermeyi değil, almayı bir amaç olarak benimsemiş olan bugünün uygarlığında insanlığın ne hale geldiği ortadadır. Zenginleri yoksulların hizmetine koşturan İslâm terbiyesine karşılık, bugünün maddeci dünyasında yoksulların zenginleri besleyip durduğunu görmüyor muyuz? Bunun sonucunda zengin daha zenginleşirken yoksul iyice yoksullaşmakta, tarihin en ileri refah imkânları ile en büyük sefaletleri bir arada yaşanmaktadır. Böyle bir dünyada, bu âyetin gösterdiği ideale insanlığın ihtiyacı her zamankinden daha büyüktür.

Gerçi bu uygarlığın terbiyesi altında formatlanmış ruhlara böyle bir ideali anlatmak pek güçtür.

Almaktan ve yutmaktan başka bir hayat ilkesi tanımayanlar, vermek için çalışmayı bir “enayilik” olarak görebilirler.

Fakat almak için çalışanlar, doymadan ayrılırlar bu dünyadan. Ayrılırken de, aldıklarını arkada bırakıp giderler.

Vermek için çalışanlar ise buradan Firdevs Cennetlerine uçarlar:

Verdiklerini orada daha güzel bir şekilde bulmak için—üstelik, bu dünyada da doyuma ulaşmış, huzuru tatmış, hayatın asıl hazzını yakalamış olarak.

Çünkü onlar, insan olmanın da, yaşamanın da ne anlama geldiğini, Rablerinin lütfuyla çözebilmiş olan kimselerdir.

[1] Bakara Sûresi, 2:3.

Ayetler ve İbretler: 120

2008-04-16T07:21:00.000+03:00

BİR MUTLULUK FORMÜLÜ
Ümit Şimşek

Onlardan bir kısmına, kendilerini sınamak için nasip ettiğimiz dünya hayatının gösterişine gözünü dikme. Rabbinin rızkı daha hayırlı ve daha süreklidir.
Tâhâ Sûresi, 20:131

BU DÜNYA hayatında huzur isteyen insanlar, en ziyade muhtaç oldukları öğütlerden birini bu âyette bulacaklardır. Özellikle zamanımız insanının, bu öğütü hergün tekrar tekrar hatırlamasında yarar bulunduğunu söylemek herhalde mübalâğa olmaz.

“Özellikle zamanımız insanı” diyoruz. Zira modern hayatın işleyişi, tamamen bu âyete ters düşecek şekilde programlanmıştır. Bu hayatı yaşayan insanlar, “Gözünü sadece dünya hayatının gösterişine dik” şeklindeki telkinlere hergün tekrar tekrar maruz kalmaktadır.

İsterseniz, sıradan bir günün sıradan bir saatinde sizi dünyanın gösterişine çağıran telkinlerin sayısını bir hesaplamaya çalışın. Belki de bu çok sağlıklı bir hesaplama olmayacaktır; çünkü o tür telkinler öylesine yaygınlaşmış ve hayatımızın bir parçası haline gelmiştir ki, onları bu hayatın içinden bulup çıkarmak, neredeyse çayın içinden şekeri ayırmak kadar imkânsızlaşmıştır.

Meselâ, tutkun olduğunuz bir dizinin mekânları, sizin hiçbir zaman sahip olamayacağınız mekânlardır. Oralarda, sizin hiçbir zaman erişemeyeceğiniz imkânlara sahip olan insanlar yaşar. Siz bir yandan ipe sapa gelmez maceraların peşine takılmış diziyi izliyorken, bir yandan da, önünüze hedef olarak konmuş bir hayat modelini yavaş yavaş benliğinize sindirirsiniz.

Medyanın putlaştırdığı ve özel hayatının en saçma ayrıntıları hakkında kamuoyunu sürekli olarak bilgilendirmeyi görev edindiği starların yaşam düzeyleri de herkesin iştahını kabartan hedefler olarak ortadadır. İnsanlar onların nerede yaşadıklarını, nerelerde dolaştıklarını, ne yiyip ne giydiklerini tatmin olmaz bir merakla izledikçe, “Nerede bizde o talih!” diye iç geçirirler. Oysa onlara o imkânları sağlayan kendilerinden başkası değildir. Onların yaptıkları programları izlemek, onların sundukları ürünlere müşteri olmak gibi otomatik davranışlarıyla onlara dünyanın parasını kazandırırlar; sonra da başkalarına kazandırdıkları şey karşısında parmak ısırırlar.

Bu arada dikkatlerden kaçan iki önemli nokta vardır.

Birincisi: Dünya hayatının göz dikecek gösterişleri hiçbir zaman tükenmez. İnsan bu kısacık ömür içinde dünyanın hangi lüksüne erişecek olsa, önünde daima imrenilecek hedefler bulur.

İkincisi: Yaşanan sayısız deneyimler göstermiştir ki, bu hayatın huzur ve mutluluğu böyle şeylerle ele geçmez. Çünkü insan hangi hayat seviyesine erişecek olsa, gözü daima daha yukarılardadır. Gözünü başkasının elindeki imkânlara dikmiş bir kimsenin ise tatmin, huzur, sükûn, mutluluk gibi kavramlarla arasındaki mesafe asla küçülmez.

İşte, âyet, dünyanın süsüyle başı dönmüş modern insana, hasret kaldığı huzurun reçetesini bir cümle ile sunuyor:

“Dünyanın gösterişine gözünü dikme!”

Çünkü bu onlara bir ödül olarak değil, imtihan için verilmiştir. Belki de o imrenilecek imkânlar, sahipleri için bir pişmanlık sebebi olacaktır.

Bu âyetten, din ehlinin alması gereken pay, dünya ehlinin payından hiç de az değildir. Zira, dine hizmet ediyorum zannıyla dünyaya hizmet edildiğini gösteren nice örnekler vardır. Dünya hayatının sevgisi her taraftan maruz kaldığımız telkinler yüzünden iliklerimize öylesine işlemiştir ki, dünyanın gösterişi olmadan dine hizmet edilemeyeceği, yahut içinde dünyanın gösterişi olmayan bir hizmetin Allah katında da bir değerinin bulunmayacağı sanılmaktadır. Oysa Allah rızasının dünya gösterişiyle kazanılmayacağını herkesten iyi bilmesi gerekenler, dindar ve hizmet ehli olanlardır. Onun için, bu âyetin öğütünü hergün tekrar tekrar hatırlamaya, herkesten ziyade onların ihtiyacı vardır.

Hangi açıdan bakılacak olursa olsun, bu âyetin içerdiği öğütte, bir mutluluk formülü bulunacaktır.

Bu formülün uygulandığı yerde insanlar, erişemedikleri şeyin kıskançlığını değil, eriştikleri şeyin mutluluğunu yaşarlar.

Orada insanlar birbirlerinin elindekine göz dikmez, birbirlerine karşı haset ve düşmanlık beslemezler.

Ve orada insanlar, bir kısa dünya hayatından ibaret sermayelerini, ele geçmeyen şeyler için dövünerek tüketmek yerine, Rablerinin daha hayırlı ve daha sürekli olan ödülüne hak kazanmak için en verimli bir şekilde kullanma imkânını bulurlar.

Ayetler ve İbretler: 119

2008-04-07T23:57:00.002+03:00

NİYET + ÇABA = DOĞRU YOL
Ümit Şimşek

Uğrumuzda çaba harcayanlara Biz yollarımızı göstereceğiz. Zira Allah iyilik yapan ve iyi kulluk edenlerle beraberdir.
Ankebut Sûresi, 29:69

YÜCE ALLAH bu âyetinde kesin bir vaadde bulunuyor, bir garanti veriyor.

“Biz yollarımızı göstereceğiz” buyuruyor. Bunu, mutlaka gerçekleşecek bir sonuç olarak bildiriyor.

Yalnız, bu vaade hak kazanmak için bir şart var:

Onun uğrunda çaba harcamak. Âyetteki orijinal tabiriyle, cehd etmek, cihad etmek.

Tabii, burada kastedilen şey, “cihad” kelimesinin zaman içinde ağırlık kazanan anlamı olan savaştan ibaret değildir. Gerçi zaman ve zemin gerektirdiğinde elbette o anlam da bu âyetin kapsamına girer. Fakat Allah uğrunda çaba göstermek, Onun uğrunda savaşmaktan çok daha geniş bir kapsama alanına sahiptir. Zaten bu âyet de Mekke döneminde, savaşın meşru kılınmasından senelerce önce inmiş bir âyettir.

Allah uğrunda çaba harcamak demek, herşeyden önce, imanını ciddî bir çaba sonucu elde etmek, korumak ve geliştirmek demektir. Şu veya bu kimse söylediği için yahut moda öyle olduğu için değil, bir tahkik sonucu iman eden, bunun için delil araştıran, gerçeği bulmak için çaba harcayan, yanlış bir yola sapmamak için gayret gösteren, Allah rızasına erişmek için ter döken kimsenin, bu âyetten ümitlenmesi için yeterli sebep var demektir.

Âyetteki vaadi düşünürken, bunun muhalif şıkkını da gözden uzak tutmamak gerekir:

Allah uğrunda çaba harcayanlara doğru yol vaad edilmiş olduğuna göre, bu uğurda ciddî çaba harcamayan kimse için böyle bir taahhüdün olmaması doğaldır. Çabalayan doğru yolu bulur; çabalamayan kimse için ise şaşma ihtimali her zaman var demektir. Evet, hidayet, başka âyetlerde de açıkça bildirildiği gibi, Allah’tandır; ancak Allah bunu taahhüt etmek için kulun göstereceği çabayı şart koşmuştur.

Dikkati çeken bir başka nokta daha var:

Âyet tek bir yolu göstermekten değil, “yolları” göstermekten söz ediyor. Gerçi bu, dinin birden fazla olabileceği anlamına gelmez; çünkü “Allah katında din İslâmdır”[1] âyeti böyle bir yoruma engeldir. Ancak, bu ifadede İslâmın genişliği açıkça görülmektedir. Gerçekten de, bu hak dinin içinde, onun esaslarından hiç sapmaksızın Allah’ın rızasına ulaştıracak pek çok yol vardır. Kıyamete kadar gelmiş ve gelecek bütün zamanlar, bütün toplumlar, bütün bireyler, kendi hayat şartlarına ve özelliklerine göre, bu geniş ve yüce din içinde kendilerini Rablerinin rızasına ulaştıracak bir yolu mutlaka bulabilirler.

Bu âyet-i kerime, dinin genişliğinden başka, âkıbet hakkında verdiği taahhütle de gönülleri rahatlatıyor. Böyle bir taahhüdü aldıktan sonra, artık Allah uğrunda çaba harcayacak bir kimsenin “Acaba yolda kaybolur muyum? Yanlış yapar mıyım? Fazla derine dalarsam boğulur muyum? Doğru yol diye sapıklıkların içine düşer miyim?” şeklinde endişeler taşımaması gerekir. Hakikati araştıranlar için bunda büyük bir rahatlık vardır. Ancak, çabanın yanı sıra, “niyet” şartını da unutmamak gerekir. Çaba “Onun uğrunda” olmalıdır. Eğer Onun rızasından başka bir amaç güdülmezse, bir de Onun rızasına lâyık çaba esirgenmezse, Allah da kulundan doğru yolu esirgemez. Böylece, âyet “niyet + çaba = doğru yol” şeklinde özetleyebileceğimiz bir formül ile bize kurtuluşun çaresini gösteriyor.

Âyetin (ve bu âyeti barındıran sûrenin) son cümlesinde de bu anlamı vurgulayan bir İlâhî yasaya gönderme yapılmıştır:

“Allah muhsinlerle beraberdir.”

Gerçi bu konu üzerinde daha başka bir bölümde ayrıca durulacaktır; ancak burada şu kadarını belirtelim ki, yukarıda anlatılan “niyet + çaba” formülü, yani, “sağlam niyet ve ona lâyık çaba” bu cümledeki “ihsan” kavramına açıklık getirmektedir.

Muhsin, ihsan sahibi demektir. İhsan ise iyiliktir. İyilik yapmak, yaptığını en güzel şekilde yapmak, iyi kul olmak, kulluk görevlerini en iyi şekilde yerine getirmek demektir.

Başka bir deyişle, “Onun uğrunda çaba harcamaktır.”

İşte bunu yapan kimse ile Allah beraber olur.Allah’ın beraber olduğu kimse de doğru yolu bulmuş demektir.

[1] Âl-i İmrân Sûresi, 3:19.

Ayetler ve İbretler: 118

2008-03-31T00:16:00.000+03:00

ALLAH İLE SAVAŞMAK
Ümit Şimşek

Ey iman edenler! Eğer inanmış kimselerseniz, Allah’tan korkun ve faizin geri kalanını terk edin.
Bunu yapmazsanız, Allah ve Resulü ile savaş halinde olduğunuzu bilin.
Bakara Sûresi, 2:278-279

KUR’ÂN-I KERİM pek çok âyetinde bizi Allah’ın yasaklarını çiğnemekten sakındırır. Zira Âlemlerin Rabbi tarafından konulmuş bir yasağın şakaya gelir tarafı yoktur. Bilerek ve aldırmaksızın bir İlâhî yasağı çiğneyen, onun bu dünya hayatındaki en büyük felâketlerle kıyaslanamayacak kadar vahim sonuçlarını da göze almalıdır.

Bu âyetler ise, Kur’ân’ın diğer suçlara karşı yönelttiği tehditlerden de büyük bir tehdit içeriyor. Daha doğrusu, akla gelebilecek tehditlerin en büyüğünü içeriyor:

Allah ve Resulü ile savaş halinde olmak!

Böylesine vahim bir sonuca sebep teşkil eden şey ise, faizde ısrar etmektir. Âyetin ifadesiyle, “faizin geri kalanını terk etmemek,” yani, faiz yasağı indikten sonra da hâlâ faiz alıp vermeye devam etmektir.

Niçin faiz hakkında âyet bu kadar şiddet gösteriyor?

Bunu anlamak için, faiz yasağı ile ilgili âyetlere,

(1) iniş sırası,

(2) Kur’ân’daki tertibi

açısından bakmak yeterli olur.

İniş sırası itibarıyla, faiz hakkındaki âyetler, en son sıralardadır. Hattâ Kur’ân’ın en son inen âyeti (Bakara, 281) bu âyetlerin hemen sonunda yer alır.

Tertip yönüyle de, bu âyetler, Bakara Sûresinin sonlarında, zekât ve sadakalarla ilgili âyetlerin arkasındadır.

Bakara Sûresi ise, Medine döneminde ilk olarak inmeye başlayan ve en son tamamlanan sûredir. Müslümanların toplum hayatıyla ilgili son derece önemli esasları içeren bu sûrenin bu kadar uzun bir zamanda tamamlanmasına sebep, İlâhî terbiyedir. Bu süre içinde Kur’ân âyetleri yaşanmakta olan bir hayatın içine tedricî olarak inmiş; insanlar da bu âyetlerin hükümlerini büyük bir titizlikle hayatlarına geçirerek yetişmiş, olgunlaşmış, kendilerini izleyecek nesillere örnek olabilecek hale gelmişlerdir. Bu İlâhî terbiyenin vardığı sonuç ise, Bakara Sûresinin sonlarındaki zekât ve sadaka âyetleri tarafından güzel bir şekilde tasvir edilmektedir.

Aslında bu âyetlerde anlatılanlar, bir medeniyet tasviridir. Ve bu medeniyet, toplumsal dayanışma ve yardımlaşma temellerü üzerine kurulmuştur. Orada insanlar birbirinin kardeşidir. Bütün kâinatı dost ve kardeş varlıklarla dolu gösteren iman nuru, insanlar arasındaki ilişkilere de bu hakikati ne parlak bir şekilde yansıtır. Kardeşlik duyguları içindeki insanlardan beklenen şey ise birbirini gözetmek, kendisi kadar kardeşini de düşünmek, kardeşini sıkıntıda gördüğü zaman elinden tutup onu sıkıntısından kurtarmaktır.

Faize gelince:

Öyle bir medeniyetin temeline konabilecek bir dinamit varsa, işte budur. Bu münferit bir olay veya basit bir kural ihlâli değildir. O bir virüstür ki, girdiği yerde bütün insanî değerler tehdit altında demektir. Artık orada kardeşlik, muhabbet, fedakârlık, yardımlaşma, dayanışma gibi şeylerden söz edilmez. Herkes ve herşey, ekonomik değeri kadar bir anlam taşır. Eğer bir kimse ihtiyaç içine düşmüş de borçlanmışsa, onun bu hali bile, borç veren kimse için bir kazanç vesilesi olur.

Kur’ân, güçlük içinde olan kimsenin borcunu ertelemeyi emreder, hattâ bütünüyle bağışlamaya teşvik eder.

Faizci anlayış ise, borçlunun o güçlüğünü de ayrıca bir kâr aracına dönüştürür. Bağışlamak, merhamet etmek gibi kavramların ise o lügatte asla yeri yoktur.

Özetle: İslâm medeniyetinin yardıma muhtaç bir kardeş gördüğü yerde, faiz uygarlığı yolunacak bir kaz görür.

İslâm medeniyeti zenginleri yoksulların yardımına koştururken, faiz uygarlığı yoksulların eliyle zenginleri semirtir.

İşte bu zehirleyici niteliği sebebiyledir ki, faiz, Kur’ân tarafından, “Allah ve Resulü ile savaş halinde olmak” şeklinde tanımlanmıştır. Kim bilerek ve isteyerek bu İlâhî yasağı çiğnemekte ısrar ederse, onun ile Allah ve Resulü arasında bir harp var demektir. Böylesine şiddetli bir tehdit karşısında bir mü’minin ürpermemesi düşünülemez. Böyle bir tehdidi işittikten sonra mü’minlere düşen şey, bu mücadelede Allah ve Resulünün safında olduğunu bilmektir ki, bu da, bir yandan hayatında faize karşı topyekûn bir savaş açmak, bir yandan da zekât ve sadakayı hayatının temel ilkesi haline getirmek demektir.

Fakat şunu da unutmamak gerekir ki, bir toplumun bu konuda Kur’ân’ın öğütlerine tam anlamıyla kulak verecek bir seviyeye yükselmesi kolay iş değildir. Söz konusu âyetlerin en son inen âyetler arasında bulunması, bu merhalenin, varılabilecek en üstün uygarlık seviyesi olduğunu göstermektedir. Kur’ân’ın ve Peygamberin terbiyesiyle İslâm toplumunun 23 sene gibi bir zamanda öyle bir seviyeye ulaşmış olması başlı başına bir mucizedir.

Batı toplumlarının bu virüsü tümüyle hayattan çıkarabilecek bir düzeye erişmesi için ise yüzyıllar da yetmiyor.

Ayetler ve İbretler: 117

2008-03-23T23:13:00.001+02:00

DARALAN YERYÜZÜ
Ümit Şimşek

Bizim yeryüzüne gelip de onu kenarlarından eksiltmekte olduğumuzu onlar görmedi mi?
Ra’d Sûresi, 13:41

Bizim yeryüzüne gelip de onu kenarlarından eksiltmekte olduğumuzu onlar görmüyor mu?
Enbiyâ Sûresi, 21:44

AYNI HAKİKATİ hemen hemen aynı ifadelerle dile getiren bu iki âyet-i kerimede hem istikbale dair haberler, hem de zamanımız anlayışına hitap eden ince işaretler buluyoruz.

Her iki âyetin “Görmediler mi?” ve “Görmüyorlar mı?” şeklindeki sorusu, benzer âyetlerde olduğu gibi, burada da dikkatimizi çekiyor. Bu soru, âyetin indiği zamanda görülmese bile ileride görülecek olan bir hakikatten söz eden âyetlerde sık sık sorulan bir sorudur. Kur’ân âleme ezelden baktığı için, bize göre henüz olmamış şeyleri de olup bitmiş gibi bize anlatır; onun indiği zamandaki insanlara hitap ettiği gibi, istikbalin insanlarına da hitap eder. Onun için, Kur’ân’ın “Gördüler” veya “Görüyorlar” anlamına gelen bu soruları da bazan geçmişin, bazan halin, bazan da geleceğin insanlarını birinci derecede muhatap alabilir. Nihayet, onların hepsi Kur’ân’ın karşısında saf saf dizilmiş, o ezelî kelâmı dinleyen muhataplardır.

“Yeryüzünün kenarlarından eksilmesi” konusunda değişik yorumlar yapılmıştır.

Bu yorumlardan başlıcası, inkâr ehlinin başlarına gelecek âkıbet ile ilgilidir. Bu yorumda, bizim “yeryüzü” olarak tercüme ettiğimiz “arz” sözcüğü, yine meşhur anlamlarından biri olan “ülke” anlamına alınmaktadır ki, bu takdirde meal şu şekilde olur:

“O inkârcılar, her taraftan kuşatılıp da ülke sınırlarının daraldığını, gittikçe küçülüp zayıflamakta ve bir köşeye kıstırılmakta olduklarını görmüyorlar mı?”

Bu âyetlerin Mekke döneminde indiğini dikkate alırsak, o zamanın güç odakları hakkında bir gayb haberi taşıdıklarını anlarız. Gerçekten de, o gün için yeryüzünde, en azından ülkelerinde kendilerinden daha güçlü kimse tanımayan, Müslümanlara göz açtırmamakta kararlı olan ve her yaptıklarının yanlarına kalacağını sanan zamanın güçlü kişileri hakkında bu âyetlerin verdiği haber doğru çıkmış ve o inkârcılar, sınırları daralarak, yurtları küçülerek, kalabalıkları azalarak, güçleri tükenerek hezimete uğrayıp gitmişlerdir.

Tabii, bu hükmün genel bir kural ifade ettiğini ve aynı şartların aynı âkıbeti doğurduğunu da unutmamak gerekir. Zaman, zemin ve kişiler değişse de, Kur’ân’ın verdiği bu haber, değişmeyecek bir hüküm olarak devam eder ve mü’minlere, inkâr ehli karşısında asla eğilmemeleri ve haklı dâvâlarında sebat etmeleri yönünde bir güven telkin eder.

Modern yorumlar ise, âyetin yine istikbale ait bir başka haberini ortaya çıkarıyor.

Yeryüzünün kenarlarından eksilmesi, bütün bir yeryüzü çapında ele alındığı takdirde—ki âyetin ifadesi buna son derece elverişlidir—dünya karalarında bir küçülme, bir daralma ihtimali ortaya çıkmaktadır. Bu nasıl olabilir?

Böyle bir soruya verilebilecek cevaplar arasında en ziyade makul, hattâ kaçınılmaz görüneni, karaların deniz vasıtasıyla kenarlarından kırpılmasıdır. Hızla sürüklenmekte olduğumuz küresel ısınma, böyle bir âkıbetin belirtilerini şimdiden vermeye başlamış bulunuyor. Buzulların erimeye başladıklarına dair endişe verici haberler birbirini izliyor. Bu gelişmeler aynı yönde sürüp gittiği takdirde, bir süre sonra, eriyen buzullar dünya denizlerinin seviyesinde bir yükselmeye yol açacaktır. Bunun sonucu ise gayet açıktır:

Yükselen deniz, tüm dünya kıyılarını istilâ edecektir. Veya, bir başka deyişle, deniz, dünya karalarını kıyılarından kırpa kırpa yükselecek, belki pek çok yerlerde sahillerin yüzlerce kilometre geriye çekilmesi sonucunu doğuracak, bu arada nice sahil şehirleri, belki birçok ada ve yarımada denizlere karışıp gidecektir.

Âyet “Görmüyorlar mı?” diye soruyor.

Evet, görüyoruz. Böyle bir âkıbete doğru sürüklendiğimizi gözümüzle görüyoruz.

Lâkin, “Geliyorum” diyen bu felâkete karşı isyanımızdan da bir türlü vazgeçmiyoruz.

Gerek klasik yorumların, gerekse modern yorumların birleştiği ortak bir nokta var ki, Kur’ân da zaten dikkatimizi bu yöne çekiyor:

Yeryüzünün kenarlarından eksilmesi, insanların kendi inkâr ve isyanlarının bir sonucundan başka birşey değildir. Bu isyan, ister Allah’ın peygamberleri aracılığıyla bildirdiği buyruklara karşı olsun, ister Onun kâinata yerleştirdiği yasalara aykırı hareket etmek şeklinde olsun, ısrar edildiği ve geri dönülmediği takdirde, sonucunu insanlığa bir şekilde tattıracaktır.

Dikkat çekicidir ki, her iki âyet de, Allah’ın “yeryüzüne gelmesi” şeklinde bir ifade içeriyor. Yüce Allah’ın mekândan münezzeh olduğunu dikkate aldığımızda, bu deyimin pek etkili bir heybet ve azamet ifadesi olduğunu ve hiçbir gücün karşı koyamayacağı bir şekilde, İlâhî kudretin yeryüzünde tecellî ederek inkâr ehlini inkâr ve isyanlarına pişman edeceğinden söz ettiğini anlarız.

Ayetler ve İbretler: 116

2008-03-17T00:00:00.001+02:00

RAHMETİ GÖREBİLMEK İÇİN
Ümit Şimşek

Şimdi bak Allah’ın rahmet eserlerine: Ölümünün ardından yeryüzünü nasıl diriltiyor.
Rum Sûresi, 30:50

BİZE imanın hazzını bütün sıcaklığıyla tattıracak bir potansiyele sahip olan bu âyeti hergün tekrar tekrar okusak yeridir:

Ama sadece dilimizle değil, tüm varlığımızla.

Bir de, oturduğumuz yerde değil, âyetin “Bak” diye gösterdiği yerlerde.

Çünkü bu âyet, etrafımıza ördüğümüz duvarların arasından bizi çekip çıkarmakta ve gerçek dünya ile yüz yüze getirmektedir.

Gerçek dünya ile, evet!

Her ne kadar bizim bulunduğumuz yerden bakıldığında bizim dünyamız gerçek gibi görünüyorsa da, bu, âlemler içinde görülmeyecek kadar küçük bir nokta, zaman içinde sözü bile edilmeyecek kadar kısa bir andır. Eğer bu an içinde olup bitenler kâinatın geri kalan kısmı ile bir uyum halinde cereyan etseydi, biz âlemi gerçek rengiyle görmekte zorlamazdık. Fakat işin aslı öyle değildir.

Bu âlem içinde bizim kurduğumuz dünyanın, inşa ettiğimiz medeniyetin donuk, haşin bir çehresi vardır. Orada insanlar birbirinin kötülüğünden korunmaya çalışır. En küçük beşerî ilişkilerden ülkeler arası ilişkilere kadar her seviyedeki ilişkilerde hükmeden, çıkar çatışmalarıdır. Orada bombalar patlar, savaşlar çıkar, insanlar ağlar. Bütün bu kargaşa içinde yaşamaya çalışan insanların günleri, o işten bu işe yetişmek yahut yaralarını sarmak için çabalamakla geçer.

Kur’ân’ın bize gösterdiği yerde ise bambaşka bir âlem vardır.

Orası cıvıl cıvıl bir hayat kaynayan, rengârenk bir âlemdir.

Bizim dünyamızdaki karışıklıklara karşılık, orada huzur ve sükûn bulunur.

Bu dünyada bunalan ruhlar, o âleme girer girmez aradaki farkı hisseder; orada bir saat kalacak olsa, dinlenmiş ve dertlerini hafiflemiş şekilde geri döner.

İşte o âlem, gerçek âlemin ta kendisidir.

O âlem, rahmetin her taraftan tebessüm ettiği âlemdir.

Gerçi o tebessüm, bizim günlük hayatımızdan da hiçbir zaman eksik olmaz. Fakat biz parazitler arasında onu fark etmeyiz. Fark edilecek olsa bile, bir serçe cıvıltısı, bir çiçek açışı, bir gündoğumu, küçük dünyamızın meşgaleleri içinde önemli bir yer işgal etmez.

Her ne kadar bu durum, birçoğumuz için inançsızlık anlamına gelmese de, bir eksiklik anlamına gelir:

İnancımızda rahmetin neş’esi eksiktir.

Herşeyi kuşatan kudretiyle bir Yaratıcımızın bulunduğuna bütün kalbimizle inansak bile, Onun rahmetinin de herşeyi kuşattığından haberdar değilizdir.

İnancımız ve yaşayışımız, birbirini böylece karşılıklı olarak etkiler. Merhamet ve muhabbet gibi kavramlar, hayatımızda olması gereken yere hiçbir zaman yerleşemez.

Fakat Kur’ân, o son derece net ve keskin üslûbuyla bizim dünyamızın karanlıklarını bir anda yırtıyor; bir şimşeğin çakışı gibi âni aydınlığı ve gür sesiyle bize bir şok veriyor.

“Bak Allah’ın rahmet eserlerine!” diyor.

İşte, bak. Bak da gör, ölmüş yeryüzünün dirilişinde o rahmet nasıl gülüyor.

Papatyalarla, sarıçiçeklerle, gelinciklerle bezenmiş çayırlara bak.

Çiçeklerini takınıp çayırların üzerinde sıra sıra dizilmiş ağaçlara bak.

Çiçekler arasında, bir şerbet çeşmesinden diğerine uçuşan böceklere, arılara, kelebeklere bak.

Cıvıl cıvıl kuşlara ve yavrularına bak.

Çayırlarda koşuşan kuzulara bak.

Allah’ın rahmetini müjdeleyen rüzgâra bak.

Gökten bulutlarla, yerden derelerle taşınan rahmet hazinelerine bak.

İşte, Kur’ân’ın “Bak” dediği yerde görülenler bunlardır. Ve bunlar, hayatın ta kendisidir. Bizim hayat zannettiğimiz şeyde eksik olan da bundan başkası değildir.

Ölmüş yeryüzünün dirilişine âyetin “rahmet eseri” olarak atıfta bulunması dikkat çekicidir. Oysa bunun bir kudret eseri olarak sunulması bize daha makul gelebilirdi. Gerçi âyetin sonunda “Onun gücü herşeye yeter” cümlesiyle bu husus da vurgulanmıştır; ancak kâinat kitabı bahar sayfalarında rahmetin tebessümünü apaçık gösterdiği gibi, Kur’ân da dikkatlerimizi aynı yere yöneltmekte ve “Bak Allah’ın rahmet eserlerine” buyurmaktadır.

Burası, imanımızda ve o imanı yaşayışımızda, belki de en büyük eksiğimizin ortaya çıktığı yerdir.

Hayata bakarken onun yüzünde ilk olarak gözümüze çarpan şey rahmet olduğu, hayatı yaşarken ilk yansıttığımız şey de rahmet olduğu gün, bu eksiğimizi kapatmışız demektir.

Onun yolu ise, kendi dünyamızın duvarlarını aşarak gerçek hayatla yüz yüze gelmektir.

Yani, Kur’ân’ın gösterdiği yere bakmak, Kur’ân’ın gösterdiği yerden bakmaktır.

Onun da anlamı, rahmeti görmek, bir rahmet ve muhabbet neş’esi içinde yaşamak, o neş’eyi ve o rahmetin eserlerini kendi yaşayışımızla yansıtmak demektir.

Ayetler ve İbretler: 115

2008-03-09T23:46:00.000+02:00

BİR RAHMET YANSIMASI
Ümit Şimşek

Allah’tan bir rahmet sayesindedir ki sen onlara yumuşak davrandın. Eğer sen kaba ve katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp gitmişlerdi.
Âl-i İmrân Sûresi, 3:159

“ŞÜPHESİZ Kİ sen pek büyük bir ahlâk üzerinesin”[1] mealindeki âyet-i kerimeyi açıklayan âyetlerden biri de budur. Âlemlere rahmet olarak gönderilen Peygamberin merhameti, onun yüce ahlâkının en önemli özelliklerinden biridir ve bu özellik ona Allah tarafından bağışlanmış bir lütuftur.

Âyetin arka planı, konuyu daha da dikkat çekici hale getiriyor.

Bu âyet ile beraber Âl-i İmrân Sûresinin önemli bir kısmı, Uhud Harbinden sonra inmiştir ve bu savaştaki yenilgi üzerine önemli dersler vermektedir.

Bilindiği gibi, Uhud Savaşı, Peygamber emrine uymakta gösterilen gevşeklik yüzünden yenilgiyle sonuçlanmıştı. Savaşın öncesindeki istişarede Allah’ın Resulü düşmanı şehirde karşılama düşüncesini savunmuş, ancak, özellikle genç Sahâbîlerin ısrarı üzerine savaş meydanına çıkılmıştı. Savaşta da İslâm ordusu tam zafere ulaşmak üzere iken, Peygamber emrine aykırı olarak okçuların yerlerinden ayrılması yüzünden yenilgiye uğramıştı.

Dünyanın neresinde böyle bir deneyim yaşanacak olsa, buna yol açanların başlarına neler geleceği aşağı yukarı bellidir.

Asr-ı Saadette ise, başka bir yerde yaşanmayan şey yaşanmıştır. Bu yenilgiden sonra Peygamberin ağzından ne bir azarlama işitilmiştir, ne de “Ben size söylemiştim” türünden bir başa kakma… O, insan tahammülünü en ziyade zorlayan şartlar altında dahi asla kabalaşmamış, kötü bir söz söylememiş, kalp kırmamıştır.

Bu ahlâk onun pek büyük bir mucizesi olduğu gibi, İlâhî rahmetin de bir müjdecisidir. Âyet de bu hakikate işaret ediyor ve “Allah’tan bir rahmet sayesindedir ki sen onlara yumuşak davrandın” buyuruyor. Elçisine en ağır şartlar altında dahi şefkat ve merhameti ilham eden o yüce Rabbin kendi rahmetinin büyüklüğü bundan anlaşılmıyor mu?

İşte, Peygamberin, kulları Allah’ın rahmetine çağırdığına dair en büyük bir delil de onun yüce ahlâkıdır. O, davetçisi olduğu İlâhî rahmetin aynı zamanda en parlak bir yansıtıcısı olmuş, anlattığı şeyi fiilleriyle göstermiş, hayatıyla doğrulamıştır. Onun çağrısına kulak verenler, böylelikle, o şefkat timsali Peygamberin yanında, İlâhî rahmetin gerçekliğini tüm sıcaklığıyla hissetmişlerdir.

Ve, tabii, bu âyet-i kerimeden alınması gereken büyük bir ibret var:

Siz de Peygamberiniz gibi olun.

Yani, onun gibi, şefkat ve merhamet dolu bir kalp sahibi olun; en olumsuz şartlar altında ve onların apaçık kusurları karşısında bile olsa, mü’min kardeşlerinize karşı yumuşaklığı ilke edinin. Âlemlere rahmet olarak gönderilen Peygamberin ümmetine yaraşan şey budur; yoksa “kaba ve katı yürekli” olmak değildir.

Böyle bir ahlâka erişmenin kolay bir iş olmadığında şüphe yoktur. Ancak bu dünyada bir eğitim için bulunduğumuzu da unutmamalıyız. Özellikle yönetici durumunda bulunanların, Peygamber ahlâkını bir hedef olarak almaya herkesten fazla ihtiyaçları vardır. Dinin de, dünyanın da başarısı bununla mümkün olur. Aksi takdirde, “Onlar senin etrafından dağılıp gitmişlerdi” ifadesiyle anlatılan âkıbete uğramak kaçınılmaz hale gelir ki, bunun örneklerini etrafımızda fazlasıyla bulmak mümkündür.

“Eğer sen kaba ve katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp gitmişlerdi.” Oysa o rahmet peygamberinin etrafında insanlar her geçen gün daha büyük bir şevkle, daha büyük kalabalıklar halinde toplandılar. O gün için hatâlarıyla bir yenilgiye sebep olanlar da bundan sonra nice başarılara eriştiler, nice zaferler kazandılar.

Eğer onlar öyle bir yenilgiden sonra, Allah’tan bir rahmet sayesinde Peygamberlerini çok şefkatli ve bağışlayıcı bulmuş olmasalardı, zaferden zafere koşacak ve dünyaya medeniyet dersi verecek bir hale gelebilirler miydi?

[1] Kalem Sûresi, 68:4.

Ayetler ve İbretler: 114

2008-03-02T23:45:00.002+02:00

NAMAZIMIZ VE ENGELLERİMİZ
Ümit Şimşek

Gördün mü namaz kılacak olan kulu bundan alıkoyanı?
Alâk Sûresi, 96:9-10

BU İKİ ÂYETİN ve onları izleyen âyetlerin tehdidinde bir yandan namazın önemini, diğer yandan ibadet özgürlüğünü dile getiren bir vurgu vardır.

Âyette karşılıklı olarak,

(1) namazdan,

(2) ondan alıkoyan kimseden

söz edilmiştir ki, bunlar simgeleşmiş değerlerdir; aynı anlamı taşıyan herşeyi onların kapsamında düşünmek gerekir:

Bir tarafta, namaz başta olmak üzere bütün ibadetler, diğer tarafta da insanı ibadetten alıkoyan herkes ve her türlü sebep söz konusudur.

Namazın özellikle zikredilmesi, onun önemini açıkça gösteriyor. O, bütün ibadetleri özetleyen, Müslümanın bütün hayatına yayılan ve onun Müslümanlığının alâmet-i farikası haline gelmiş bir kulluk görevidir. O kadar ki, bir hadiste “İman ile inançsızlık arasında namazın terki vardır”[1] buyurulmuştur. Bundan anlaşılıyor ki, namaz kılmayan kimse, onu inkâr niyeti taşımadığı sürece dinden çıkmış olmaz; ancak, bu davranışıyla inancını koruyacak bir destekten yoksun kalmış demektir.

Namazdan alıkoymanın ne anlama geldiğini görmek için, onun insanı hangi şeylerden alıkoyduğuna bakmak da yeterli olabilir. İşte, bir başka âyet bunun cevabını veriyor:

Sana vahyolunan kitabı oku; namazı dosdoğru kıl. Hiç şüphe yok ki namaz fuhşiyattan ve kötülükten alıkoyar. Allah’ı anmak ise en büyük iştir. Ve Allah bütün işlediklerinizi bilir.[2]

Eğer namaz kötülükten alıkoyuyorsa, namazdan alıkoymak, apaçık bir şekilde, kötülüğe destek vermek anlamına gelir. Bu ister bilinçli olsun, ister bilinçsiz, fark etmez.

Ve bu durum, aynen diğer ibadetler için de geçerlidir. Çünkü namazın bu özelliği, ibadet oluşundan gelen bir özelliktir. Onun için, inanan insanları namazlarından alıkoymak, onların ibadetlerini şu veya bu şekilde engellemek yahut sınırlamak, doğrudan doğruya şer hesabına geçecek bir hareket olur. Buna karşı Kur’ân’ın tehditleri tüyler ürperticidir:

Allah’ın onu gördüğünü bilmez mi?
Hele bir vazgeçmesin, onu alnından yakalarız:
O yalancı, günahkâr alnından.
Çağırsın taraftarlarını!
Biz de zebanileri çağıracağız.[3]

Âyette geçen “namaz” sözü bütün ibadetleri kapsadığı gibi, “alıkoyma” fiilinden de, ibadetlerin önündeki her türlü engel anlaşılmalıdır. İnsanı namazdan ve kulluk görevlerinden alıkoyan ne varsa, hepsi bu uyarının kapsamı içindedir.

O bazan bir insan veya cin şeytanı olabilir. Veya onlar tarafından insanın önüne serilmiş tuzaklardan bir tuzak olabilir. Yahut insanın kendi kendisine çıkardığı meşgalelerden biri de olabilir. Ayrıntıya girmeye hiç gerek yok; bugün hangimiz etrafımıza şöyle bir bakacak olsak, böyle tuzakların ve meşgalelerin nicesiyle kuşatılmış olduğumuzu görürüz.

Nitekim Kur’ân’ın daha başka âyetleri, bizi, namazdan ve kulluk görevlerimizden alıkoyacak tuzaklara karşı uyarır. Mâide Sûresinin şu âyeti de bunlardan biridir:

Hiç kuşku yok ki, şeytan içki ve kumarla aranıza kin ve düşmanlık sokmak, sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık bundan vazgeçtiniz, değil mi?[4]

Bu konu sadece bir özgürlük sorunu olarak ele alınacak olursa, zamanımızın insanı, ibadetleri hususunda çok ciddî ve yaygın engellerle karşı karşıya görülmeyebilir. Fakat işin asıl düşündürücü yanı şurada:

Engellerin büyük çoğunluğu ve en etkili olanları, bir engel şeklinde değil, insanın kendi iradesiyle içine atıldığı meşgaleler halinde beliriyor. Öyle ki, bu engellerin insanı ibadetten alıkoyduğuna dair bir düşünce akıllara bile gelmiyor. Bir geçim derdinin yahut televizyon bağımlılığının insan hayatında namazı ve ibadeti kaçıncı plana ittiğini hesaplayabilecek kimse var mı?

Veya, elimize kalem kâğıdı alıp da, günlük hayatımızda bizi ibadetten alıkoyan sebepleri bir sıralamaya kalkacak olsak, nasıl bir listeyle masa başından kalkardık dersiniz?

“Sarhoşken ne söyleyeceğinizi bilinceye kadar namaza yaklaşmayın”[5] âyeti indiği zaman, Allah Resulünün Sahâbîleri, “Bizi namazdan alıkoyan şeye bizim ihtiyacımız yok” diyerek, o güne kadar içmekte oldukları içkiyi toptan terk etmişlerdi.

“Gördün mü namaz kılacak olan kulu bundan alıkoyanı?” âyeti de, arkadan gelen şiddetli uyarılarıyla birlikte, bizi, öyle bir duyarlılığa çağırıyor.

[1] Tirmizî, İman: 9.
[2] Ankebut Sûresi, 29:45.
[3] Alâk Sûresi, 96:14-18.
[4] Mâide Sûresi, 5:90.
[5] Nisâ Sûresi, 4:43.

Ayetler ve İbretler: 113

2008-02-25T06:52:00.001+02:00

SÜT ÂYETİ
Ümit Şimşek

Sağmal hayvanlarda da sizin için bir ibret vardır. Onların karınlarında kan ve dışkı arasından çıkan ve içenlerin boğazından kolaylıkla geçen halis bir sütle sizi besleriz.
Nahl Sûresi, 16:66

SÜT MUCİZESİ, kâinat kitabının en hayret verici âyetlerinden biridir. Fakat bu mucize o kadar doğal bir şekilde cereyan eder ve bu besin öylesine zahmetsizce ele geçer ki, biz pek seyrek olarak durup da onun üzerinde düşünmek ihtiyacını duyarız. Oysa en büyük mucizeler, en ziyade doğal görünen hadiseler arasında yatar. Kur’ân, birçok âyetinde olduğu gibi, yine bu âyetinde de bizim ibret nazarlarımızı, çevremizdeki bu doğallıklara çeviriyor.

Süt, çayırlarda yatan tonlarca besini bizim hoşlanacağımız ve yararlanabileceğimiz bir şekle çevirmek için, Yüce Yaratanın icad ettiği, taklidi mümkün olmayan bir mucizedir.

O, bize ikram edeceği bu harika besini ottan ve sudan yaratır. Fakat bu ot ve su ile, önce, bu işte istihdam ettiği hayvanları rızıklandırır. Böylece, kereminin eserini, bu mucizenin bütün aşamalarında ayrı ayrı gösterir.

Gün boyu çayırlarda dolaşıp da Rabbinin rahmet hazinelerinden nasibini toplamış bir sağmal hayvanın bedeninde bundan sonra olup bitenlerin her aşaması da birer mucizedir. Otlama, çiğneme, yeme, geviş getirme gibi görünen işlemlerden başka, midede—yahut midenin bölümlerinde—cereyan eden işlemlerde ayıklamalar yapılır, asitler salgılanır, besinler en küçük parçalarına ayrılır.

Damarlarda yolculuğa çıkabilecek en küçük enerji paketleri halinde düzenlenen bu besinler, daha sonra, bağırsaklardan kana karışır; kalan artık maddeler ise dışkı olarak bedenden atılmak üzere, bağırsaklardaki yolculuğuna devam eder.

Kan ise, bu besin paketlerini vücudun her tarafına taşır. Hayvanın memelerindeki süt bezleri, kanın taşıdığı bu paketlerden gerekli olan maddeleri, gerekli miktarlarda alır, işler ve süte çevirir.

Böylece, hammaddesi ot, yan ürünleri ise kan ve dışkı gibi iki necasetten ibaret olan bir besin ortaya çıkar.

Bu besin, kalsiyum, D vitamini, protein, fosfor ve B vitaminleriyle öylesine zengin bir içeriğe sahiptir ki, “Acaba bu içecek mi, yoksa yiyecek midir?” sorusu bile pek çoklarının aklına gelir. Belki de onu, “bir sofra dolusu nimeti birkaç yudumla insana sunan ve onu çiğneme zahmetine sokmaksızın kolayca boğazdan akıp geçen, özlü, halis, konsantre bir içecek” olarak tanımlamak en doğrusudur. Zaten âyet de “içenlerin boğazından kolayca geçen halis bir süt” tanımıyla onun bu özelliklerine dikkatlerimizi çekmektedir.

Rabbinin emriyle bize sütünü sunan bir inek, hemen hemen bütün gününü bu iş için çalışarak harcar. Fakat kerem sahibi Rabbi, bu işi onun için de yiyip içmekten ibaret bir ikrama dönüştürmüştür. Onun yemek ve geviş getirmek için bir gün boyunca kırk bin defa işleyen çeneleri, sürekli işleyen bir değirmen taşı gibidir. Günlük süt üretimi ise 15-20, hattâ 30 litreye kadar çıkabilir. Herbir litre süt ise 500 litre kanın memelerden geçmesi demektir ki, bu hesapla, ineğin bir günlük ürününü için ortalama 7,5 ton kanın memelere girip çıkmış olması gerekir.

Âyetin önümüze serdiği bu ibret tablosunda dikkat çeken birşey daha var:

Kur’ân’ın indiği dönemde, sütü kan ve dışkı ortasından çıkan bir içecek şeklinde tanımlamak hiç kimsenin aklına gelemezdi. Zira, dolaşım sistemini, böyle bir bilgiye erişmemizi mümkün kılacak şekilde tanımak için, insanlığın on asır daha beklemesi gerekecekti. Açıkça görülüyor ki, Kur’ân, bu âyetinde de bütün çağlara birden hitap ediyor.

Ve bütün çağlara birden aynı açıklıkla gösteriyor ki, tıpkı Kur’ân’ın âyetleri gibi, kâinat kitabının şu “süt” denen âyeti de, taklit edilmesi mümkün olmayan bir mucizedir.Ve bu mucizenin başı ile sonu arasında, hiçbir sebebin dolduramayacağı kadar büyük bir mesafe vardır. Otla başlayan, kan ile dışkı arasından geçen ve besinlerin en halis ve en tatlısıyla sonuçlanan böyle ibretli bir hadisenin üzerinde, ancak Yer ve Gökler Rabbinin kudsî isimleri okunur, Onun nimeti görülür, Onun ikramı seyredilir.

Ayetler ve İbretler: 112

2008-02-17T22:57:00.001+02:00

DÜŞMANINI TANIMAK
Ümit Şimşek

Sen onları konuşma biçimlerinden tanırsın.
Muhammed Sûresi, 47:30

MÜ’MİNİ “feraset sahibi” olarak niteleyen hadis-i şerife iki bölüm önce değinmiştik. Bu hadis, mü’minin ince anlayış ve seri kavrayış sahibi olduğunu, hadiselerin içyüzüne nüfuz edebilen bir bakışa sahip bulunduğunu ifade etmektedir. Ancak insanlar analarından böyle bir yetenekle doğmadıkları gibi, sadece “İman ettim” demekle de oturdukları yerden bu yeteneğe sahip olamazlar. Bu, ancak Kur’ân’ın terbiyesi altında kazanılacak olan bir beceridir ki, hadisin devamındaki “Mü’min Allah’ın nuruyla bakar” sözünde bu hakikate bir işaret bulmak mümkündür. Zira birçok âyetinde Kur’ân bizzat kendisini “nur” olarak nitelemiştir.[1] Hayata bakışı Kur’ân’ın terbiyesi altında şekillenen bir insan, Allah’ın nuruyla bakan bir insan demektir. Bu ise, Kur’ân’ın irşadına kulak vermek ve onun derslerini ciddîye almak suretiyle mümkün olur.

Bir önceki bölümde ele aldığımız Bakara Sûresinin âyetindeki “Sen onları yüzlerinden tanırsın” hitabı, bu hakikatin bir örneğini içeriyordu. Orada söz konusu olan kişiler, kendilerini Allah yoluna vermiş yoksullar idi. Başkalarına dertlerini açmadıkları için zengin sanılan bu kişileri Peygamberin yüzlerinden tanıdığı bildirilmiş, mü’minlere de böyle bir beceriye sahip olmak hedef olarak gösterilmiştir.

Bu âyete gelince, o da münafıklardan söz etmekte ve yine Peygambere hitaben “Sen onları konuşma biçimlerinden tanırsın” buyurulmaktadır. Âyetin tamamı şöyledir:

Dileseydik Biz onları sana gösterirdik de yüzlerinden tanırdın. Ama sen onları konuşma biçimlerinden de tanırsın. Allah ise bütün işlerinizi bilir.

Bakara Sûresindeki âyet ile karşılaştırdığımızda, bir fark hemen dikkatimizi çekiyor:

Orada “Sen onları yüzlerinden tanırsın” buyurulmuştu. Burada ise yüzlerinden değil, konuşma biçimlerinden çıkarılacak bir sonuç söz konusu edilmektedir. Bunun anlamı ise şudur:

Münafıkları tanımak, yüzlerinden tanınırcasına net bir tanıma değil, ancak bir kısım belirtilerinden yola çıkarak varılacak bir neticedir. Bu ise daha fazla beceri, daha yüksek seviyede bir feraset ister.

Münafıklar konuşma biçimlerinden nasıl tanınır?

Kur’ân-ı Kerim, bazı âyetlerinde buna dair ipuçları vermiştir.[2] Bu âyetler, onların etkili bir biçimde konuştuklarını ve sözlerinin hoşa gidebileceğini bildirmektedir. Ancak “Şunu söylerse veya şöyle söylerse münafık olduğunu anlarsın” şeklinde, herşeyi ayan beyan ortaya koyan bir formül sunulmamıştır. Bununla beraber, Kur’ân’ın münafıklardan söz eden pek çok âyeti vardır; bu âyetlerin onlar hakkında anlattığı şeyler kâfi bir ders olarak görülmüş ve gerisi mü’minin ferasetine bırakılmıştır. İşte, bu âyet-i kerime de, Peygamberin münafıkları tanıma konusundaki üstün sezgisinden söz ederken, aynı zamanda, mü’minlere de—tıpkı Bakara Sûresinin âyetinde olduğu gibi—bir hedef göstermekte ve “Düşmanlarınızı ayırt etmekte siz de Peygamberiniz gibi olun” demektedir.

Münafıklar hakkındaki ipucu olarak konuşma biçimlerinin verilmiş olması dikkat çekicidir; bu noktanın ihmal edilmemesi gerekir. Zira tuzakların ekserisi tatlı bir dilin ardında saklanır. Nice safdiller, nice cinayetleri birkaç güzel sözle unutuverir de kırk yıllık düşmanının bir anda dost oluvereceği zannına kapılır. Nitekim, Kur’ân’ın “Sen onları konuşma biçimlerinden tanırsın” sözüyle hitap buyurduğu Peygamberimiz de âhir zamanda ortaya çıkacak “sözleri baldan tatlı, kalpleri kurt kalbinden vahşî” kimseler hakkında ümmetini uyarmıştır.[3]

Mü’min demek, feraset sahibi insan demektir. O, Allah’ın verdiği nur ile bakar. Ancak bu nura kavuşmanın bir bedeli vardır; o da, Allah’ın ve Resulünün öğütlerini ciddîye alarak çalışmak, çabalamaktır. Eğer biz bu bedeli ödemekte gevşeklik göstermezsek, dostumuzu ve düşmanımızı ayırt etmekte de fazla zorlanmayız. Onlardan kimini yüzünden tanırız, kimini konuşma biçimlerinden. Kimini bir bakışta, kimini biraz çaba ile teşhis ederiz. Ama birini diğerine karıştırmayız. Dostumuzu ihmal etmez, düşmanımızın elinde oyuncak olmayız.

Lâkin İslâm toplumlarının bugünkü haline baktığımızda şunu da sormadan edemiyoruz:

Acaba Kur’ân’ın bizden istediği bedeli ödeyebildik mi?

[1] Bkz. Nisâ Sûresi, 4:174; Mâide Sûresi, 5:15; Şûrâ Sûresi, 42:52; Tegabün Sûresi, 64:8.
[2] Bkz. Bakara Sûresi, 2:204; Münafikun Sûresi, 63:4.
[3] Tirmizî, Zühd: 60.

Ayetler ve İbretler: 111

2008-02-10T23:04:00.000+02:00

MÜ'MİNİN BAKIŞI
Ümit Şimşek

Sen onları yüzlerinden tanırsın.
Bakara Sûresi, 2:273

İLK ANLAMIYLA Peygambere hitap eden bu cümle, daha geniş anlamıyla mü’minleri de kapsıyor. Onların, imanlarından gelen bir sezgi ve kavrayışla, bir kısım insanları yüzlerinden tanıyabileceklerini bildiriyor. Veya, “Peygamberiniz onları yüzlerinden tanır; siz de öyle olmaya çalışın” şeklinde bir hedef gösteriyor, bir feraset dersi veriyor.

Önce âyetin tamamını okuyalım:

Yapacağınız yardımlar, kendilerini Allah yoluna vermiş yoksullar içindir ki, onlar yeryüzünde dolaşıp da geçimlerini sağlamaya imkân bulamazlar. Onların halini bilmeyenler, tokgözlülükleri yüzünden, onları zengin sanır. Sen ise onları yüzlerinden tanırsın. Yoksa onlar halktan yüzsüzlükle birşey istemezler. Sizin hayır olarak harcadığınız şeyi ise muhakkak ki Allah bilir.

Âyetin özel anlamı, yoksul kimselerin yüzlerinden tanınmasıyla ilgilidir ki, bundan alınabilecek büyük ibretler vardır. Ve bu ibret dersleri bir yandan dilenciliğin kapısını kapatacak, bir yandan da mü’minler arasındaki şefkat ve dayanışmayı en yüksek düzeye çıkarabilecek bir potansiyele sahiptir.

Onların halini bilmeyenler, tokgözlülükleri yüzünden, onları zengin sanır.” Peki, herkesin zengin sandığı insanların, gerçekte yardıma muhtaç kimseler oldukları, onların yüzlerinden nasıl anlaşılır?

Üstelik burada insanın en belirgin, en ayırt edici özelliği olan “yüzleri” söz konusu edilmiş, böylece, bu tanıma işleminin hiçbir tereddüde meydan bırakmayacak kadar kesin bir tanıma olduğuna işarette bulunulmuştur.

Bir Peygamberin böyle bir yeteneğe sahip olması elbette ki şaşırtıcı değildir. Ancak âyetin amacı, sadece Peygamberin bir özelliğini sayıp geçmekten ibaret olamaz; bunda, Peygamberini örnek almakla yükümlü olan mü’minlere verilen bir ders vardır. Peygamberin en üst seviyede sahip olduğu böyle bir beceri, onun ümmetine de hedef olarak gösterilmektedir.

Âyet-i kerimenin bu dersinden nasibini almış ve böyle bir beceriyi kazanmış insanların oluşturduğu bir toplumu düşünün:

Orada insanların bir sıkıntı içine düşmesine neredeyse fırsat kalmaz. Çünkü etrafında, “alıcıları açık” kardeşleri vardır. Onlar, mü’min kardeşlerinin başındaki dertlerin kokusunu çok uzaklardan alırlar. Zaten, rızık arayan kuşlar yahut bal alacak çiçek arayan arılar gibi, onlar da sürekli olarak etraflarındaki hayır vesilelerini araştırmakta, kalplerinden taşan o yüksek şefkat duygusunu aktarabilecekleri kardeşlerini bulup çıkarmaktadırlar. Öyle bir toplulukta kimse kimsenin karşısında eğilmez; kimse kimsenin minnetini çekmez; kimsenin onuru kırılmaz, haysiyeti incinmez.

Çok geniş ölçekte düşündüğümüz zaman belki bir hayal gibi gelebilir; ancak küçük ölçeklerdeki topluluklarda böyle bir sonuca ulaşmak imkânsız değildir. İnsanlar eğer “alıcılarını” en yakınlarına yöneltecek olurlarsa, bunun sonucunu kendi çevrelerinde alabilirler. Bütün bir toplumu düzeltecek imkâna kimse kendi başına sahip değildir, zaten bununla da kimse yükümlü değildir. Fakat insanın akraba, komşu, sokak ve mahalle gibi yakından uzağa doğru genişleyen daireler içinde, elinin ulaşabildiği bir veya birkaç daire bulunabilir. Ve insan, Rabbinin kendisine bağışladığı yetenekleri kullanmak ve geliştirmek suretiyle, bu daireler içindeki hayatı, huzurla yaşanan bir hayat haline getirebilir.

Âyet-i kerime, işte, mü’minlere böyle bir hedef gösteriyor ve onların, yoksulları yüzlerinden tanıyacak bir beceriye sahip olmalarını öngörüyor. Aslında, bu, ilk bakışta zor gelse de, kazanılması büsbütün imkânsız bir beceri değildir. Nitekim dünya hayatı söz konusu olduğunda, böyle bir beceri, bizim pek de yabancımız sayılmaz. Bir esnaf için potansiyel müşteriyi yahut dürüst alıcıyı yüzünden tanımak, olmayacak bir iş değil, tam tersine, onun mesleğindeki tecrübesini gösteren bir beceridir. İşini ciddîye alan ve ticaretinde zarar etmek istemeyen kimse, böyle bir beceriyi elde etmekte de çok fazla zorlanmaz.

Dinini ciddîye alan kimse için de, Kur’ân’ın gösterdiği hedeflere ulaşmak için çaba harcamak zor gelmemelidir. Çünkü bu bir eğitim ve gelişim meselesidir; dünya işlerinde bir yerlere gelmenin bir fiyatı olduğu gibi, Allah’ın rızasına ulaşacak bir kul haline gelmenin de bir fiyatı vardır. İslâm toplumlarının içine düştüğü sıkıntıların asıl nedeni, bu fiyatta pazarlık etmeye kalkmamızdan başka nedir ki?

Herşeyin hikâyesini merak eden adam

2008-02-03T20:35:00.001+02:00

HAYATIN FATİHASI
Ümit Şimşek

O AKŞAM Şeytan geri dönmedi. Sonraki gün de dönmedi. Bir sonraki gün de. Cem de o akşamdan öncesine bir daha dönmedi. Şeytanla giriştiği hararetli tartışma paslarını silkelemiş, zihinsel melekelerini alabildiğine açmıştı. Önceleri pek seyrek olarak başvurduğu bir egzersizi, o akşamdan sonra her saat başı uygulamaya başladı Cem: dünyaya yeniden gelmek.

Saat başı geldiğinde, nerede olursa olsun, Cem bir süre gözlerini kapıyor, herşey kararıncaya ve kayboluncaya kadar bir süre öylece bekliyor, bütün bilgilerini hafızasından silercesine, yaşadığı dünyayı unutmaya çalışıyor, karanlığa ve yokluğa bütün gücünü kullanarak yavaş yavaş alışıyordu. Sonra da, karanlığın, zulmetin, yokluğun, hiçliğin tam ortasında iken, birden bire bir göz açış:

Merhaba dünya!

Fakat yabancı bir dünya. Bir garip gezegen üzerinde Cem. İlk defa doğan güneş var karşısında. İlk defa gördüğü deniz üstünde, ilk defa bindiği bir vapurda. İlk nefes alış. İlk bakış.

“Çaylar Filiz!”

İlk koklayış. İlk yudumlayış. Yudumu damla damla, damlayı zerre zerre sayarak herbirinin tadını tek tek yoklayış.

Hemen karşısında yüzler var Cem’in. İki büyük, bir küçük. Ama yüz nasıl birşey, herşeyden önce? Annenin kucağındaki bebek, baba ile oynaşıyor. Bebeğin minik elleri babanın gözlüklerine parmak izini basıyor. Ya parmak izi?

Baba minik ellere yumuluyor. Öpüyor, öpüyor. Öpüş de ne demek peki? Orbicularis oris. Dudakları çevreleyen ve hiçbir kemikle ilişkisi olmayan kaslar. Yüz sinirinden hareket alır. Yüz siniri beyinden sinyal alır. Kaslar büzülür. Dudaklar yuvarlanır, kapanır ve âni bir hareketle açılır. Sonra insanın ruhunun derinliklerine doğru birşeyler yayılır dudaklarının ucundan. Yaşamak için hiç de gerekli birşey değil. Ama öpücük olmasaydı hayatta?

Anne gülüyor. Baba gülüyor. Bebek gülüyor. Bebek? Gülmek?

Bebek henüz konuşmayı bilmiyor. Bebek yürümeyi bilmiyor. Fakat gülmeyi biliyor. Bunu bilerek doğuyor bebek!

“Ben burada bir fail aramak için neden göremiyorum.” Şeytanın sesi Cem’in kulaklarında çınlıyor. Birkaç gün önceki tartışmadan bir kırıntı. Dünya kararıyor yine. Bebeğin yüz derisi kayboluyor, altındaki kaslar kalıyor geride: zygomaticus major, zygomaticus minor, depressor anguli oris, levator labii, buccinator, risorius, orbicularis oculi… Kaslar ve kanlar. Sonra onlar da gidiyor, ortada bir tek kurukafa kalıyor bütün korkunçluğuyla.

Cem’in cep telefonu alarm veriyor. Saat başı. Tefekkür egzersizleri yeniden başlıyor. Gözlerini kapatıyor Cem. Dünya kararıyor. Tekrar zulmet, yokluk, hiçlik, zulmet, yokluk, hiçlik... Sonra ansızın yeni bir doğuş.

Şimdi kemiklere bak, onu nasıl inşa ediyor, sonra da üstüne et giydiriyoruz.

Bebeğin alt çene kemiği menteşe gibi inip kalkarken, kafatası omuzlar üstünde bir anneye, bir babaya dönüyor.

Tekrar kaslar kuruluyor kemiklerin üzerine. Uçları kemiklere bağlanıyor. Kaslarla beyin arasında yüz sinirinin dalları yerleştiriliyor. Damarlar döşeniyor; kan pompalanıyor en ücra köşelere. Göz çukurlarına bir çift mavi göz konduruluyor—soketleri içinde hareket eden, ışıl ışıl parlayan gözler. Üst taraftan özel bir lens temizleyiciyle siliniyor gözler, alt taraflara drenaj boruları döşenip fazlalık sıvı burun boşluğuna akıtılıyor. Üstlerine göz kapakları uzanıyor, uçlarında kirpiklerle. Sürekli siliyor, süpürüyor, temizliyor, parlatıyor dünyanın en güzel maviliğini. Sonra bütün yüz pamuk yumuşaklığında bir deriyle kaplanıyor, süsleniyor. Tombul yanaklar, gül dudaklar, mavi gözler. Bebek gülüyor.

Bebek yürümesini bilmiyor. Konuşmasını bilmiyor. Fakat gülmesini biliyor.

Gülmesini bildiği gibi, gülüşü okumasını da biliyor bebek.

Anne gülüyor, bebek cevap veriyor.

Baba gülüyor, bebek cevap veriyor.

Gülüyorlar.

“Sohbetin asıl hararetli kısmı yeni başlıyor.” Böyle demişti Cem, ama araya namaz girmiş, sonra da Şeytan ortalıkta görünmez olmuştu. Karşısına alıp, yakasından tutup, kafasına vura vura Şeytana sormak istedi Cem:

“Güldüren kim?”

Boşuna mı kaplandı kurukafa düzinelerce kasla? Sinir hatları boşuna mı döşendi? Bütün bunların üstü boşuna mı süslendi yumuşacık bebek derisiyle? Kim inşa etti kurukafayı? Kim boyadı mavi gözleri? Kim bu kanların ve kasların üzerine bir tebessümü inşa etti?

Gelsin Şeytan, toplasın insten ve cinden bütün yardımcılarını da bütün bu fiillere bir fail bulsun!

Yoksa onlar Allah’ın yarattığı gibi yaratan ortaklar buldular da onların yarattığını Allah’ın yaratışına mı benzettiler?

İki damla yaş süzüldü Cem’in göz pınarlarından.

Güldüren de O, ağlatan da.

Faili bulmak yetmez; bir soru daha var cevap bekleyen:

Niçin?

Konuşmadan önce, yürümeden önce, bu dünyada öğreneceği herşeyden önce bir bebek niçin gülmeyi öğrenir?

Onu güldüren niçin güldürür? Anne ve babayı güldüren niçin güldürür? Niçin herşeyden önce gülmek öğrenilir bu dünyada? Daha da ötesi, insanı dünyaya gönderen, niçin ona önce gülmeyi öğretir de ondan sonra gönderir?

Kızının dünyaya geldiği gün canlandı Cem’in hayalinde. Hastanedeydiler. Bebek mışıl mışıl uyuyordu. Yüzünde bir tebessüm, açıkça okunuyordu. Doğalı yarım saat olmuştu. Ve bu yarım saat içinde kimsenin ona gülmeyi öğretecek hali yoktu!

O tebessümün kendi içinde uyandırdıklarını bir daha yaşamaya başladı Cem. Yarım saat önce var olmayan bir varlık kendisinin ve eşinin dünyasına girmiş ve bütün sıcaklığıyla onları sarıp sarmalayıvermişti. Yarım saat önce var olmayan şey, şimdi ikisinin de dünyasıydı. Ve bir minik tebessüm, bütün dünyanın bir araya gelip de veremeyeceği şeyi onlara veriyordu.

Sonraki günler, haftalar ve aylar, sanki bir gülme ve güldürmece yarışı içinde geçmişti.

“Gördün mü, bak güldü babası. Sana gülüyor.”

“Gel bak, yine gülüyor!”

“Hadi bir gülücük daha ver annene.”

Kendi gülüşlerine bebeğin cevap verişi onları hayretten hayrete düşürmüştü. Önceleri bunu rastlantıya yordular. Fakat olay tekrarlandıkça, hiç kuşkuları kalmadı: Bebek sadece gülmesini bilmekle kalmıyor, aynı zamanda, gülenin güldüğünü de biliyordu.

Hiçbir şeyi bilmeyen bebek, gülmesini başka bir âlemde öğrenmiş olsa bile, bunun bir insan yüzünde nasıl bir görüntü vereceğini nereden bilebilirdi? Bir kitap okur gibi bir insan yüzünü nasıl okurdu birkaç aylık bir bebek?

Cem saat başını beklemedi. Yine gözlerini kapatıp dünyaya bir daha gelmeyi denedi.

Fakat bu defa dünyaya gelmeyecek, kendisini göndermeyi deneyecekti.

Herşey karardı ve kayboldu. Varlık âlemi bütünüyle yok oldu. Kat kat karanlıklar, bir hiçlik âlemini sarmaladı Cem’in hayalinde. Sonra bu karanlığın ortasında ağır ağır bir mavi dünya belirdi.

Cem dünyanın ayrıntılarına girmedi. Sadece, kendisini barındırmaya hazır bir dünya canlandırdı gözünde. Bir bebek olarak bu dünyaya adımını atmak üzere olduğunu düşündü. Ve burada kendisi için gerekli olabilecek şeyleri listelemeye çalıştı.

Soğuk var, üşütür. Ateş yakar. Açlık, hastalık, yerçekimi, yağmur, fırtına, canlılar, cansızlar. Karşılaşabileceği her durum ve her tehlike için bir önlem düşünmeye çalıştı.

Sıfırlanmış bir hafıza ile bunlara hiçbir çözüm bulamadı Cem. Sonunda, çaresiz, tekrar dünyamıza döndü.

İşte, bu dünyaya gönderilmiş bir bebek karşısındaydı. Bir annesi vardı, bir babası, bir de gülücüğü. Hepsi o kadar.

Namazda okuduklarını hatırladı Cem o anda. Hayatın fatihası da, Kur’ân’ınki gibi, Rahmân ve Rahîm isimleriyle başlıyordu.

Herşeyin Hikâyesini Merak Eden Adam'dan

Tefekkür Penceresi: 10

2008-01-29T11:04:00.000+02:00

ÖNCE TEBESSÜM VARDI
Ümit Şimşek

O kadar bakma belki incitiriz
Bize mahrem değil bu hisler, biz
Kabayız sâha-i muhabbette.
Hüseyin Suat Yalçın

BİR İNSAN YÜZÜNÜN dile getirebileceği ifadeler arasında, tebessümün ayrı bir yeri vardır. Yüzün düzenlenişinde ve insanın yaratılış ve yaşayışında, diğer bütün ifadelerden farklı olarak, tebessüme açık bir ayrıcalık tanınmıştır. Ve bu ayrıcalık, insanın dünyaya geldiği andan itibaren kendisini belli etmektedir.

Bir bebek, doğumundan sonraki birkaç saat içinde, görünürde herhangi bir neden olmaksızın, güler. Bu süre yarım saate kadar kısalabilir; on iki saati bulduğu ise pek seyrektir. Bebek güler. Bu, meme emmekten daha da zahmetsizce ve “ustalıkla” yaptığı bir iştir. Ve besbelli, başka bir âlemden, anne ile babaya getirdiği bir armağandır bu gülücük. Bebek güler. Anne ona bakar, güler. Baba ona bakar, güler. Ablalar, teyzeler, halalar, dayılar, amcalar, ağabeyler, nineler, dedeler ona bakar, güler. İlk saatlerde, bir gülücük, ebedî bir bağ kurar bu yabancı varlıkla yeni geldiği dünya arasında.

Aradan beş altı hafta geçtikten sonra, bebeğin gülücükte uzmanlaşma zamanı da gelmiş demektir. En fazla birkaç ay içinde, bebek, sosyal tebessümü de öğrenir. Artık insanlara bilerek, seçerek ve yüzlerine gözünü dikerek gülümsemektedir bebek. Çoğu zaman, ses ve fiziksel temas da bu gülücüğe arkadaşlık eder ve onu karşı konulmaz hale getirir.

Hayatımızın ilk saatlerinden itibaren bizimle beraber olan tebessümle o kadar iç içeyizdir ki, buna otomatik olarak cevap veririz. Yüzümüze gülen birisi, bazan biz farkında olmadan, yüzümüzden bu tebessümün cevabını alıverir. Hattâ, çoğu zaman, gülenin bir “kişi” olması da gerekmez. Mütebessim bir resme bakarken, bizim yüzümüzde de kendiliğinden bir tebessüm beliriverir. Ve hiç kuşkusuz, bütün yüz ifadeleri içinde hergün en fazla kullandığımız yüz ifadesidir tebessüm.

Yüz ifadesini okuma mesafesi açısından da tebessümün yine bir ayrıcalığı vardır. Uzaklaştıkça, insanların yüzünü okumakta güçlük çekmeye başlarız. 50 metre mesafeden baktığımız zaman bir insan yüzünde seçebildiğimiz iki ifade vardır: hayret ve tebessüm. Bir o kadar daha uzaklaşacak olsak, 100 metre uzakta sadece tebessüm kalır. Bir insanı ancak tanıyabileceğimiz bir uzaklıktan, onun tebessümünü de tanıyabiliyoruz. Bu da bizi hayatın en temel gerçeklerinden biriyle karşı karşıya getiriyor:

Bir yüz ifadesinin vücuda gelmesi nasıl tesadüfe bırakılamayacak kadar ayrıntılı bir düzenlemenin sonucuysa, yüz ifadeleri içinde tebessüme tanınan ayrıcalık da, aynı ölçüde, tesadüf olasılığını bütünüyle reddedecek bir düzeydedir. Buna bakarak, insanın güldürülmek istendiğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Gerçi hayatta üzüntü de, korku da, olumlu veya olumsuz başka duygular da vardır. Fakat bütün bu duygular arasında, hayata asıl rengini veren duyguların sevinç, mutluluk ve sevgiden başka birşey olamayacağı aşikârdır. Çünkü bunların evrensel ifadesi olan tebessüm, hepimizin hayatına, silinip atılması imkânsız bir mühür gibi basılmıştır.

Ne var ki, insan, kendi eliyle başına açtığı dertler yüzünden, hayatın bu en esaslı ve en tatlı gerçeğiyle arasındaki bağları gün geçtikçe daha da zaafa uğratıyor. “Bugünün çocuklarının pek çok sosyal kötülüklere doğru dolu dizgin gittiğinden endişeliyim,” diyor Brezilyalı davranış bilimcisi Silvia Cardoso. “Çünkü oyun ve eğlence zamanlarında öylesine yalnızlar ve gülmek için sahip oldukları o kadar çok şansı kaybediyorlar ki. Onlar birbirlerine bakıp gülecekleri yerde gözlerini bilgisayar ekranlarına dikiyorlar. Bu ise onların doğalarına bütünüyle aykırı.”

Çocuklar bilgisayar ekranına bakarken, büyükler de televizyon ekranlarına kilitlenmiş durumda. İnsanlar gülmeyi unutmadılar çok şükür; ama güldüklerinde, çoğu zaman ekrandakilere gülüyorlar.

Oysa onlar, birbirlerinin yüzüne bakmak, birbirlerinin yüzündekini okumak ve birbirlerine gülmek için yaratılmışlardı.

İnsan Yüzü'nden

Tefekkür Penceresi: 9

2008-01-20T22:49:00.000+02:00

Fotoğraf: Ümit Şimşek

BİR GÜLÜŞÜN ÖZETİ
Ümit Şimşek

BİR SİNYAL GELİR minik bir bebeğin kafatasının içinden.

Sodyum ve potasyum iyonları yer değiştirir.

Elektrik akımı hızla yayılır. Gideceği yere, göz açıp kapayıncaya kadar ulaşır.

Yüz siniri, mesajı alır. Yedi bin sinir hattından oluşan ağın, sadece belli bölgelerine iletir sinyali.

Belirli hatlar, belirli kaslara mesajı aktarır.

Ağzın etrafında, yanaklarda, gözlerin çevresinde kaslar oynaşır.

Kaslarla beraber deri harekete geçer.

Bebek gülümser.

***

Olayın geçtiği yer, varlık âleminin en olağanüstü eseridir: insan yüzü.

El kadar bir alanda, kâinat estetiğinin bütün orantıları özetlenmiş, güzellik denen büyülü kavram bir cisme bürünüp belirmiştir. İnsan yüzünün bir benzeri yapılmaz. İsterseniz, sayısız sanatçıların hayalgüçlerinin ürünleriyle karşılaştırın insan yüzünü. Uzay filmlerindeki hayalî canlıları tek tek gözünüzün önünden geçirin. Hepsi de kaçınılmaz bir şekilde insan yüzünden yola çıkarak resmedilmiştir ve hepsi de çirkindir onların. İnsan yüzüne benzemeyen bir yüz, kimsenin ne elinden çıkar, ne aklından geçer. O güzellik ve benzersizlik, bir bebeğin yüzünde, insanlığın zekâ ve hayalgücü birikimine meydan okur.

***

Eğer insan yüzü bir portre gibi cansız ve hareketsiz bir güzellik sergileseydi, yine onunla rekabet edilmezdi. Fakat bir yüz hiçbir zaman hareketsiz kalmaz. O, en sakin ânında bile şekilden şekle girmekte, kendisine özgü o muhteşem diliyle konuşmaktadır.

İnsan yüzündeki hareketleri, biz derinin üzerinden izleriz. Çünkü yüzdeki hareketleri gerçekleştiren kaslar, diğer bütün kaslardan farklı olarak, deriyle de irtibatlandırılmıştır. Yüzümüz şekilden şekle girebiliyor ve sayısız anlamları dile getirebiliyorsa, bunun sebebi, yüz kaslarımızın bu özelliğindedir. Besbelli ki, insan yüzü, konuşturulmak istenmiş ve konuşacak şekilde düzenlenmiştir.

***

Yüz kaslarımız her an faaliyet halindedir. Onlar, yüzümüzde binlerce farklı anlamı dile getirirken, biz çoğu zaman bunun farkına varmayız bile. Bazan dilimiz bir anlamı ifade ederken, yüzümüz onun tersini söyler ve yalanımızı ele verir. Bir göz kırpma, bir tebessüm, bir öpücük, hiç düşünmeksizin yaptığımız şeylerdir; bu işlemleri gerçekleştirirken kafatasımızın etrafında nelerin olup bittiğini bilemeyiz. Oysa bir dostun yüzüne gülerken kullandığımız kaslar, hasmımıza kaş çatarken hiçbir işe yaramayacaktır. Kaşlarımızın inip kalkması da birbirinden farklı işlemlerdir; kasların biri onları yukarı kaldırır, bir başkası aşağı indirir. Gözkapaklarını iç taraftan kapatan kas başka, dışarıdan kapatan kas yine başkadır.

***

Yüz kasları arasında, gözlerin ve ağzın etrafına atılmış iki tane ilmek vardır ki, bunlar, yüz de dahil olmak üzere, vücudumuzun bütün kaslarından farklı şekilde düzenlenmiştir. Bu kasların hiçbir kemikle bağlantısı yoktur. Ağız etrafındaki kasın bu yapısı sayesinde biz o ve u seslerini telâffuz ederiz; öpmeyi mümkün hale getiren de yine aynı kasın bu yapısıdır. Gözlerimizi kısarken de, bu defa göz etrafındaki kaslarımızın kemiklerden bağlantısız şekilde yaratılmış olmasından yararlanırız. Küçük bir ayrıntı gibi görünen şeyler; ama hangimiz bunların herhangi birinden mahrum kalmayı göze alabilir?

***

Bir insan yüzü, sadece kaşını, gözünü oynatmakla kalmaz. O konuşur.

Nasıl konuşur ve ne söyler?

İşte onu anlatmaya sıra geldiğinde, bir bebeğin bir anlık ifadesini tercüme etmek için binlerce kelimelik sözlüklerin yetersiz kaldığını hissedersiniz.

Bir bebek gülücüğü deyip geçmeyin.

O gülücük için, o minicik vücudun derinliklerinde, sayısız hücreleri, organları ve sistemleri içine alan, son derece karmaşık ve o derece de kusursuz bir operasyon gerçekleşmektedir.

Gülen bebekse eğer, konuşan, kâinatın en göz kamaştırıcı sanat eseridir.

İnsan Yüzü'nden

Ayetler ve İbretler: 110

2008-01-13T20:23:00.000+02:00

İNCE ANLAYIŞLILARA BİR DERS
Ümit Şimşek

Hayatın hakkı için, onlar sarhoşlukları içinde bocalayıp duruyorlardı.
Gün doğarken o korkunç ses onları yakaladı.
Şehirlerinin altını üstüne getirdik ve başlarına ateşte pişmiş taşlar yağdırdık.
İnce anlayışlılar için bunda ibretler vardır.
Hicr Sûresi, 15:72-75

SIK SIK tekrarlıyoruz: Kur’ân kıssaları, üzerlerinde büyük bir ciddiyetle durulması gereken derslerdir. Çünkü onlarda hayattan alınmış canlı kesitler vardır. Zaman değişebilir, ülkeler değişebilir, toplumlar ve kişiler farklı olabilir. Fakat Kur’ân’ın kıssalarında anlatılan hadiselerin özü, şu veya bu şekilde her zaman karşımıza çıkar. Kur’ân’ı okuyan mü’minlere de, böyle hadiselerin anlamını çözmek, ibret almak ve davranışlarına çeki düzen vermek düşer.

İşte bu âyetler de, Lût kavminin âkıbetini bildirirken, bütün çağlara ve toplumlara ibretli bir ders veriyor.

Lût kavmi, Kur’ân’ın daha başka yerlerinde de anlatıldığı gibi, cinsel sapıklıkların yaygınlaştığı günahkâr bir kavim idi. Peygamberleri Lût Aleyhisselâm onları bu hayasızlıktan vazgeçirmek için çok çabalamıştı.

“Sizden evvel dünyada hiç kimsenin yapmadığı iğrenç bir işi nasıl yapıyorsunuz?” diyordu Lût Aleyhisselâm onlara.[1]

Fakat onlar bu çirkin fiilin kendi tercihleri olduğunu ve bu tercihlerine kimsenin karışma hakkının bulunmadığını düşünüyorlar, Peygamberlerine de “Biz seni el âlemin işine karışmaktan men etmemiş miydik?” diyorlardı.[2]

Daha da ileri giderek, Hz. Lût ile beraberindekileri sürgün etmeye kalktılar. Çünkü öyle temiz insanların böyle rezil bir kavim içinde yeri yoktu.

“Çıkarın bunları ülkeden,” dediler. “Bunlar temizliğe fazlasıyla düşkün insanlar!”[3]

Sonunda, en ziyade azgınlaştıkları ve kendilerine karşı koyacak bir gücün bulunmadığını sandıkları bir zamanda Allah onları helâk etti.

Âyet, “İnce anlayışlılar için bunda ibretler vardır” diyor.

Dünyanın bugünkü hali de bu tespiti doğruluyor ve böyle bir hadiseden ibret almak için gerçekten de ince anlayış sahibi olmak gerektiğini gösteriyor.

Uzun uzadıya tasvirlere hiç gerek yok; hafızalarını yoklayanlar, dünya toplumlarının ahlâk telâkkilerinde bir insan ömrünü bile doldurmayacak kadar kısa bir zamanda nasıl bir aşınma yaşandığını görebilirler. Bir gün sözü bile edilemeyecek kadar iğrenç ve ahlâk dışı telâkki edilen bir davranış biçimi, bir başka gün aleyhinde söz söylenmesi düşünülemeyecek bir değer halini alabilmektedir.

Bu süreç, acaba kendiliğinden ortaya çıkan bir gelişme midir? Toplumlar bu kadar kısa bir zamanda, elbise değiştirir gibi ahlâk telâkkilerini değiştirebilirler mi?

Yoksa bu süreç, bilinçli bir tırmandırma eyleminin bir sonucu mudur?

Medyanın bu konuda oynadığı rol, bir tesadüfler zinciri karşısında olmadığımızı düşündürüyor.

Önce birtakım medyatik kişiliklerin davranışlarında ve yaşam biçimlerinde sapkınlıklar göz önüne seriliyor, adeta özendiriliyor.

Derken bu tür davranışlar, belli çevreler içinde moda haline gelmeye başlıyor.

Bu arada sapıklık kavramı, kişisel tercih kavramına doğru bir evrim geçirmeye başlıyor. Sözüm ona bir kısım uzmanların, yazanların, konuşanların dilinden, bu tür ahlâksızlıkların bir tür cinsel tercih olduğunu duymaya başlıyoruz.

Ondan sonra da, kimsenin araba modeli seçmesine veya öğle yemeğinde ne yiyeceğine karar vermesine karışma hakkımız bulunmadığı gibi, ahlâksızlığı tercih eden ve bunu toplumda yaygınlaştırmayı ilke edinen kimselere de karışma hakkımız kalmıyor.

Sadece karışmak değil, bu durumu ahlâksızlık olarak nitelemek bile suç haline getiriliyor:

Tıpkı Lût kavminin Peygamberlerine karşı tepkisi gibi: “Çıkarın bunları ülkeden; bunlar temizliğe fazlasıyla düşkün insanlar!”

Lâkin Kur’ân’ın bu konudaki sakındırmaları son derece nettir ve inanan insanların tüylerini ürpertecek kadar dehşetlidir.

Tabii, inanan insanların…

Zaten âyet de “İnce anlayışlılar için bunda ibretler vardır” diyor.

İnceden inceye düşünen, araştıran, dikkatle bakan, inceleyen, telkinlere kapılmadan kendi kararını verebilen insanlar için.

Yani, mü’minler için.

İşte bu yüzden, Sevgili Peygamberimiz, “Mü’minin ferasetinden sakının; çünkü o Allah’ın nuruyla bakar” buyurduktan sonra bu âyet-i kerimeyi okumuştur.[4]

[1] A’râf Sûresi, 7:80.
[2] Hicr Sûresi, 15:70.
[3] A’râf Sûresi, 7:82; Neml Sûresi, 27:56.
[4] Tirmizî, Tefsir: 15.

Ayetler ve İbretler: 109

2008-01-06T22:39:00.000+02:00

SALAVATIN ANLAMI
Ümit Şimşek

Allah ve melekleri Peygambere salât ederler. Ey iman edenler, siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selâm verin.
Ahzâb Sûresi, 33:56

BU AYETİN tasvir ettiği kâinat, bir önceki bölümde ele aldığımız gibi, Âlemlerin Rabbinden inen rahmetlere gark olmuş, gökleri ve yeri rahmet dualarıyla çınlayan bir kâinat idi. Ayet, o duaların ve rahmetlerin odak noktasında ise Ahirzaman Peygamberi Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâmı gösteriyordu.

Bu tasvirleri destekleyen başka âyetler de vardır. Meselâ Enbiyâ Sûresinin bir âyeti, Peygamberimize hitaben, “Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik” buyurur.[1]

Bütün âlemlere bir rahmet olarak—âyetin vurgusuyla: ancak rahmet olarak—gönderilen zat için gökler ve yer dolusu rahmet dualarının edilmesinden daha doğal ne vardır?

Bediüzzaman Hazretleri, eserlerinin çeşitli yerlerinde bu manzarayı pek güzel bir şekilde yorumlar. Onun bu yorumu, geçmiş ve geleceğiyle birlikte tüm zaman ve mekânları kuşatan bir bakış açısından çekilmiş bir fotoğraf gibidir:

Orada, bütün varlık âlemini arkasına almış, Yer ve Gökler Rabbini zikreden ve Ona niyazda bulunan bir büyük zat vardır.

O, göklerde ve yerde ne varsa bir kitap gibi okur ve okutur.

Onun nuru altında hiçbir şey karanlıkta kalmaz.

Herşey canlanır, herşey Rabbini zikretmeye başlar.

Yaratılan ne varsa, onun getirdiği kitapla bir anlama kavuşur, bir değer kazanır.

O, bir kâinatı okur, bir elindeki kitabı.

Tesbihatıyla âlemleri çınlatır.

Ve açar ellerini, Rabbinden sonsuzluk ister, kurtuluş ister, kavuşma ister, mutluluk ister.

Bütün bunları, ardınca dizilen insan ve cin âlemleri için ister.

Gökler ve yer onu huşu içinde dinler, ona âmin’ler söyler.

İşte o âmin’ler, göklerden ve yerden ona giden salâvatlardır.

Alemlere rahmet olarak gönderilen için, her an âlemler rahmet duası eder, ona her an Alemlerin Rabbinden rahmetler iner.

Dualar gibi, her an onun arkasında dizilenler de artar.

Mahlûkat kafileleri birbiri ardınca dünyaya gelirler.

Ümmetine hergün yeni yeni fertler katılır.

Katılanlarla beraber, rahmete olan ihtiyaçlar da artar.

İhtiyaçlar arttıkça dualar ve âmin’ler de çoğalır.

Çünkü onu gönderen, onunla bütün âlemlere rahmet etmek istemiştir.

Onun için, o rahmet timsalinin mertebesi de sürekli bir yükseliştedir. Sebep olduğu hayırlar onun defterine geçer; salât ve selâmlar onun kadrini yüceltir.

Böylece, o, arkasına aldığı âmin’lerle, Rabbinin katında, niyazı reddedilmeyecek bir mertebeye erişir.

Nihayet, o içten niyazlarla, o güçlü âmin’lerle bir saadet yurdu açılır.

O gün, onun âlemlere rahmet olarak gönderilmiş olduğunu herkes gözleriyle görür.

Ve inananlar, salât ve selâmlarıyla kendileri için ne büyük bir yatırım yapmış olduklarını anlarlar.

İşte, salâvatın bu anlamı ve önemi sebebiyledir ki, o Yüce Peygamber, “Kim bana bir salât ederse Allah ona on salât eder” buyurmuştur.[2]

“Duamın hepsini salâvata ayırayım mı?” diyen bir Sahâbîye onun verdiği şu cevapta da yine aynı hakikatin ifadesi vardır:

“İşte o zaman Allah senin bütün sıkıntılarını giderir ve günahlarını da bağışlar.”[3]

[1] Enbiyâ Sûresi, 21:107.
[2] Müslim, Salât: 70.
[3] Tirmizî, Kıyâmet: 23.

Ayetler ve İbretler: 108

2007-12-31T00:31:00.000+02:00

ALEM DOLUSU SALAVAT
Ümit Şimşek

Allah ve melekleri Peygambere salât ederler. Ey iman edenler, siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selâm verin.
Ahzâb Sûresi, 33:56

ALLAH RESULÜNÜN büyüklüğünü muhteşem bir tablo içinde tasvir eden bu âyet, biz mü’minlere de bu tablonun içinde yer alma çağrısı yapıyor.

Âyetin ilk olarak verdiği haber, Yüce Allah’ın ona salât ettiği şeklindedir. Allah’ın salât etmesi, rahmet anlamını taşır. Ayetin ifadesinde, bir de süreklilik vardır. Bu ise, “Âlemlerin Rabbi, sürekli olarak ona rahmet ediyor, ona rahmetini indiriyor” demek olur.

Bundan başka, Allah’ın meleklerinin de sürekli olarak Peygambere salât etmekte, yani rahmet duası etmekte oldukları haber veriliyor.

Şimdi, âyetin şu kısmının tasvir ettiği âlemleri bir düşünün:

Öyle bir âlem—yahut âlemler—ki, her an Rabbinden gelen bir rahmet yağmuru altındadır.

Bir yandan Âlemlerin Rabbinden rahmet inerken, bir yandan da, o yüce âlemleri dolduran, hadde hesaba gelmez, tasavvurlara sığmaz melek ordularından Ona rahmet duaları yükselmektedir.

İnen rahmet yağmurlarının, yükselen rahmet dualarının odak noktasında ise bir sevgili kul var:

Âhirzaman Peygamberi Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm.

Âyetin ikinci cümlesi, bizi de bu muhteşem tablonun içinde yer almaya çağırıyor:

“Ey iman edenler, siz de ona salât edin, tam bir teslimiyetle ona tâbi olun ve ona selâm verin” buyuruyor.

Bu İlâhî buyruğun yeryüzünde nasıl yankılandığını hep beraber görüyoruz:

Âlemlere rahmet olarak gönderilen o Peygamber yeryüzüne ineli beri, bu gezegen, hiç durmadan ona salât ediyor.

Ona teslim olmuş gönüllerden her saniye milyonlarca salât ve selâm yükseliyor.

Hiç durmuyor salât ve selâmlar.

Yeryüzü, bir nefes aralığı bile vermeksizin, geceli gündüzlü onu selâmlıyor, ona rahmet duaları ediyor.

Koca dünya, bir yandan da minarelerinin diliyle onu yad ediyor.

Henüz güneşin doğmadığı yerlerde onun adı yankılanmaya başlıyor.

Günün kapanışındaki ezanlarda yine onun yâdı var.

Gece ve gündüz birbirinin peşi sıra bu gezegeni dolaşıp dururken, ezanlar da dalga dalga birbirini izliyor. Ezansız bir an geçmiyor yeryüzünde.

Ve her ezanda onun elçiliği âlemlere bir kez daha ilân ediliyor.

Gece ve gündüz gibi, ezanlar ve salât ü selâmlar sarıp sarmalıyor bu şirin gezegeni.

Ve dünyamız, yüz binlerce minaresinden ve milyarlarca gönülden yükselen nida ve dualarla uzayın uçsuz bucaksız derinliklerinde uçup giderken, geçtiği her yerde salât ve selâmlardan yankılar bırakıyor.

Şöyle bir manzaranın bir anlık bir kesitini bile bir fotoğraf karesi halinde gözlerimizin önünde canlandırmamız, bu dünya şartlarında elbette ki mümkün değildir.

Düşünün ki, bu hadise, asırlardır gece ve gündüz demeden sürüp gidiyor.

Üstelik artarak, büyüyerek, gittikçe gürleşen sadalarla yankılanıyor bu ezanlar, bu salât ve selâmlar.

Her an, ona rahmet duası eden ve selâm gönderen dillere yenileri ekleniyor.

Yeryüzü onu böylece milyarlarca dille yad ederken, yüce âlemlerin sakinleri de yine ona rahmet duaları ediyorlar—Rablerinin onlara öğrettiği şekilde.

Yeriyle, göğüyle, âlemler rahmet duaları içinde çalkalanıp dururken, bütün âlemlere böyle bir duayı ilham edenin sonsuz rahmeti de onun üzerine inmeye devam ediyor.

Âlemleri kuşatan bütün bu duaların ve İlâhî rahmetin tam odak noktasında bulunan bir kimsenin asırlar boyunca bu salât ve selâmlarla nasıl bir mertebeye yükseleceğini düşünün, düşünebilirseniz!

Veya, bu kadar uzun bir hesaba girişmek yerine, onun herhangi bir andaki yükselişini düşünmeye çalışın:

Siz bir soluk alıncaya kadar, göklerden ve yerden ona edilen salât ve selâmlar, Âlemlerin Rabbinden ona inen rahmetler nasıl bir yekûn tutar?

Çok şükür ki, âyet, bizden böyle ağır bir hesap istemiyor.

Onun yerine, bize bir çağrı yapıyor:

Allah’ın melekleriyle ve iman eden kullarıyla beraber, o muhteşem tablo içinde yer alarak, âlemlere rahmet olan zâta salât ve selâm gönderme çağrısı.Bir de bu salât ve selâmların hikmet ve sonuçları var ki, ona da bir sonraki bölümde değinilecektir.

Ayetler ve İbretler: 107

2007-07-28T00:05:00.000+03:00

UYKU ÂYETİ
Ümit Şimşek

Gece uyumanız da Onun âyetlerindendir.
Rum Sûresi, 30:23

UYKU, Yüce Allah’ın bu âlemdeki en hayret verici âyetlerinden birisidir. O, hayatımız için vazgeçilmez ve yeri asla doldurulmaz bir nimettir; onunla hepimiz hergün iç içe yaşarız; fakat onun hakkında pek az şey biliriz.

En başta, uykunun ne olduğunu bilemiyoruz. Uykunun bedenimiz ve sağlığımız için son derece önemli olduğunu biliyoruz; fakat onun ne yapıp da bedenimize ve sağlığımıza bu yararı sağladığını kesin bir şekilde söyleyemiyoruz.

Bu konuda bildiğimiz birşey varsa, uykunun, basit bir dinlenmeden ibaret olmadığıdır. Dinlenme dediğimiz, eğer bir faaliyet yokluğundan ibaretse, uyku kesinlikle böyle birşey değildir. Gerçi uyku dinlendirir; fakat dinlenme, uykunun yerini tutmaz. Bir yatağa uzanıp on saat istirahat edecek olsanız, bir saatlik uykunun yerini doldurmuş olmazsınız. Çünkü uyku sırasında, henüz sırrını çözemediğimiz hadiseler cereyan eder. Bir kısım teorilere göre, bu sırada hafızamızda düzenlemeler yapılır; meselâ, kısa dönem hafızadaki bazı bilgiler uzun dönem hafızaya nakledilir. Vücudun diğer sistemleri açısından da uyku vazgeçilmez bir öneme sahiptir. Bugün dünyanın dört bir yanında binlerce laboratuarda uyku ile ilgili çalışmalar yürütülmekte, bir yandan uykunun sırları çözülmeye çalışılırken, bir yandan da modern hayatın uyku ile ilgili olarak ortaya çıkardığı sorunlara çözüm araştırılmaktadır.

Kur’ân, bazı âyetlerinde uyku ile ölüm arasında paralellik kurar. Ancak unutmamak gerekir ki, ölüm hayatın yokluğu demek değildir; o da esrarengiz bir varlıktır ve, Mülk Sûresinin başında da vurgulandığı gibi, yaratılmış olan birşeydir. Uyku da, ölüme çok benzer bir şekilde, insanın bir ölçüde bilinç kaybına uğradığı, ruh ile beden arasındaki ilişkinin başkalaştığı, bu arada rüya vasıtasıyla insanın başka bir âlem ile temasa geçtiği bir hadisedir. Onun hakkında ne kadar az şey bilersek bilelim, şu kadarı kesin bir gerçek ki, o, hayatın kendisi kadar hayret verici, hikmet dolu, asla tesadüfle açıklanmayacak olan bir mucizedir. Eğer öyle olmasaydı, hayatımız üzerinde onun icra ettiği onarıcı ve düzenleyici etkiyi başka birşeyle telâfi etmek için çırpınan insanlık böylesine âciz kalmazdı.

Ayet-i kerime, uykuyu gece ile ilişkili bir şekilde anarken, konunun bir başka yönüne daha dikkatlerimizi çekmektedir. Bu, insan ile büyük âlemin bir arada düzenlenmiş ve birbiriyle uyum içinde yaratılmış olmasıdır. Yüce Allah, bir taraftan insan için uykuyu takdir ederken, diğer taraftan da, onu barındıran âlemi, onun uyumasına ve dinlenmesine elverişli bir şekilde yaratmıştır. Yoksa, bir başka âyette de buyurulduğu gibi:

De ki: Söyleyin bana, eğer Allah gündüzü kıyamete kadar üzerinizde sürekli kılacak olsa, istirahat edeceğiniz bir geceyi size Allah’tan başka getirebilecek tanrı kimdir? Hâlâ gözünüzü açmayacak mısınız?[1]

Gerçi bu âyeti iki şekilde de anlamak mümkündür:

(1) “Gece uyumanız, gündüz Onun lütfundan rızkınızı aramanız Onun âyetlerindendir.”

(2) “Gece ve gündüz uyumanız ve Onun lütfundan rızkınızı aramanız Onun âyetlerindendir.”

Her iki halde de, gece ile uykunun, gündüz ile çalışmanın birbirine daha yakın olduğu ve yakıştığı anlaşılıyor ki, daha başka âyetlerde bu durum daha açık şekilde ifade edilmiştir. Ancak burada, gece olduğu gibi gündüz de uyuyabileceğimiz, gündüz olduğu gibi gece de çalışabileceğimiz anlamı da çıkıyor ki, bunda bir esneklik vardır. Yani, genel çizgi, gecenin uyku için, gündüzün çalışma için düzenlenmiş olmasıdır; bu doğal olan şeydir. Ancak, gerek toplum hayatının gereği olarak, gerekse daha başka nedenlerden dolayı, insanın bu genel çizgi dışında davranması da gerekebilir. Eğer insanın ve dünyanın yaratılışı, sadece gece uyuyup sadece gündüz çalışmaya elverseydi ve bunun dışına çıkmak hiçbir şekilde mümkün olmasaydı, bu bizim için pek meşakkatli bir hayat olurdu. Ayetin ifadesindeki esneklikte bu İlâhî lütfa dair böyle bir işaret de anlaşılmaktadır.

Uykunun bir “âyet” olarak nitelendirilmesinden alabileceğimiz bir başka ibret daha var:

Bu nimetin önemi asla küçümsenmemelidir. Ömrümüzden önemli bir kısmı uyku için takdir edilmiştir ve bu takdiri değiştirmek bizim elimizde değildir. Ancak bu miktarın çokluğu gözümüzde büyüyüp de bizi “Hayatımızın üçte biri uyku ile heba olup gidiyor” şeklinde bir düşünceye sevk etmemelidir. Çünkü bu bir heba değil, esrarlı bir onarım ve düzenleme faaliyetidir. Uyku saatlerinden kısarak vakit kazanmaya çalışan insanlar, bunun yerine, meselâ televizyon izleme saatlerinde bir kısıntıya gidecek olsalar, kendileri için çok daha iyi bir yatırım yapmış olurlar. Bugünün toplumlarında en önemli sorunlardan birinin de uyku ile ilgili olduğunu hatırdan uzak tutmamakta fayda vardır. İnsanlar, pek çok gereksiz şeyle günlerini doldurup oradan oraya yetişmeye çalışırken istirahat etmeyi unutuyorlar ve hayatlarını bir telâş, stres ve yorgunluk atmosferine mahkûm ediyorlar.

Huzurlu bir hayatın adresi olarak ise, Kur’ân, Allah’ın âyetlerini gösteriyor.

İşte, uyku da, çalışıp çabalamak gibi, o âyetlerden birisidir:Okunmak, yaşanmak ve şükredilmek isteyen bir âyet.

[1] Kasas Sûresi, 28:72.

Ayetler ve İbretler: 106

2007-06-28T15:35:00.000+03:00

AFFEDİCİ OLABİLMEK
Ümit Şimşek

Öfkelendiklerinde kusurları bağışlarlar.
Şûrâ Sûresi, 42:37

KUR’ÂN’DA övgü ile söz edilen kulların başta gelen özelliklerinden biri de, birçok âyet-i kerimede geçtiği gibi, affediciliktir. Bu âyette ise, “öfkelendikleri zaman” kaydının da eklenmesiyle, bu özelliğe ayrı bir vurgu yapılmıştır.

Affedicilik, bir mü’minin imanından gelen nitelikleri arasındadır. Çünkü bu, esas itibarıyla, Allah’ın sıfatlarındandır. Kur’ân ve Hadis, Yüce Allah’ı bize çok affedici, çok bağışlayıcı olarak tanıtır. Allah ise, bağışlayıcılığının eserini kulunun üzerinde görmek ister. Bu da iki şekilde olur:

Bir yandan kul, kendi kusurları nedeniyle Allah’ın affına muhtaç olduğunu bilir ve tevbe ile, istiğfar ile Onun rahmetine müracaat ederek bağışlanma ister.

Bir yandan da, Allah’ın kullarına karşı bizzat kendisi affedici olmaya çalışır; onların kusurlarını örter ve affeder. Böylece, Rabbinin affediciliğine, bir başka şekilde, kendi davranışlarıyla bir ayna olmuş olur. Bu ise onu Rabbinin affına daha da çok yaklaştırır. İnsanlara karşı kusur örtücü ve bağışlayıcı olan bir kimsenin, Rabbinden bağışlanma ummaya elbette ki daha fazla hakkı vardır.

Kur’ân eğer bir davranışı modelini bize örnek olarak göstermişse, yaratılışımız için en uygun şeyin o davranış biçimi olduğundan şüphe edilmemelidir. Zira Kur’ân ve yaratılış, sık sık değindiğimiz gibi, karşılıklı olarak birbirini şerh eder. Kur’ân “Affedici olun” buyurduğunda, insanın yaratılışı da bunu tasdik eder; hem bireysel, hem de toplumsal hayattaki sonuçlarıyla, affediciliğin insan için en doğru bir hayat tarzı olduğunu gösterir.

Yapılan çok sayıda araştırma, affetmesini bilen insanların, kanser ve kalp hastalıkları da dahil olmak üzere, pek çok sağlık sorunuyla daha rahat bir şekilde baş edebildiklerini göstermiştir.

Kin-nefret-öfke-acı döngüsünü kırarak insanı bir barış atmosferine kavuşturan bu özellik, aynı etkiyi insan toplulukları üzerinde de yapmaktadır. Yine araştırmalar, affediciliğin yaygın olduğu toplumlarda suç oranının da düştüğünü ortaya çıkarmıştır.

Affetmek güzeldir, ama kolay değildir. Hele öfkesi galeyan halinde iken affedebilmek hiç kolay değildir.

Ancak Kur’ân bize bunu hedef olarak gösteriyor.

Kur’ân’ın gösterdiği bu hedef ise, ciddî bir eğitime, bir nefis terbiyesine ihtiyaç gösteriyor.

Ve insanlar ancak böyle bir olgunlaşma sürecinden geçip de bir özgüvene, güçlü bir kişiliğe kavuştuktan, kendisiyle ve hayatla barışık hale geldikten sonra, affediciliği bir ilke olarak hayatlarına yansıtabiliyorlar.

Gerçekten de, affetmek güçlü insanların işidir. Zayıflar asla affedici olamazlar. Bir kısım toplulukların, fanatik grupların, hattâ bazı ulusların, uğradıkları haksızlıkların şokundan bir türlü sıyrılamayışları ve intikam duygularından kendilerini kurtaramayışları işte bu yüzdendir.

Affedicilik güçlü insanların özelliği olduğuna göre, insan ne derece güçlü bir manevî yapıya sahipse, affetme potansiyeli de o derece yüksek demektir. Kur’ân ve Hadis ise, bu konuda insanın önüne alabildiğine geniş bir gelişim ufku açmakta, ona son derece ileri hedefler göstermektedir. “Hizmetçimi günde kaç defa affedeyim?” diye soran birisine, Peygamberimiz, “Hergün yetmiş defa” cevabını vermiştir.[1]

Bu cevap, affedicilikte bir üst sınır olmadığını gösteriyor. Başka bir ifadeyle, biz ne kadar affa muhtaç isek, o kadar affedici olmalıyız da diyebiliriz. Zira bizim insanlara karşı muamelemiz, Allah’ın huzurunda karşılaşacağımız muamelede belirleyici rol oynayacaktır.

Şunu da unutmamak gerekir ki, bu İlâhî ahlâktan ne kadar nasip sahibi olabilirsek, Allah katında da, insanlar arasında da o kadar değere sahip olmuşuz demektir. Bunu Allah’ın Resulü haber veriyor:

“Allah, affeden kulun değerini arttırır.”[2]

[1] Ebû Dâvud, Edeb: 123; Tirmizî, Birr: 31.
[2] Müslim, Birr: 69; Tirmizî, Birr: 82.

Ayetler ve İbretler: 105

2007-06-18T10:10:00.000+03:00

HAYATIN ALTIN FORMÜLÜ
Ümit Şimşek

Bir işten boşaldığında bir başkasına giriş.
İnşirah Sûresi, 94:7

İNSANA, hayatını en verimli bir şekilde kullanmasını sağlayacak bir formülü bu âyet sunuyor:

“Bir işten boşaldığında bir başkasına giriş.”

Bu formül, insanı hem yorgunluktan, hem de rehavetten koruyan, ona taze ve dinç bir ruh aşılayarak çalışma şevkini canlı tutan özelliklere sahiptir.

En önemlisi, bu formülde bir hayat felsefesi vardır. Bu felsefeye göre, hayatta asıl olan şey çalışmaktır; insan bu dünyada çalışıp çabalamak için vardır.

Günümüzün uygarlığı ise, insana bunun tamamen tersi bir hedef göstermekte ve onu, bu dünyaya keyif çatmak için geldiğine inandırmaya çalışmaktadır. Onun formülü de “Bir eğlence bitmeden bir başkasına koş” şeklindedir.

Lâkin bu anlayışla insanlığın nereye geldiği bellidir:

Tüketim bir hayat tarzı olmuş; dikkatler çalışmaya değil, tüketmeye odaklanmış; bencil duygular egemen hale gelmiş; insanlar birbirini umursamaz olmuş; elinin emeğiyle ortaya bir eser koyanlardan ve yararlı bir iş yapanlardan çok, eğlence dünyasının isimleri örnek alınan şahsiyetler haline gelmiştir. Böyle bir dünyada insanlara alın teri dökmenin faziletini anlatmak hiç de kolay değildir.

Kur’ân’ın insanlara gösterdiği hayat modelinde ise, asıl olan faaliyettir, çalışmaktır, üretmektir, eser vermektir. Çünkü bu dünya hayatı tüketilecek bir mal değil, ebedî bir hayatı kazanmak için işletilecek bir sermayedir. İnsanın maddî ve manevî yapısı da, bu sebepten, çalışmaya programlanmıştır. Bir süre hareketsiz kalan organların hareket edemez hale gelmesi bunun en açık delilidir.

Dinlenme ve eğlence, bu hayat modelinde de dışlanmış birşey değildir; ancak bu bir sınır içinde kalmalı, amaç değil araç olmalı, daha dinç bir şekilde yeni faaliyetlere atılmak için bir vesile teşkil etmelidir. Bediüzzaman Hazretleri, bu konuda 1/5 formülünü teklif eder. Yani, eğlencenin yeri beşte bir olmalı, kalan vakit çalışmaya ayrılmalıdır. Yoksa, bugünün anlayışına uyup da vakit ve imkânların beşte dördünü keyif çatmaya ayıracak olursak, çalışma şevkini zor yakalarız.

İşte, bu âyet-i kerime, insanda çalışma şevkini canlı tutacak bir ilkeyi ders veriyor:

“Bir işten boşaldığında bir başkasına giriş.”

Bu da aslında bir dinlenme, bir tazelenmedir; çünkü bir faaliyet değiştirmedir. Tekdüze faaliyetlerden yorulan ruhlar, bir başka işe girişmek suretiyle tekrar canlanırlar. Dikkat edilirse, “dinlenme” adını verdiğimiz ve hoşlandığımız işlerin hepsi de birer faaliyettir: seyahat etmek, oyun oynamak, bisiklete binmek, yüzmek, piknik yapmak gibi. Bunların bir kısmı günlük işlerimizden daha da yorucu olabilir; ama onlardan şikâyet etmek aklımıza gelmez. İşte bu değişik faaliyetler, bizim üzerimizde dinlendirici bir etki yapar. Ondan sonra biz daha zinde bir şekilde tekrar eski işimizin başına dönebiliriz.

Bu da gösteriyor ki, farklı işleri uygun bir şekilde programlayacak olursak, enerjimizi tüketmeden, günlerimizi verimli hale getirebiliriz. Meselâ yoğun zihinsel çaba isteyen bir işin arkasından, beden gücüne ihtiyaç gösteren bir başka faaliyete giriştiğimizde, bu dinlenme etkisi yapar. Bu arada, dinlenme ve eğlenmeye de elbette ki zaman ayrılır—ama icap ettiği kadar! Unutmamak gerekir ki, dinlenme ve eğlence, çalışmak için vardır. Yoksa çalışmak, eğlencenin ve keyif çatmanın bir aracı olmamalıdır.

Kur’ân, “Bir işten boşaldığında bir başkasına giriş” buyurarak şevkimizi canlı tutacak ve bizi rehavetten koruyacak bir formül verirken, aynı zamanda, hayatımıza anlam kazandıracak bir yaşama tarzına bizi yönlendiriyor.

Bu âyetin içerdiği formül, hayatın bütün alanlarına uygulanacak bir formüldür. Günlük işlerde olduğu gibi, daha uzun vadeli projelerde de aynı kural geçerlidir:

“Bir işten boşaldığında bir başkasına giriş.”

Böylece, insan, bir işten diğerine, bir projeden diğerine, bir atılımdan diğerine geçerek bu dünya hayatını dolu dolu yaşama ve ondan en yüksek düzeyde verim alma imkânı bulur. Bu ise, dünyada ne aradığını bilen, hayatın anlamından ve öneminden haberdar olan ve bir ideale sahip bulunan insanlardan beklenebilecek bir iştir.

Ömürleri heba etmenin geçer akçe haline geldiği bir zamanda, sayısı pek az olan böyle bahtiyar insanlar arasında yer alabilmek için, bu İlâhî buyruğu göz önünden ayırmamak gerekiyor:

“Bir işten boşaldığında bir başkasına giriş.”

Ayetler ve İbretler: 104

2007-06-14T10:03:00.000+03:00

ORTAKLARIN PİŞMANLIĞI
Ümit Şimşek

İnkâr edenler, “Ne bu Kur’ân’a inanırız, ne de ondan öncekilere” dediler. Sen o zalimleri Rablerinin huzurunda durduruldukları zaman bir görsen! Birbirlerine söz yetiştirmektedirler. Güçsüz olanlar, büyüklük taslayanlara derler ki: “Siz olmasaydınız biz mü’min olmuştuk.”
Büyüklük taslayanlar da güçsüzlere derler ki: “Siz doğru yolu buldunuz da biz mi sizi yoldan çevirdik? Siz kendiniz mücrim olup çıkmıştınız.”
Güçsüzler ise büyüklük taslayanlara “Gece gündüz işiniz düzenbazlıktı,” derler. “Böylece, Allah’a nankörlük edip de başkalarını ona denk tutmamızı emrediyordunuz.” Azabı gördüklerinde, için için pişmanlık duymaktadırlar. Biz ise o kâfirlerin boyunlarına boyundurukları geçirmişizdir. Onlar yaptıklarından başka birşeyle mi cezalanıyorlar?
Sebe’ Sûresi, 34:31-33

KUR’ÂN, geçmiş kavimlerin kıssalarını birer ibret levhası olarak bize sunduğu kadar, gelecekten de ibretler sunar. Bunların her ikisi de hayattan gerçek kesitlerdir. Bizim nazarımızda biri geçmiş, biri henüz gelmemiş olsa da, Kur’ân’ın ezelî bakışında geçmiş ile gelecek arasında bir fark yoktur. O, âhiret hadiselerini de olup bitmiş gibi bize anlatır; biz de gözümüzle görmüş gibi onun anlattıklarına iman ederiz.

Bu âyetlerde tasvir edilen tablo da, aslında, bu dünyada sayısız defalar yaşanan ve halen de yaşanmakta olan birtakım hadiselerin devamından başka birşey değildir. Orada, Allah huzurunda çekişenler, buradaki dostlardır. Onlardan bir kısmı, diğerlerini peşlerine takan güçlüler, diğerleri ise, kendilerini azdıranları izleyen güçsüzlerdir. Âyetin tasvirlerinden çıkarılabilecek dersler arasında, şu iki husus özellikle dikkat çekiyor:

(1) Buradaki dostluk ve yardımlaşmalar, eğer doğru yol üzerinde kurulmamışsa, orada düşmanlığa dönüşecektir.

(2) Kendisini azdıranların peşine takılan kimsenin, Allah huzurunda ardına sığınabileceği bir mazereti yoktur.

Bu dünyada yapılan herşey gibi, kurulan dostluklar da ebedî âlemde sonuçlar verir. Allah için dost olanlar ve Allah’ın hoşnut olduğu işlerde yardımlaşanlar, orada da dost olarak kalacaklardır. Bu dostluğun, birbiri için duacı olma, birbirine şefaat etme gibi sonuçları da vardır.

İnkâr ehlinin dostluklarında ise vefa aranmaz. Bu dünyada birbirlerini kışkırtanlar, Allah’ın huzuruna çıktıkları zaman birbirine düşman kesilirler. O gün hepsi kendi derdine düşmüş, hiç kimsenin diğerinden bir yardım bekleyecek hali kalmamıştır.

En ibret verici olanı ise, zorbalıkla halkı peşlerine takarak isyana sürükleyenler kadar, onların peşine takılanların da yaptıklarından sorumlu tutulmalarıdır. Gerçi onları yoldan çıkaranlar, iktidar sahibi olan azgınlardır. Nice düzenlerle, baskılarla, hilelerle onları sindirmiş, kandırmış, peşlerine takmışlar; onlar da kendilerini çaresiz bilerek veya “Madem büyüklerimiz bize bu yolu gösteriyor; öyleyse doğru olan budur” gibi zanlarla, kendilerini helâke atmışlardır. Kıyamet gününde ise, peşlerinden gittikleri büyüklerinin hiç de vefalı dostlar olmadıklarını, hüsranların en büyüğü içinde öğrenirler.

Büyüklük taslayanlarda vefa olmadığı gibi, onları izleyenlerin elinde de, onlarla aynı âkıbeti paylaşmaktan kendilerini koruyabilecek bir mazeretleri yoktur. İşin aslına bakılırsa, her iki taraf da birbirini yoldan çıkarmıştır. Büyüklük taslayanlar güçsüzleri yoldan çıkarmak için gece gündüz düzen kurmuşlarsa, güçsüz olanlar da onlara uymak suretiyle, onların eline bir güç vermişlerdir. Eğer peşine takacak birilerini bulmasaydı, dünyada kim büyüklük taslayabilirdi? Bütün çağlarda ve bütün toplumlarda, zorbalar, daima kendilerine kölelik etmeye razı olan topluluklar sayesinde iktidarlarını devam ettirmiş, zulümlerini icra edebilmişlerdir. Onun için, İlâhî adalet de, güçlü olsun, güçsüz olsun, zorbaların peşine takılanları, zorbaların cezasına ortak etmiştir.

Âyet-i kerimenin tasvir ettiği manzara, dünyanın her yerinde her zaman görülebilecek olan bir durumun sonucunu bize göstermektedir. Şu veya bu şekilde büyüklük taslayarak halkı Allah yolundan saptırmak için gece gündüz tuzaklar kuranların hiçbir zaman yokluğu çekilmez. Kişiler değişebilir, yöntemler değişebilir, kılıklar değişebilir. Onlar bazan bir hükümdar olur, bazan da günün egemen değerlerini belirleyen ve bir moda halinde piyasaya süren görünmez mahfiller kılığına bürünebilirler. Toplumlar ve koşullar değiştikçe onların kılıkları ve yöntemleri de değişir. Ama “saptıranlar” ve “saptırılanlar” şeklindeki roller, tarihin hiçbir döneminde sahipsiz kalmaz.

Büyüklük taslayanların oyununa gelmemek için insanın güçlü bir iradeye sahip olması gerektiğinde şüphe yoktur. Zira onlara karşı durabilmek, her zaman için bir fiyat ister. Fakat Yer ve Gökler Rabbinin aziz bir varlık olarak yarattığı ve bir değer verdiği insan, bu değerli konumunu korumak için öyle bir fiyatı ödemek zorundadır.

Aksi takdirde, o büyük pişmanlık gününde ödenecek fiyat çok daha büyük olacaktır.

Ayetler ve İbretler: 103

2007-06-03T23:08:00.000+03:00

KESİN BİLGİDEN ÖNCE
Ümit Şimşek

Kesin bilgi sana ulaşıncaya kadar Rabbine ibadet et.
Hicr Sûresi, 15:99

KUR’ÂN, bazan birşeye atıfta bulunurken, onu adıyla anmak yerine, belirgin bir özelliğiyle anar. Böylelikle, o şeyin, anılan özelliği vurgulanmış olur.

Burada da “kesin bilgi” anlamına gelen “yakîn” kelimesiyle kendisine gönderme yapılan bir hakikat vardır ki, o hakikatin bir özelliğine dikkatlerimiz çekilmektedir.

Bu özellik, onun kesin, şaşmaz, en küçük bir kuşku ve tereddüde yer bırakmayacak derecede kat’i bir gerçek olduğunu gösterir.

“Acaba bu gerçek ne olabilir?” diye Kur’ân’dan soracak olursak, aynı kelimenin, tamamen aynı ifade ve aynı kalıp içinde, bir başka yerde daha geçtiğini görürüz:

“Bize kesin bilgi ulaşıncaya kadar.”

Müddessir Sûresinin sonlarında yer alan bu âyette, fiil de, fail de aynen geçmektedir. Yalnız, Hicr Sûresindeki âyet “sana ulaşıncaya kadar” diyerek bize hitap ediyor; Müddessir Sûresinin âyeti ise, daha başkalarının ağzından, “bize ulaşıncaya kadar” şeklinde bir ifade kullanıyor.

Bu âyeti biraz öncesinden okuduğumuz takdirde, konu aydınlanmaya başlayacaktır:

Mücrimlere sorarlar:
“Sizi Sakar’a ne attı?”
Derler ki: “Biz namaz kılmazdık.
“Yoksulları doyurmazdık.
“Bâtıla dalanlarla biz de dalıp gitmiştik.
“Hesap gününü de yalanlıyorduk:
“Kesin bilgi bize ulaşıncaya kadar.”[1]

Burada kesin bilgi kendilerine ulaşmadan ibadet etmeyen kimselerin pişmanlığı anlatılırken, Hicr Sûresinin âyetinde de, kesin bilgi ulaşıncaya kadar ibadet emrediliyor. İşte, bu, herşeyin açık seçik ortaya çıktığı, dinin bütün hakikatlerinin apaçık görüldüğü, inanan ve inanmayan kimse arasında bir farkın kalmadığı andır.

Yani, ölüm ânıdır.

Daha başka âyetlerde de bu hakikate işaretler vardır. Meselâ Vâkıa Sûresinin son kısmında, iman ve inkâr ehlinin ölümlerinden ve onları bekleyen şeylerden ayrı ayrı söz edildikten sonra, “İşte bu kesin bilginin tâ kendisidir”[2] buyurulur.

“Kesin bilgi” ile ifade edilen an bir kere geldi mi, iman etmeyen kalmaz. Firavun da boğulacağını anlayınca “İnandım” demiş, ama bu iman ona bir fayda vermemişti.[3]

Kur’ân, doğrudan doğruya, “Ölüm sana erişinceye kadar ibadet et” de diyebilirdi. Bunun yerine “kesin bilgi ulaşıncaya kadar” denmiş olması, dikkatlerimizi bazı noktalar üzerinde yoğunlaştırmak için olmalıdır.

Bir defa, ölümün kendisi gerçek ve kesin bir bilgidir. Bu hayatın sonunda gelip dayanacağı, kesin, açık, su götürmez hakikat ondan ibarettir. Bu, inanan ve inanmayan herkesin paylaştığı bir bilgidir.

Ayrıca, siz gördüğünüze değil, gayba inanmakla yükümlüsünüz. Rabbiniz, size, görmediğiniz ve maddî duyularınızla algılayamadığınız şeyler hakkında da bilgi sahibi olmanızı sağlayacak yetenekler vermiş, bir kitap ve bir elçi göndermiştir. Bakara Sûresinin 3. âyetinde tanımlandığı gibi, mü’min demek, Allah ve Resulü tarafından verilen duyular ötesi âlemlere dair haberlere, gözüyle görmüş gibi bir kesinlikle iman eden kimse demektir. Ölüm ânı gelip çattıktan ve herkes eşit şekilde kesin bilgiye ulaştıktan sonra, imanın da, ibadetin de bir anlamı kalmaz. Siz, yapacağınız ne iyilik varsa, kesin bilgiden önceki şu kısa dünya günlerinde yapmaya bakın. Birgün nasıl olsa o kesin bilgi size de ulaşacak ve o zaman, dünyada geçirmiş olduğunuz ömür size pek kısa görünecektir. Onun için, henüz gaybî olan imanınızla şu kısa dünya hayatından alabileceğiniz verimi almaya bakın.

Kesin bilginin mü’min için asıl anlamı ise, Rabbine kavuşmak demektir. O an eriştiğinde, mü’min, daha önce görmediği, ama görmüş gibi inanıp kulluk ettiği Rabbine kavuşmuştur. Bu Allah’ın vaadidir; Allah’ın vaadi ise hayatın kendisi kadar kesin ve gerçek bir bilgidir. Mü’minden beklenen de, o mutlu âna erişinceye kadar iman ve ibadetinde sebat etmektir.

Ayet-i kerime, bunlar gibi daha nice işaretleriyle, hayatımızı anlamlı kılacak bir formülü son derece özlü bir ifade içinde bize sunuyor:

“Kesin bilgi sana ulaşıncaya kadar Rabbine ibadet et.”

[1] Müddessir Sûresi, 74:41-47.
[2] Vâkıa Sûresi, 56:95.
[3] Yunus Sûresi, 10:90-91.

Ayetler ve İbretler: 102

2007-05-27T23:28:00.000+03:00

YERALTINDA RAHMET MAHZENLERİ
Ümit Şimşek

Görmedin mi: Allah gökten bir su indirir de onu yerin kaynaklarına yerleştirir.
Zümer Sûresi, 39:21

BİRÇOK âyette olduğu gibi, bu âyette de “Görmedin mi?” uyarısı, dikkatimizi kâinat kitabının bir âyetine yöneltiyor.

Ve yine birçok âyette olduğu gibi, bu âyetin uyarısı da, zaman içinde görülecek bir hakikate, görülmüşçesine bir kesinlikle işaret ediyor.

Gökten suyun yağmur, kar ve dolu şeklinde indiğini biliyoruz. Nitekim Kur’ân bu büyük mucizeye sık sık dikkatimizi çekerek düşünmemizi ister. Burada ise, yağmurun yeryüzüne indikten sonra, orada birtakım kaynaklara yerleştirildiği anlatılıyor. Ayetin içerdiği ibretlerden bir tanesi de işte budur.

Yağmur, yeryüzüne indiğinde, bitkiler ondan alacağını hemen alır. Yeraltında yayılmış kökler, göklere açılmış eller gibidir; Yer ve Gökler Rabbinin rahmet hazinelerinden gelen nasiplerini toplar ve bitki gövdelerine aktarırlar.

Fakat köklerin emdiği, yağmurun tamamı değildir. Yağışın büyük kısmı, buharlaşarak, tekrar bir bulut olmak niyazıyla semâya geri döner. Bir kısmı da akarsu ve göllere akar.

Toplam yağışın az bir kısmı ise yerin derinliklerine sızarak orada kendisine barınacak yerler bulur. Geri kalan yağış buharlaşarak, emilerek, akarsu ve göllere akarak geçip giderken, bu kaynaklarda sular birikir. Bir damla yağmurun düşmediği en kurak mevsimlerde de o kaynaklarda yine su vardır. Ve bu kaynaklar yeryüzünün her tarafına yayılmış durumdadır. En kurak bölgeler, ıssız çöller bile, toprağın derinliklerinde böyle nice su mahzenleri saklar. O kaynaklar, Yer ve Gökler Rabbinin yeraltındaki rahmet hazineleridir.

Yeraltı kaynaklarındaki sular ya bir pınar olur çağlar, ya bir kuyudan insanlara suyunu sunar. Gerçi orada biriken su, yere düşen yağışın pek az bir kısmıdır. Fakat o kaynaklara inen su, yeryüzüne yağan yağmur gibi buharlaşmaz, akıp gitmez. Orada birikir. Biriken sular büyük miktarlara ulaşır. Ve insanlar, içme suyu ihtiyaçlarının büyük kısmını bu kaynaklardan sağladıkları gibi, tarla ve bahçelerini de yine ekseriyet itibarıyla bu kaynaklardan elde ettikleri suyla sularlar.

Eğer yeraltı kaynakları olmasaydı, yağışlar ne kadar sık ve bol olursa olsun, insanlığın su ihtiyacını karşılamakta yetersiz kalırdı. Çünkü yağmurun yağışı, dibi delik bir kovaya su doldurmaktan çok farklı bir işlem olmazdı. Yağan yağmurdan o anda kim ne kadar yararlanıyorsa bütün istifade bu kadarla sınırlı kalır; geri kalan ise ya uçarak, ya akarak gider, havaya, akarsuya, göllere karışırdı. Ancak okyanuslardan suyu bulutlarla yeryüzünün uzak köşelerine gönderen Yüce Allah, o suyu yerin derinliklerinde kulların ihtiyaçları için saklayacak mahzenler yaratmıştır.

Bu mahzenlere, âyet, “Görmedin mi?” ifadesiyle işarette bulunuyor. Oysa bu âyetin indiği zamanda, yağmurun yeraltı kaynaklarında saklandığından haberi olan kimse yoktu. Kur’ân’ın “Görmedin mi?” diye sorduğu şeyi, insanlar, yüzyıllar sonra ancak görebildiler.

Fakat âyetin verdiği bir başka ders daha var ki, insanların büyük kısmı, o hakikati görebilecek bir yerden hâlâ pek uzakta duruyorlar.

Yüce Allah buyuruyor ki:

Görmedin mi: Allah gökten bir su indirir de onu yerin kaynaklarına yerleştirir. Sonra onunla rengârenk ekinler çıkarır. Sonra kurur ve onu sararmış görürsün. Sonra da onu kuru bir çöpe çevirir. Aklıselim sahipleri için bunda ibretler vardır.

Rahmet hazinelerinin yeraltında yarattığı sarnıçları gören gözlerin birçoğu, ne yazık ki, yerin üzerinde olup bitenlerin anlamını çözmekte aynı beceriyi gösteremiyor.

Gökten suyu kim indirir, yerin altında kim biriktirir? Kulların ihtiyacını kim görür de onlara su yetiştirir? Bir bahar gününde yerin yüzünü rengârenk çiçeklerle kim güldürür?

Sonra nereye gider bütün bunlar? Açan çiçekler niye solar? Niçin herşey bir saman çöpüne döner?

Bu dünya hayatıyla bir saman çöpü arasındaki fark nedir?

Bunları çok fazla düşünen olmaz.

Çünkü bütün bunları görmek ve görülenlerdeki anlamları çözebilmek için, gören gözden başka, bir de aklıselim gerekir.

Aklıselim sahipleri için ise, Kur’ân’ın âyetlerinde de, yerin ve göğün âyetlerinde de nice ibretler vardır.

Ayetler ve İbretler: 101

2007-05-20T21:40:00.000+03:00

HAYRETİMİZ VE BİZ
Ümit Şimşek

Sen hayrete düştün; onlar ise eğleniyorlar.
Sâffât Sûresi, 37:12

BU KISA âyet-i kerimede, karşıtlık teşkil edecek şekilde iki insan tipi ve iki davranış tasvir ediliyor.

Bunlardan birincisi, “sen” hitabının muhatabı olan Peygamber—ve tabii, onu örnek almakla yükümlü olan ümmeti. Diğeri ise, “onlar,” yani inkâr ehli.

Karşıt davranışlardan ise birincisi hayret, diğeri alay ve eğlence.

Bu davranışlardan Peygamber ve ümmetine yaraşan şey hayret, inkâr ehline düşen ise alay ve eğlence.

Hayretin de, eğlencenin de konusu burada belirtilmiyor. Ayetin öncesinden ve sonrasından genel anlamda bazı sonuçlar çıkmakla beraber, burada kesin sınırlar çizilmemiş, “Sen şuna hayret ettin, onlar da bununla eğleniyorlar” şeklinde bir tanım yapılmamıştır. Kesin olarak anlaşılacak birşey varsa, o da, hayret duygusuyla iman arasında bir ilişkinin bulunmasıdır; çünkü bu duygu Peygambere yakıştırılmıştır. İşte burası, ibret nazarlarımızı odaklaştırmamız gereken bir noktayı teşkil ediyor.

Gerçekten de, hayret, bir mü’mine en ziyade yakışan bir duygudur. Zira o her taraftan Rabbinin eserleriyle kuşatılmış durumdadır ve her an Rabbinin lütuflarıyla ağırlanmaktadır. Seyrettiği eserlerin, eriştiği lütufların herbiri, ondan bir hayret ve şükür cevabı alır. Veya alması gerekir. Çünkü bu dünyada olup biten hadiseler arasında hayret edilmeyecek hiçbir şey yoktur. Hattâ, bir iş ne kadar basit görünüyorsa, o kadar hayrete değer diyebiliriz.

İsterseniz, soluduğunuz havanın bir anda kaç sözü birden kaç kulağa yetiştirdiğini hesaplamayı deneyin.

Bir yağmur damlası halinde yere düşen suyun nerelerden taşındığını düşünün.

Kara toprağın bağrında bir bahar mevsimine rengârenk çiçekler yetiştiren görünmez tezgâhların nasıl sessizce çalıştığına bakın.

Attığınız adıma, tuttuğunuz kaleme, yediğiniz lokmaya, yazdığınız yazıya, konuşan dilinize, işiten kulağınıza, gören gözünüze, gözünüzün önünde serili olanlara bakın.

Aklınıza ne gelirse tek tek bakın, ilk defa görüyormuşçasına seyredin.

Bütün bunlar arasında hayrete değmeyen birşey bulacak mısınız?

Şurası kayda değer ki, insan, hayret duygusunu, en yoğun şekilde, fıtrata (yaratılışa) en yakın bulunduğu çağlarda, yani çocukluğunda yaşar.

Etrafını keşfetmeye çalışan bir çocuk için herşey bir merak ve hayret nedenidir.

Sonra bu duygu yavaş yavaş küllenmeye, yahut yön değiştirmeye başlar.

Hayat alanları itibarıyla da insan hayret duygusunu, fıtrata en yakın yerlerde, doğa ile baş başa kaldığı zamanlarda yaşar.

Uygarlığa doğru kaydıkça, insan bu duygudan uzaklaşmaya başlar.

Yaş ilerledikçe hayret duygusu küllendiği gibi, uygarlığın ilerlemesiyle de insanlar bu duyguya karşı yabancılaşır.

Suç belki uygarlığın kendisinde değildir; ama bugünün uygarlığı, kabul etmek gerekir ki, insanı hayret ve tefekküre teşvik edecek temeller üzerinde yükselmiyor.

Tam tersine, insanı hayretten, ciddiyetten, tefekkürden uzaklaştırıyor ve bir hayhuy içinde ömür tüketmeye çağırıyor.

Bir serçenin uçuşu yahut yeryüzünün dirilişi karşısında en küçük bir hayat belirtisi göstermeyen hayret duyguları, bir magazin haberiyle canlanıveriyor! Televizyon ekranları, eğlence dünyasının ipe sapa gelmez dedikoduları, insanları, kâinatın en önemli ve en heyecan verici hadiselerinden daha çok hayrete sevk ediyor.

Bu dünya üzerinde Yer ve Gökler Rabbinin aziz birer konuğu olarak ağırlanan insanlar, önlerine serilmiş sanat eserleri ve İlâhî lütuflar karşısında hayretten hayrete düşecek yerde, vur patlasın çal oynasın eğleniyorlar, ciddîye almaları gereken şeyi alaya alıyorlar, ömürlerini güle eğlene tüketmeye çalışıyorlar.

Tıpkı, bu âyetin ve onu izleyen âyetlerin haber verdiği gibi:

Sen hayrete düştün; onlar ise eğleniyorlar.
Öğüt verildiğinde düşünüp ibret almıyorlar.
Bir âyet gördüklerinde de alaya alıyorlar.[1]

Ayet, gayet anlaşılır bir şekilde, hayret duygusunu Peygamber ve ümmetine yakıştırdığına göre, burada bize düşen şey, bu duygudan uzaklaşmamaya çalışmak, onunla aramızdaki mesafeyi kapatmak için tüm çabamızı harcamak olmalıdır. Bunun da basit bir anahtarı var:

Hayret ile fıtrat arasındaki ilişkiyi dikkate almak.

Bu duyguyu besleyen ve canlı tutan şartlara yakın durmak.

Bu, bir anlamda, çocukluğumuzun saf dünyasına dönmek şeklinde de anlaşılabilir. Eğer dünyaya bir çocuğun henüz küllenmemiş ve başka telkinlerle kirlenmemiş meraklı nazarlarıyla bakmayı tekrar öğrenebilirsek, hayret duygusunu keşfetmek yahut asıl hedefine yöneltmek için başka birşeye ihtiyacımız kalmaz.

Aynı şekilde, kâinat kitabına yakınlaşmak, yani, sık sık tekrarladığımız gibi, Kur’ân’ı kâinat kitabıyla beraber okumak da bizi hayretimize pek çabuk kavuşturacaktır.

[1] Sâffât Sûresi, 37:12-14.

Ayetler ve İbretler: 100

2007-05-17T10:24:00.000+03:00

ARACILIK
Ümit Şimşek

Kim bir iyiliğe aracılık ederse, ondan bir payı olur. Kim bir kötülüğe aracılık ederse, onun da bundan bir vebali olur. Allah ise herşeyi görüp gözetmektedir.
Nisâ Sûresi, 4:85

İYİ VE GÜZEL olan herşeyin yayılması, kötü ve çirkin olan ne varsa önlenmesi ve hayatın bütün alanlarından çıkarılması, bu dinin özü olarak sayılabilir. Kur’ân’ın bütün emir ve yasakları bu ilke etrafında örülmüştür. Bu hakikati pek özlü bir şekilde dile getiren âyetlerden biri de bu âyet-i kerimedir.

Bu âyet, aynı zamanda, İslâm dininin sadece vicdanlarda kalan bir din olmadığını da ifade etmektedir. Bu din, vicdanlarda tüm derinliğiyle yaşanan, ancak bunun eserini de davranışlarda gösteren ve tıpkı güneş ışığı gibi her tarafa yayılmak istidadında olan bir güzelliktir. Bu güzellik insanın içine düştükten sonra, eğer güzel bir şekilde bakılır ve beslenirse, yeşerir, filizlenir, gelişip serpilir, güzel huylar ve güzel davranışlar şeklinde sürekli çiçekler açan, meyveler veren bir ağaç halini alır.

İşte, o ağacı besleyecek güçlü bir formülü de bu âyet sunuyor. Ve bize bir hedef gösteriyor:

“İyiliğe aracı olun ki Allah katındaki iyiliğiniz artsın” diyor.

Yani, sadece kendi iyiliklerinizle yetinmeyin. Başkalarının iyiliklerine de vesile olun.

Elinden tutulacak, bir haceti görülecek birisi varsa, ona yardımcı olun.

Buna gücünüz yetmiyorsa, gücü yeten birini bulun, ona aracı olun.

Bir kardeşinizi Allah’ın rızasına yaklaştıracak bir davranışa eğer vesile olabiliyorsanız olun. Ona elinizden gelen yardımı yapın. Yapamıyorsanız, yapabilecek olana aracı olun. Eğer buna da gücünüz yetmiyorsa, birbirinize dualarınızla aracı olun, şefaatçi olun.

Böylelikle, sürekli olarak hayır işleyen, hayır işleten, hayra vesile olan, iyiliğe ve güzelliğe aracılık eden bir insan olun.

Kısacası, gönlünüzdeki imanın eserini bütün hal ve hareketlerinde gösteren birer Müslüman olun.

Bunun sonucunda, Rabbinizin herşeyi kuşatan rahmetinden hepinize yetecek bir nasip vardır.

O, iyiliği bizzat işleyene ecir verdiği gibi, aracılık edeni de sonsuz kereminin eseri olarak ödüllendirir; yine de Onun rahmet hazinelerinden hiçbir şey eksilmez.

Bazan öyle olur ki, bir küçük adımla büyük iyilikler işlenir, pek büyük hayırlara aracılık edilir. Zamanımızın iletişim araçları, gerek hızıyla, gerekse ulaşma alanının genişliği itibarıyla, bu konuda insanın önüne son derece büyük hayır kapıları açmaktadır. Tümüyle hayır işlemeye odaklanmış bir bakış açısı, bu araçlardan da en yüksek düzeyde yararlanacak vesileleri bulabilir.

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın rahmet hazinelerinde ise, bütün bu iyiliklerin ve bütün bu aracılıkların karşılığı vardır.

Ancak, âyetin ikinci cümlesini de dikkatten uzak tutmamak gerekir:

“Kim bir kötülüğe aracılık ederse, onun da bundan bir vebali olur.”

İlâhî rahmetin bütün iyiliklere ve aracılıklarına bir ödülü olduğu gibi, İlâhî adaletin de büyük kötülük ve aracılıklarına lâyık cezası vardır. Nasıl bir iyilik milyonlarca iyiliğe dönüştüğü zaman onun karşılığını eksiksiz alıyorsa, bir kötülük de milyonlarca kötülüğe dönüştüğü zaman karşılığını eksiksiz alır.

Ayetin son cümlesi, işte bu hakikati dile getiriyor:

“Allah herşeyi görüp gözetmektedir.”

Bu cümle, imana hayat veren ve onu harekete geçiren formülü veciz bir şekilde dile getiriyor ki, ibret alacak olanlar için bundan daha fazlasına zaten ihtiyaç yoktur.Evet, Allah’ın herşeyi görüp gözetmesi, inanan insan için kâfidir. Eğer insanın, ilmi herşeyi kuşatan bir Rabbi varsa, sürekli olarak iyilik peşinde koşmak ve kötülükten uzak durmak için bu kadarı ona yetmez mi?

Ayetler ve İbretler: 99

2007-05-07T10:18:00.000+03:00

ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİ
Ümit Şimşek

Birbirinizin gizli hallerini araştırmayın..
Hucurat Sûresi, 49:12

AYETİN metninde “tecessüs” olarak geçen ifade, “araştırmak, yoklamak, dikkat ve çaba harcayarak bilgi edinmeye çalışmak” anlamına geliyor ki, “casus” sözcüğü de bu sözcükle aynı kökten gelir. Kelimenin buradaki anlamı, başkasının gizli hallerini araştırmak; onun açıklanmasından hoşlanmayacağı şeyleri, kusur ve ayıplarını öğrenip ortaya çıkarmaya çalışmak demektir.

Ayet, gayet kısa ve net bir ifadeyle bunu bize kesin şekilde yasaklıyor.

Bu yasağı birtakım sınırlar içinde hapsetmiyor. Birtakım istisnalar getirmiyor. “Şu, şu, konuları araştırmayın” şeklinde seçici bir yasak da getirmiyor.

Toptan bir ifadeyle, mü’minlere, birbirlerinin gizli hallerini araştırmayı yasaklıyor. “Tecessüs etmeyin” diyor ve işi orada bitiriyor!

Bunda, mü’minin Allah katındaki değerini iki ayrı yönden ortaya koyan bir incelik vardır.

Bir defa, bu yasak, hukuku korunmuş olan mü’minin açısından, son derece onurlandırıcı bir iltifat içeriyor. Bu yasağa riayet edilen topluluk içindeki bir mü’minin rahatlığını düşünün:

Her türlü meraklı bakıştan uzak şekilde, alabildiğine bir özgürlük içinde, özel hayatına en küçük bir müdahale endişesi taşımadan yaşamak nasıl birşeydir!

Hangi eşyanın arkasından bir böcek, mikrofon, kameri gibi bir aygıtın çıkacağından kimsenin emin olmadığı bir dünyada böyle bir rahatlığı hayal etmek bize pek zor geliyor. Ama Yüce Allah’ın bir mü’mine lâyık gördüğü hayat aynen bundan ibarettir.

İkinci olarak, bu yasağa muhatap olan mü’min de yine bir iltifata mazhar olmuş demektir. Çünkü bu yasakta, “Sen dedikodu ve tecessüs gibi aşağılık şeylerle ömrünü heba edecek birisi olamazsın” anlamı vardır.

Evet, insanda bir merak duygusu bulunur. Ve her duygu ve yetenek gibi, bu da bir hikmetle insana verilmiştir.

Eğer insan, İlâhî hikmete uygun bir şekilde merakını yerli yerinde kullanacak olursa, o duygu bir anahtar olur, ona bütün ilimlerin kapılarını açar. İnsan onunla göklerin ve yerin sırlarını çözer, kâinatı bir kitap gibi okumayı öğrenir.

Yine merak duygusu sayesinde, insan, kendi istikbali hakkında endişeler taşır ve bu endişeler, onu, hayatına çeki düzen vermeye sevk eder. Ebedî bir âlemde kendisini nasıl bir âkıbetin beklediğini merak etmeyen bir insan, bu dünya hayatına nasıl anlam kazandırabilir?

Merakını ona lâyık hedeflere yönelten ve yerli yerinde kullanan bir insan için, daha başka şeylerin zaten bir çekiciliği yoktur. Hele başkalarının gizli hallerine dair bilgiler, onun merak listesinin en sonunda bile yer almaz. Gelin, görün ki, mü’minlerin merakını bu doğal mecrâsından alıkoymak için insan ve cin şeytanlarının başvurmayacağı çare de yoktur. Medyanın durumu bu gerçeğin en büyük şahididir.

Gazete sayfalarını dolduran, televizyon ekranlarını işgal eden bağırtılarla dünyanın en önemli meselesiymiş gibi sunulan sözüm ona haberlerin ne kadarı bu âyetteki yasağın kapsama alanına giriyor, isterseniz bir hesaplayıverin!

Çıkacak sonuç, İslâm toplumları olarak, bu âyette ders verilen üstün ahlâk ile aramızdaki mesafeyi gösterecektir.

İtiraf etmek hoş değil belki; fakat gerçek şu ki, merakımız, peşine düşmesi gereken hedeflerin çok uzaklarında dolaşıyor. Mecrâsından sapmış, hedefini şaşırmış meraklar için ise, tecessüs ayıp olmaktan çıkıyor, bir hayat tarzına dönüşüyor. Böyle bir hayat tarzının egemen olduğu toplumlarda ise, birbirinin gizli hallerini araştıran komşulardan tutun, yurttaşlarının özel hayatlarına müdahale eden devletlere, yahut birbirinin tüm gizliliklerini uydulardan gözleyen ülkelere kadar bütün yaşam alanları, bu düşük ahlâktan nasibini şu veya bu şekilde alıyor.

Gerek şu âyetin açık ve kesin emrini, gerekse Allah Resulü ile Sahâbîlerin bu konudaki uygulamalarını önümüze koyduğumuzda ise, şu zamanın anlayışından 14 asır geride değil, belki binlerce sene ileride bir uygarlık seviyesiyle kendimizi karşı karşıya buluyoruz. Ve öyle bir seviyede bir hayatın bu dünya üzerinde gerçekten yaşanmış olduğuna inanmak bize zor geliyor.

Düşünün ki, Hz. Peygamberin “Şeytan senden korkar” hitabına mazhar olmuş bir Hz. Ömer, halifeliğinde bir adamı evi içinde içki içerken yakaladığı zaman, adam ona “Sen tecessüs ederek âyete aykırı hareket ettin” cevabını veriyor ve ondan sonra Hz. Ömer’e, adamla helâlleşerek geri dönmek düşüyor. Hz. Peygamberin terbiyesi altında yetişmiş ve tefsir ilminin bir temel direği olmuş İbni Mesud Hazretlerine de birisini getirip “İşte bu sakalından şarap damlayan adam” dedikleri zaman, o, durumu tahkik etmeye bile ihtiyaç duymadan, “Biz başkalarının kusurlarını araştırmaktan men edildik” cevabıyla meseleyi noktalıyor.

Günümüzün egemen anlayışlarına ne kadar uzak düşerse düşsün, bir mü’min için örnek alınacak davranışlar, elbette ki bunlardan ibarettir. Bir mü’min, herşeyden önce, bu konuda Rabbinin kendisine vermiş olduğu değeri düşünmelidir. Bu öyle yüksek bir değerdir ki, onun herhangi bir şekilde ihlâli, Allah tarafından gelecek “misliyle ceza” sonucunu doğurmaktadır. Peygamber Efendimiz, “Müslümanların gizli hallerini araştıran kimsenin ayıplarını Allah’ın ortaya çıkaracağını ve onu evinde bile rezil edeceğini” haber vermiştir.[1]

Bu yasağın bir tarafında başkalarının gizliliklerini araştırmamak var ise, diğer tarafında da, bir mü’min olarak, kendi özel hayatımızın İlâhî güvence altına alınmış olması gibi bir lütuf vardır.

[1] Ebû Dâvud, Edeb: 35.

Barla Modeli: 21

2007-04-26T22:54:00.000+03:00

BÜTÜN DÜNYA BİR BARLA
Ümit Şimşek

Her cemiyet lâyık olduğu kitaba nail olur.
İbrahim Alâaddin Gövsa

BARLA'DA, badem ağaçlarının çiçek açtığı bir günde başladı Risale-i Nur’un macerası. “Yaz kardeşim” dedi Müellif. Sonra satırlar, sonra sayfalar, sonra risaleler birer birer dökülmeye başladı dudaklardan kâğıtlara.

Sekiz sene sonra Bediüzzaman Barla’dan ayrıldığında, artık Risale-i Nur Külliyatının şekli, rengi, içeriği, yönü ve hedefi iyice belirmiş, eserlerin yarıdan fazlası telif edilmişti. Bu eserlerle birlikte ortaya çıkan bir kitle vardı ve bu kitlenin önemli bir bölümü, hayatını bu eserlerin yayılmasına vakfetmişti.

Üç çeyrek asır sonra o günlere dönüp bakanlar, ne bu eserlerin yazılışında, ne de bu hareketin gelişmesinde, olayların akışına bırakılmış bir hal görmüyorlar. Bu hareket, en azından Bediüzzaman’ın hayatı süresince, dış şartların belirlediği bir hareket olmamış; tam tersine, dış şartlar onu başka taraflara sürüklemek için bütün imkânları zorlarken, Risale-i Nur hareketi, kendi hedefinden ve kendi yöntemlerinden hiçbir şekilde ayrılmaksızın gelişmesine devam etmiştir.

Bediüzzaman, toplumun—hattâ dünya toplumlarının—en önemli meselesini inanç meselesi olarak görmüş, topyekûn bir inançsızlık salgını karşısında insanlığı doğru bilgilerle donatmak için kendisini görevli bilmiş ve gecesiyle, gündüzüyle, yıllarını bu göreve adamıştı. Onun gözü, gelecekteydi; bugün bunu rahatça görebiliyoruz. Günün inançsızlık salgınları, geleneksel değerleri bir derece koruyan yetişmiş nesilleri belki fazlaca etkilemeyebilirdi; ancak o günün moda akımları, gelecek kuşaklar üzerinde nasıl bir tahribata yol açacaktı? Üç büyük devrin içinden geçmiş ve birkaç ömrün hadiselerini bir ömre sığdırmış bir düşünür ve ilim adamı olarak, Bediüzzaman, bütün himmetini gelecek kuşaklara ayırmıştı. Birgün, belki kendisinin hayatta olmayacağı birgün, bu topraklar üzerindeki insanlar, kendilerine onyıllar boyunca sunulan bakış açısının geçersizliğini görüp de manevî açlıklarını bastırmak için güvenilir bir bilgi kaynağı aradıkları zaman, aradıklarını bulabilecekler miydi? O, elindeki bütün imkânları, hattâ imkânsızlıkları sonuna kadar kullanmak suretiyle, istikbalin arayışına kendi zamanından cevap yetiştirmeye çalışıyordu.

Onun için, dağların, bağların, sürgünlerin veya hapishane koğuşlarının bir etkisi olmadı Bediüzzaman üzerinde. O badem ağaçlarının çiçeklerine bakarken “Bak Allah’ın rahmetine!” diye haykırıyordu. Daha sonra, herbiri sıkıntı itibarıyla bir öncekini aratan Eskişehir, Denizli ve Afyon hapislerinde, Allah’ın rahmet eserlerini o güne kadar görülmedik bir üslûpla inceleyen eserler kaleme aldı. Eğer böyle hadiseler karşısında Bediüzzaman hepimizin verdiği cinsten tepkiler verecek olsa ve kendisini ve talebelerini kurtarmak telâşına kapılsa, yahut bir intikam peşine düşseydi, bugün ortada, iman esaslarını bu derece sağlam bir şekilde tespit eden ve kitlelerin ihtiyacını karşılayan bir eserler külliyatı olmayacaktı. Pek muhtemeldir ki, onun istikbale baktığı zaman gördüğü şeyi başkaları da görüyor ve onu bu amacından saptırmaya çalışıyorlardı.

Tarih, muhaliflerinin tahrikleri nedeniyle amacından saptırılan pek çok hareket görmüş, bu arada, zamanın bütün tuzaklarına ve tahriklerine meydan okuyarak kimliğini ve amacını korumasını bilmiş pek az sayıda büyük insanı da kaydetmiştir. Fakat, hangi ölçekte olursa olsun, bir değişim vücuda getiren ve tarihin akışını değiştirenler, bu ikinci gruptaki az sayıda insanlar olmuştur. Bediüzzaman ve talebeleri Barla’da inançlarının mücadelesini verirken, dünyanın en ileri ülkesinde de zenciler insan olarak sayılmak için mücadele veriyorlardı. Nihayet onların eline de kader Dr. Martin Luther King gibi bir fırsat bağışladı. 1955 yılında ABD’nin Montgomery eyaletinde siyahlar beyazlarla otobüste aynı sıralara oturmak için bir boykot başlattıkları zaman, bu hareketin lideri Dr. King, “Müstebitlerime, direniş yöntemimi belirleme fırsatını asla vermeyeceğim” diyordu.

Müstebitler, King’i ve onun etrafındakileri, başka yöntemlere ve başka alanlara çekmek için akla gelebilecek her yola başvurdular. Görünürde bu iş çok kolaydı; on binlerce zenciden nasıl olsa birkaç tanesi bu tahriklere kapılır ve bu eylem bir şiddet hareketine dönüşürdü. Ama King’in ve etrafında kenetlenenlerin sağduyusu böyle birşeye meydan vermedi. İçeride eşinin ve iki aylık çocuğunun da bulunduğu bir sırada Martin Luther King’in evini bombaladıkları zaman, evin etrafını saran öfkeli kalabalığa, King yine aynı çağrıyı yaptı. Ve bir yıl sonra, beyazlarla aynı sıralara oturma hakkını barışçı yollardan alıncaya kadar, on binlerce zenci ne bir fire verdi, ne de hareketi yolundan çıkaracak bir tahrike kapıldı. Eğer bu tahriklerden herhangi bir tanesi bir kıvılcıma yol açıp da barışçı bir hareketi şiddet hareketine dönüştürseydi, yeni bir Martin Luther King çıkıncaya kadar, belki bugün bile, zenciler hâlâ beyazların arkasında oturuyor olacaktı.

İnsanların olaylara verdikleri önem ve değerin ölçüsünü, onların idaelleri belirler. İdeali ebedî âlemlere uzanan bir insan için ise, dünyada bu idealle ilişkisi olmayan hangi şey bir değer taşıyabilir? Bediüzzaman’ın, başta siyaset olmak üzere, dünya olaylarına işte bu yüzden iltifat etmediği gibi, korku ve telâş gibi son derece insanî duyguların bile herhangi bir izini taşımadan yoluna devam etmiş, yazacağını yazmış, söyleyeceğini söylemiş, yapacağını yapmıştır. Şartlar ne kadar ağır olursa olsun, onun barışçı hareketi, hiçbir zaman, zalimin zulmünü hoş görecek bir yumuşaklığa dönüşmemiştir. İman esaslarının saldırılara uğradığı dönemlerde, bu saldırıların nereden kaynaklandığı ve kimlerden teşvik gördüğü de ortada iken, Bediüzzaman, “İstikbalde gelecek nefret ve tahkirden sakınmak için, ‘Tuh o asrın gayretsiz adamlarına!’ denildiği zaman yüzümüze tükürükleri gelmemek için veyahut silmek için yazılmıştır”[1] diyerek, saldırıya uğrayan iman esaslarını savunan bahisler telif ediyor ve bunlara Risale-i Nur Külliyatının içinde yer ayırıyordu.

Bediüzzaman’ın yakın talebelerinin bu konudaki yaklaşımı farklı değildi. Bu mahiyetteki bahislerden birinin ortaya çıkarılmasını tehlikeli bularak bu konudaki çekincelerini yazan Abdülmecid Efendinin itirazlarına, Hulûsi Bey şu mahiyette bir cevap vermiş ve bu cevabı da Bediüzzaman’ın nazarına sunmuştu:

Bu mütalâa bizler için doğrudur. Fakat dünyaya arkasını çeviren ve mânevî vazife-i memuresini ifa ederken insanlarla—Nurlarla alakadar olanları vasıtasıyla—meşgul olan Üstad Hazretleri için bu fikri muvafık bulmuyorum. Çünkü, o zatı bu emr-i azîmde istihdam eden, elbette muhafaza buyurur. Bana öyle kat'î kanaat gelmiş ki, eğer bizler Nurlarla alâkamızı kesersek, Üstad Hazretleri bize arkasını çevirir.

Aziz kardeşimizin endişesi, zahire bakılırsa haklı ve çok samimîdir. Fakat zaten cemaati çok mahdut olan Nurlarla alâkadar zevâtın bu hakaikten [hakikatlerden] mahrum edilmelerini ve bu kudsî eserin tamamen hapsedilmelerini lâyık görmüyor ve esasa mugayir buluyorum. Nâsırımız, hâmimiz, muînimiz, hâfızımız Allah'tır. Bütün desâisi [tuzakları] bertaraf ederek, muhterem Üstadın vazife-i kudsiyesine sâfi niyet, samimî his ve ciddî şevkle yardım etmekte olan kardeşlerime selâm ve muvaffakiyetlerine dua eder, dualarını rica ederim.[2]

Bediüzzaman ise, talebesinin kendi öz kardeşine verdiği bu cevabı büyük bir sevinçle karşıladığını yazıyordu:

Kardeşimiz Abdülmecid'in, Yirmi Altıncı Mektubun Üçüncü Mebhasını, lüzumsuz bir ihtiyata binaen ziyade görmesini, sen de onun ziyadesini ziyade görmekliğin beni ziyade sevindirdi. “Siz Allah’a ortak koşmaktan korkmazken, ben mi sizin ortak koştuklarınızdan korkacağım?” (Kur’ân, 6:81) diyen ve Kur’ân’ın takdirine mazhar olan Hazret-i İbrahim’in (a.s.) ittibâına mükellef [uymakla yükümlü] olduğumuza işaret eden “bâtıl inanışlardan uzak olan, İbrahim’in İslâm dini” sırrına mazhar olduğumuzu bilmeliyiz.[3]

Buna benzer satırlar ile, Bediüzzaman ve talebelerinin başlarından geçenler, onların temel bir prensip olarak titizlikle uyguladıkları ve en ağır tahrikler karşısında bile ödün vermedikleri müspet hareket prensibinin başı eğik bir anlayışı yansıtmadığını göstermektedir. Onlar, gerek iman hakikatlerinin delillere dayandırılarak herkese karşı ispatlanması, gerekse saldırılar karşısında iman esaslarına cesaretle sahip çıkılması konusundaki tavırlarıyla sadece bir görevi yerine getirmiş olmuyorlar, aynı zamanda, Risale-i Nur hareketiyle doğrudan ilgisi bulunmayan kitleler için de bir moral desteği sağlıyorlardı. Bediüzzaman, Barla mektuplarından birinde, talebelerine, iman hizmetinin bu etkisini de hatırlatmaktadır.

Şimdi şu zamanda iman-ı tahkikînin [araştırmaya ve delile dayanans iman] dersini vermek pek büyük bir fazilettir ve kudsî bir vazifedir. İman-ı tahkikîyi taşıyan bir mü'min, çok mü'minlere bir nokta-i istinad olur ki, şuursuz olarak avâm-ı mü'minîn o iman-ı tahkikî sahibinin kuvvet-i imanına istinad ederek kuvve-i mâneviyeleri kırılmaz; dalâletlere karşı dayanırlar. [4]

Bu satırların yazıldığı zamandan bu yana ülke en az üç nesil daha gördü. Risale-i Nur Müellifi de, o gün onunla beraber Barla’da bu hikâyenin başlangıcını hayatlarıyla yazanlardan hemen hemen hiçbirisi aramızda değil. Ancak onlar, kimi canlarını, kimi ömürlerini gelecek nesillerin kurtulması için feda etmiş insanlar olarak, ideallerine çoktan ulaşmış bulunuyorlar. Onların okumaya doyamadıkları ve gece gündüz çoğaltıp yaydıkları eserler, bugün, bu ülkenin tarihinde başka hiçbir esere nasip olmayan bir ilginin muhatabı olarak, dünyanın dört bir tarafında akademik çalışmaların, bilimsel yayınların, uluslararası sempozyumların konusunu teşkil ediyor. Her iki yılda bir Türkiye’de Risale-i Nur ile ilgili olarak düzenlenen sempozyumlara, aralarında başka dinlerin mensupları da bulunan yüzlerce bilim adamından tebliğler yağıyor.

Barla’da badem ağaçlarının çiçek açtığı günlerden birinde bir tarih yazılmaya başlamıştı. Bir grup mütevazi insandı Bediüzzaman ile beraber bu tarihi yazanlar: Hulûsi Bey, Sabri Efendi, Muhacir Hafız Ahmed, Şamlı Hafız Tevfik, Binbaşı Âsım, Hafız Ali, Hüsrev Altınbaşak, Emrullah oğlu Bekir, Ahmed Feyzi, Zekâi, Müzeyyene, Refet Barutçu ve diğerleri... Onların gücü sayıdan değil, aralarındaki muhabbet ve tesanütten, bir de Bediüzzaman’ın onlarda nümune olarak gösterdikleri üç önemli özelliklerinden ileri geliyordu. Böylelikle, aralarında büyük âlimlerin ve ümmî zatların beraberce bulunduğu bu nümune insanların omuzları üzerinde, bir Barla Modeli vücuda geldi ve sınırları birkaç nesil sonra ülke dışına taşacak bir iman ilimleri okulu kuruldu. İki önemli temel taşı vardı bu okulun: biri ilim, biri muhabbet. Öğrendiler ve sevdiler. Öğrettiler ve sevdirdiler.

Şimdi dünyanın hemen hemen her ülkesinde talebeleri var bu okulun. İman ilimleri, bir yandan dünyanın önde gelen üniversitelerin kürsülerinde, diğer yandan da çeşitli ülkelerdeki mütevazı evlerde her gün ve her saat okunmaya devam ediyor. Yine neş’eli kış dersleri var akşamları dünyanın birçok yerinde; kimi yerlere ise bahar çoktan gelmiş.

Mânâ âlemlerinin baharları ise, badem ağaçlarının çiçek açtığı günkü kadar coşkulu.

Çünkü oralarda Doğu ile Batı birlikte seyrediliyor; geçmiş ve gelecek beraber yaşanıyor.

Ve oralarda saymakla bitmiyor ne Hulûsi Beyler, ne Sabri Efendi’ler.

Hattâ ne de Said’ler.

[SON]

[1] 113. A.g.e., 554.
[2] 114. A.g.e., 1457.
[3] 115. A.g.e., 1540.
[4] 116. A.g.e., 1511.

Ayetler ve İbretler / 98

2007-04-25T06:20:00.000+03:00

DEMİRDEKİ GÜÇ
Ümit Şimşek

Ve demiri indirdik ki, onda çetin bir güç ve insanlar için yararlar vardır.
Hadîd Sûresi, 57:25

DEMİRDEN söz eden âyet-i kerime, onun İlâhî bir lütuf olarak indirildiğini, birkaç yönden vurgulamak suretiyle bize bildirmiştir. Bundan başka, bu âyetin yer aldığı sûrenin de “demir” anlamına gelen “Hadîd” ismiyle adlandırılmış olması, konunun önemine ve bu nimetin büyüklüğüne ayrıca işaret etmektedir.

“Çetin bir güç” deyiminin de, ibret gözüyle bakıldığında, oldukça dikkat çekici vurgular içerdiği görülüyor.

Bir yönüyle bu deyimde demirin yaratılışına işaret vardır. Zira demirin yaratılışı, gerçekten de çok, hem de pek çok çetin bir güç ile açıklanabilecek bir olaydır. Öyle ki, bu güce, kâinattaki en büyük yıldızların bile “gücü” yetmemekte; demir ile ondan daha ileri elementlerin yaratılması için, o dev yıldızların hayatlarını feda ederek parçalanmaları gerekmektedir.

Burada mümkün mertebe özet seviyesinde kalmaya özen göstererek biraz teknik bilgi vermemiz gerekiyor.

Yıldızların hammaddesi, büyük çoğunlukla hidrojendir. Bunlar yıldız merkezlerinde yakılarak helyuma dönüşür. Hidrojen belli bir oranda tüketildikten sonra helyum çekirdeklerinden de daha ağır elementler yapılabilir; ancak bu iş çok fazla ileri gitmez. Ancak Güneşimizin sekiz mislinden daha büyük yıldızlarda, element üretimi demire kadar gelip dayanabilir. Bu ise kritik bir noktadır. Çünkü normal olarak element üretimi muazzam seviyede enerji ortaya çıkardığı halde—yıldızlar bu üretimleri sayesinde parlarlar—demir ile ondan daha ağır elementlerin üretimi için, fazladan bir güce ihtiyaç vardır. İşte bu güce, en büyük yıldızların da gücü yetmez.

Yakıtını kullana kullana merkezindeki element üretiminde demire kadar gelip dayanmış bulunan dev yıldızların bundan sonra yapabileceği birşey yoktur. Yıldızın o muazzam kütlesi, merkez üzerinde ne kadar basınç yaparsa yapsın, bu dehşetli sıcaklık bile orada birikmiş demirden külleri tutuşturmaya yetmez. Bundan sonra yıldız, süpernova adı verilen dehşetli bir nâra ile kendisini parçalar. Bu olay sırasında, yıldızın bir kısım maddesi, ortada kendi üzerine çöker; bu çöken kısım, yıldızın büyüklüğüne göre, ya nötron yıldızına, ya da karadeliğe dönüşür. Kalan kısım ise, bir anda koca bir galaksinin parlayışıyla boy ölçüşecek bir şekilde infilâk eder; ortalık milyarlarca derece sıcaklığında bir muazzam toz bulutuna döner. 1054 yılında, bizden 6500 ışık yılı uzakta böyle bir patlama meydana geldiğinde, bu olay, “gündüz ortasında görünen bir yıldız” şeklinde, üç haftadan fazla bir süreyle Dünyadan izlenmişti. Saniyede binlerce kilometre hızla etrafa yayılan bu toz bulutu, demirin ve ondan daha ağır elementlerin doğumevidir. İşte bu yaratılışta öyle bir çetin güç vardır ki, onun yanında, Güneşin alevleri bile bir çatapat eğlencesi seviyesinde kalmaktadır!

Diğer yandan, “çetin bir güç” ifadesinde, demirin insan elindeki kullanımına da bir işaret vardır. Ne yazık ki, bu madeni keşfettikten sonra insanın aklına düşen şeylerden başlıcası onu bir savaş âleti olarak kullanmak olmuş ve uzun yüzyıllar boyunca insanlar birbirlerinin elinden demirin şiddetini tatmışlardır. Bununla beraber, insan medeniyetinin en azametli yapılarının (binalar, gökdelenler, köprüler, gemiler gibi) demir ve çelikten güç alması da, yine bu ifadenin kapsamı içinde değerlendirilecek bir durumdur.

Âyet, bütün bunları yanında, demirin insanlar için yarar taşıdığını da bildiriyor ki, burada hem biyolojik açıdan insan hayatı için demirin önemine bir işaret, hem de bu İlâhî nimetten daha insancıl amaçlar için yararlanmaya bir teşvik vardır.

Biyolojik açıdan, insanın hayatında demir son derece önemli bir rol oynar. Ciğerlerden oksijeni alıp vücuda taşıyan hemoglobin molekülünün yaratılışı için demir gereklidir. Demir düzeyinin düşmesi halinde oksijenin organlara ve dokulara iletilmesinde de aksamalar başlar ve insan bunun sonucunu bir “güçsüzlük” şeklinde hisseder. Demirin yaratılışında ve kullanılışında çetin bir güç bulunduğu gibi, insan vücudundaki işlevlerinde de böyle bir güç tezahürü vardır.

“İnsanlar için yararlar vardır” ifadesi, bu İlâhî nimette yararlanabileceğimiz daha pek çok yönler bulunduğunu bildiriyor. Ve, bu nimeti bir şiddet aracı olarak kullanıp da birbirimizi çetin bir güç altında ezmeye çalışmak yerine, bu yararlı yönlerde ilerlemeye teşvik ediyor.

Barla Modeli: 20

2007-04-20T11:19:00.000+03:00

İHLÂS-TESANÜT-MUHABBET
Ümit Şimşek

Ey tâlib-i Hak
Nedir bu sen ben
Bu akl ü bu dil
Bu cân ü bu ten
Lâmekânî Hüseyin

BARLA'DAKİ ikametinin sonlarına doğru ihlâs üzerine bir risale telif eden ve bu risalenin Nur talebeleri tarafından her on beş günde bir okunmasını tavsiye eden Bediüzzaman, mektuplarında da hemen hemen her vesile ile ihlâs üzerinde durmuş ve bunu, iman derslerinin hayatî bir parçası haline getirmiştir. Risale-i Nur Müellifinin talebelerine verdiği iman dersinde, “birşeyi sadece Allah için yapmak, onun sonucuna hiçbir surette karışmamak, Allah’ın rızasından başka maddî veya manevî, dünyevî veya uhrevî hiçbir karşılık beklemeksizin Kur’ân ve iman hizmetinde bulunmak” şeklinde bir prensip egemendir.

Eğer Allah’ın rızasından başka herhangi bir amaç, bir hizmetin yerine getirilmesine neden olursa, bu “illet” tanımına girer ki, o hizmetin manevî niteliğini bütünüyle kaybetmesine yol açar. Sonunda insan, bir işi kimin rızası için yaptıysa ücretini de ondan istemek gibi bir sonuçla karşı karşıya kalır ki, bu da manevî bir iflâstan başka birşey değildir.

Bunun daha aşağısında, “müreccih” olarak tanımlanabilecek nedenler vardır ki, bunlar çeşitli seçenekler arasında alkışın, şöhretin, yahut başkaca bir maddî veya manevî menfaatin söz konusu olduğu tarafa doğru insanın tercihini yönelten unsurlardır. Böyle bir unsur, bir hizmeti belki bütünüyle iptal etmez, ama ihlâsı da pek sağlam bırakmaz.

Bunun da ötesinde belki bir teşvik söz konusu olabilir ve bu da pek çoğumuzun gözünde mâsum birşeydir ve riya ile, gösterişle ilgisi yoktur. Ancak, Bediüzzaman’ın ihlâs tanımında, Allah’ın rızasından başka herhangi bir müşevvik, yani bir teşvik edici unsur, ne kadar mâsum da olsa, en azından hizmetin saflığını bozmaya aday birşey demektir:

Rıza-yı İlâhî kâfidir. Eğer O yar ise, herşey yardır. Eğer O yar değilse, bütün dünya alkışlasa beş para değmez. İnsanların takdiri, istihsanı, eğer böyle amel-i uhrevîde [âhirete ait işlerde] illet ise, o ameli iptal eder. Eğer müreccih ise, o ameldeki ihlâsı kırar. Eğer müşevvik ise saffetini izale eder. Eğer sırf alâmet-i makbuliyet olarak, istemeyerek, Cenab-ı Hak ihsan etse, o amelin ve ilmin insanlarda hüsn-ü tesiri namına kabul etmek güzeldir ki, “Bana arkamdan hayırla yad edilmeyi nasip et” [Kur’ân, 26:84] buna işarettir.[1]

İnsanlardan gelecek bir alkış, bir takdir gibi bir teşvik unsurunu bile hizmetin saflığını bozacak kadar yüksek bir bakış açısının ardında yatan şeyin bir iman gücü ve saflığı olduğunda kuşku yoktur. Herşeyi her haliyle Rabbinin tasarrufunda bilen, ama bunu sadece bilmekle kalmayıp hayatında bilfiil hisseden ve yaşayan insanlar, elbette ki yaz güneşinin altında mum aramaya ihtiyaç duymazlar. Ancak herkesin bildiği, yahut bildiğini sandığı birşeyi yaşamak, göründüğü kadar kolay değildir; çünkü günlük hayatımızda hiçbir şey bu inancı güçlendirecek şekilde düzenlenmemiştir. Tam tersine, belki de tarihin hiçbir döneminde görülmedik bir şekilde dikkatler maddeye ve dünya hayatına yönelmiş, insanların neredeyse geçim derdinden başka bir derdi kalmamış, maddî refah herkesin ortak amacı haline gelmiş, herkes herşeyi sebeplerden bekler olmuş, bu sebepleri delerek arkasına nüfuz edecek bir bakış açısını kazanmak için çok ciddî ve sürekli çabalara ihtiyaç doğmuştur.

Risale-i Nur’un iman dersleri, talebelerini işte böyle bir bakış açısıyla muhatap ediyor, ancak bu bakış açısını diri tutmak için, iman derslerini de günlük hayatın bir parçası haline getiriyordu. Bu dersler, bir bakıma, kaslarımızın ısınmasına, nefesimizin açılmasına yarayan egzersizler gibiydi. Okuyanlar, günlük hayatın ve dünya meşgalelerinin perdelediği bir rububiyeti bütün ihtişam ve sıcaklığıyla hissetmek ve o rububiyetin icraatını ve eserlerini herşeyde birden gözleyebilmek için, manevî duyu ve yeteneklerini iman derslerinin temrinleriyle sürekli olarak ısıtmak, açmak, geliştirmek ihtiyacını, bir iştiyak derecesinde duyuyorlardı. Bu temrinlerle insan bir kere kendisini Yer ve Gökler Rabbinin huzurunda hissetmeyegörsün, o zaman, dünya ve içindekiler gözünden bir anda siliniyor, hattâ insan kendisini de unutuyor, dünyası yalnızca imandan ve iman ilimlerinden ibaret hale geliyor ve Hulûsi Bey gibi, “Ben din kardeşlerime bu nurlu hakikatleri ulaştırayım da, Allahü Zülcelâl tanrılığının şanına nasıl yaraşırsa bana öyle muamele eylesin” diyecek hale geliyordu. İşte, şan ve şöhretin, alkışın, övgünün, teveccühün bir damlası bile, böyle kimselere, böyle anlarda, böyle bir imanın saflığına zarar verecek bir necaset olarak tiksinti verebiliyordu.

İman dersleri bir yandan Allah’ın rızasına hiçbir şeyi ortak etmemeyi insanlara öğretirken, bir yandan da o imanın insanlar üzerindeki eserlerini ortaya çıkarıyordu. Bu dersin talebeleri şan, şöhret, alkış ve çıkardan kaçıyorlardı; fakat bu anlayış, onları birbirlerinin faziletlerini yaymaktan da alıkoymuyordu. Alkıştan kaçmak ve alkışlamak birbirine ters davranışlar gibi görünse de, “fazilet” sözcüğü, sanırız, aradaki farkı ortaya çıkarmaya yetecektir. Bu, insanların birbirlerine övgü yağdırmasından çok ötede, aynı kaynaktan feyiz alan kimselerin, bütün faziletlerin kaynağı olan Allah imanın eserini tıpkı göklerde, yerde, çiçeklerde, kelebeklerde seyredercesine, birbirlerinin üzerinde seyretmeleri, bulup çıkarmaları ve âleme neşretmeleri anlamını taşıyordu. Bu işin temelinde de, gözden asla uzak tutulmaması gereken bir değer vardı:

Muhabbet.

Medih ve muhabbet, övgü ve sevgi—bunlar, sık sık birbirine karıştırılan ve bu yüzden, birbirinin günahını çekmek zorunda kalan iki kavramdır. Bunlardan birincisini “Meddahları gördüğünüzde yüzlerine toprak serpin”[2] hadisi ile yasaklanmış, diğeri ise, “Kardeşini seven birisi bunu ona bildirsin”[3] buyuran Hz. Peygamber tarafından emredilmiştir. Ancak insan toplulukları arasında bu iki kavramı birbirine karıştırmak ve sevgiyi bastırır yahut yanlış yönlere sevk ederken, övgüyü alabildiğine teşvik etmek eğilimi yaygındır. Manevî değerlerin önem taşıdığı topluluklar da zaman zaman bu hatâya düşmekten kurtulamazlar ve ihlâsı korumak namına sevgiler budanır, övgüler ise yeşermeye devam eder. Barla mektupları ise, gerek Üstad ile talebeleri, gerekse talebelerin birbiri arasındaki muhabbet ifadeleriyle doludur. Sekizinci ve Dokuzuncu Bölümlerde aktardığımız örneklerden de anlaşılacağı gibi, Risale-i Nur talebelerini harekete geçiren ve sımsıcak bağlarla birbirine kenetleyen şey muhabbetin tâ kendisidir. Bediüzzaman, ihlâstan sonraki en büyük kuvvetlerinin, tesanüt, yani, talebeler arasındaki dayanışma olduğunu söyler.[4] Ancak bu tesanüdü sağlayan ve kubbeli binalarda baş başa vermiş taşları birbirine bağlayan bir harç vardır ki, o da muhabbetten başka birşey değildir. Bediüzzaman’ın gerek Barla mektuplarındaki, gerekse daha sonraki mektup ve risalelerindeki teşvik ve uyarılarından rahatlıkla çıkarabileceğimiz bir sonuç var:

Üzerinde bu kadar ısrarla durulan tesanüt kavramı, şu veya bu şekildeki bir yapılanmanın etrafında dönen bir tesanüt değildir. Bu, doğrudan doğruya, insanların faziletlerini esas alan ve onların birbirleri arasındaki muhabbet ve münasebetlerinin bir tercümesinden ibarettir. Nitekim, ünlü İhlâs Risalesindeki havuz benzetmesinde de benlik duygusunun “kardeşler” içinde eritilmesinden söz edilmektedir.[5] “Hizmet” veya “cemaat” gibi kavramlar, her ne kadar insanlardan ortaya çıkan yapılanma ve etkinlikleri ifade ediyorsa da, “kardeşler” ve “talebeler” gibi insanın fert olarak bizzat kendisi üzerinde vurgu yapan sözlerin bu tür deyimlerle yer değiştirmesi halinde istikametin kısa zamanda kaybedildiğine dair ilk belirtiler, insanlar arasındaki muhabbet hissinin kan kaybetmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır. Onun için, iman ilimlerinde veya iman hizmetinde birşeylerin yanlış gitmeye başladığı hissedildiğinde, bizce ilk olarak yoklanması gereken şey insanların birbiri arasındaki karşılıklı duygular, ilk başvurulacak yer de Barla mektupları olmalıdır. Barla Modelinin öngördüğü biçimdeki ihlâs-tesanüt-muhabbet formülünün dünyada çözemeyeceği pek az problem vardır.

[1] 108. A.g.e., 1438.
[2] 109. Müslim, Zühd: 69.
[3] 110. Ebu Dâvud, Edeb: 113; Tirmizî, Zühd: 54.
[4] 111. Risale-i Nur Külliyatı, 1812.
[5] 112. A.g.e., 671.

Ayetler ve İbretler / 97

2007-04-16T06:35:00.000+03:00

DEMİRİN İNİŞİ
Ümit Şimşek

Ve demiri indirdik.
Hadîd Sûresi, 57:25

KÂİNAT KİTABININ âyetlerinden birine dikkatimizi çeken bu Kur’ân âyeti, birkaç yönden ibretler içeriyor ve mucizeli ifadeleriyle günümüzün anlayışına özellikle hitap ediyor.

Âyetin bu cümlesi, daha başında, demire “İndirdik” sözüyle atıfta bulunarak, konuyu alışılmadık bir biçimde takdim ediyor. Oysa yeryüzündeki bir nimetten söz edildiğine göre, burada “Yarattık, bağışladık, sizin hizmetinize verdik” gibi bir fiilin kullanılması beklenirdi. Fakat âyet, demir nimeti için “İndirdik” buyurmak suretiyle, dikkatlerimizi bir yerlere çekmektedir. Bu durumda bize düşen şey, yapılan vurgunun hikmetini anlamaya çalışmak olacaktır. Bilimin son verilerini de dikkate aldığımızda, bu vurguda birkaç yönlü hikmet eserlerini okuyabiliyoruz.

Birincisi: Demir, insanlığın binlerce yıldır tanıdığı, işleyip kullandığı bir madendir. Ancak, uzunca bir zaman, insanların kullandığı demir, göktaşı kaynaklı demirden ibaret kalmıştır. Yani, yere düşen göktaşlarının içerdiği demiri çıkararak kullanmışlardır. Bu açıdan ele alındığında, insanoğlunun demirle ilk tanışması, onun gökten indirilişi sayesinde mümkün olmuştur denebilir. Zaten uzunca bir süre insanlar bu metale gökten inen değerli bir madde gözüyle bakmışlardır. Hattâ, bazı dilcilere göre, İngilizcede demir anlamına gelen “iron” sözcüğü ile onun diğer Batı dillerindeki akraba kelimeleri, Etrüskçedeki “aisar” kelimesinden gelmektedir ki, bu da “tanrılar” demektir. Anlaşılan o ki, o çağların insanları, demirin gökten inişi sebebiyle ona bir kutsallık yakıştırmışlardır. Âyet ise, bu işin hakikatini dosdoğru bir şekilde dile getirmekte ve demirin Allah tarafından indirilen bir nimet olduğunu bildirmektedir.

İkincisi: Demir sadece Dünyaya değil, Güneş sistemine de dışarıdan gelmiş, yani, daha geniş semâdan indirilmiştir. Bu konuda kesin olarak bilinen birşey varsa, o da, demirin Güneş Sistemi sınırları içinde üretilmediğidir. Çünkü Güneş Sistemimizin element üretim merkezi olan Güneş, orta çapta bir yıldızdır; bu çaptaki yıldızlardan beklenecek şey, ömürleri boyunca bol bol hidrojen yakarak bunu helyuma çevirmektir. Daha ağır elementler, özellikle demir ve ondan ilerisi ise, çok daha büyük yıldızlara ihtiyaç gösterir, hattâ onların hayatına mal olur. Bu konu bir sonraki yazıda açıklanacaktır. Burada şu kadarını söyleyebiliriz: Ağır elementlerin üretiminde kritik bir noktayı teşkil eden demir ile ondan daha yukarıdaki elementler, Güneşimizden daha önce yaşamış bir yıldızın veya yıldızların ürünüdür ki, Güneş Sisteminin doğuşundan belki yüz milyonlarca, belki de milyarlarca sene önce uzayın derinliklerinde yaratılmış ve oradan sistemimize gönderilmiştir. Dünyamız açısından bakıldığında, bu, Güneş Sisteminin de ötesindeki göklerde üretilmiş bir elementin yere indirilişi anlamına gelir ki, Kur’ân’ın “Demiri indirdik” şeklindeki ifadesi, bu manzarayı gayet uygun ve veciz bir şekilde tasvir etmektedir.

Üçüncüsü: Demir, Dünyamızda bollukla bulunan bir elementtir; metaller arasında en bol olanıdır. Gezegenimizin çekirdeğinin büyük kısmını demir ve nikel teşkil eder. Yerkabuğunu meydana getiren maddelerin yüzde 98’i sekiz tane elementten ibarettir ki, demir, bunlar arasında dördüncü sırada yer alır. Toplam olarak ele alındığında, yeryüzü kütlesinin üçte biri demirden ibarettir. Oysa kâinat genelinde böyle bir demir bolluğuna rastlanmaz. Gerçi hemen hemen bütün yıldızlarda demir elementine rastlanır; ancak oranlar Dünya ile mukayese edilebilecek seviyede değildir. Kâinattaki maddenin yüzde 75’ini hidrojen, yüzde 23’ünü de helyum teşkil eder ki, bu da yüzde 98 eder. Geriye kalan yüzde 2’lik kısmını ise, bu ikisinin dışındaki elementler paylaşırlar. İşte kâinattaki demir miktarı, bu yüzde 2’nin içindedir: Dünyada yüzde 34.5’a karşılık, kâinatta yüzde 2’nin bir fraksiyonu! Açıkça görülüyor ki, Dünyamız düzenlenirken bu konuda çok özel bir muameleye tâbi tutulmuş ve ona demirden bol bol nasip verilmiştir. “Demiri indirdik” ifadesinde, gezegenimize yönelik bu İlâhî nimete bir gönderme vardır; böylelikle, bu nimetin Allah katından bir irade ile indirilmiş bulunduğu hatırlatılmaktadır.

İşte, kâinat kitabı üzerinde ibret nazarlarıyla yapılacak bir göz gezdirme, Dünyamızın gördüğü bu özel muamele ile birlikte, Kur’ân’ın “Demiri indirdik” ifadesindeki nüktelerden de bir kısmını böylece önümüze seriyor.

Âyetten alabileceğimiz daha başka ibretler de var ki, bunlara da bir sonraki bölümde değinmeye çalışacağız.

Barla Modeli: 19

2007-04-12T13:53:00.000+03:00

SİYASETTEN KAÇIŞ
Ümit Şimşek

Bak yukarı, aşağ’larda hiçbir güneş parlamaz.
Ömer Seyfettin

RİSALE-İ NUR'A talebe olan insanlar, telifatın başladığı ilk günden itibaren, kendilerini bir topluluğun ve bir hareketin içinde buldular. Görünüşe bakılırsa, bu, şartların zorladığı bir hareketti. Çünkü yazılan eserlerin basılıp yayılmasına ve elde edilip okunmasına elverişli ne imkân vardı, ne de serbest bir zemin. Bu eserleri okumak arzusunda olan ve yenilerini sabırsızlıkla bekleyen insanlar vardı ve bunların, gerek eserleri elde etmek, gerekse başkalarına ulaştırmak için, günün şartlarını zorlayarak ve kendilerini de tehlikeye atarak birşeyler yapmaları gerekiyordu. Böylece, son derece doğal bir biçimde bir akım vücut bulmuş oldu. Fakat bu akımın dayandığı temel prensipler, olayların akışına bırakılmamıştı. Başından itibaren, bu harekete rengini veren birtakım prensipler vardı ve bunlar, Risale-i Nur Müellifi tarafından net bir şekilde dile getirilerek Nur talebelerinin çabaları bu yönde yoğunlaştırılıyordu.

Herşeyden önce, Risale-i Nur cereyanı, bir kitap hareketiydi ve, çeşitli halk tabakaları arasında yayılsa da, bir ilim zeminine oturuyordu. Zaten onun ayırıcı özelliği de ilmi halka götürmesindeki başarısındaydı. Müellifin “iman ilimleri” olarak adlandırdığı bu bahisler, eserlerin yazıldığı günden itibaren zamanımıza kadar geniş bir talebe kitlesi tarafından tekrar tekrar okunmakta ve bir ders ciddiyetiyle çalışılmaktadır.

Katıksız bir ilmî faaliyetten beklenecek şekilde, bu akımın da ödülü de, elde edilen bilgi ve anlayışın tâ kendisidir. İnsanlar bu eserleri okurlar ve birşeyler öğrenirler. Öğrendikleriyle yeni bilgilerin peşine düşerler. Yine okurlar, yine öğrenirler ve yeni sorular sorarlar. Daha önce okudukları bahislere, yeni bilgileriyle tekrar dönerler ve bu defa daha başka şeyler keşfederler. Yeni keşifler yeni soruları doğurur, yeni sorular yeni bilgilerin yolunu açar. Yeni bilgilerin heyecanı, bunları başkalarına ulaştırma iştiyakına dönüşür. Böylece, Risale-i Nur hareketi, okumak ve okutmaktan, bir imanı yaşamak ve yaşatmaktan ibaret bir akım olarak karşımıza çıkar.

Akımın niteliği ilim, konusu iman olunca, bir kısım konular ve faaliyetler kendiliğinden bu çerçevenin dışında kalmaktadır ki, bunların başında siyaset gelir. Bediüzzaman, işin başında iken bu sınırı kalın hatlarla çizmiş ve Barla mektuplarında, “Şu zamanda en mühim vazife, imana hizmettir. İman saâdet-i ebediyenin anahtarıdır”[1] sözleriyle hem talebelerinin görevini net bir şekilde ifade etmiş, hem de bu görevin önem ve yüceliğini vurgulamıştır. Yine Barla mektuplarından birinde, “Bu havalide umumca tebeyyün etmiş ki, siyaset cereyanlarıyla alâkadar değilim; yalnız hakaik-i diniyeyle meşgulüz”[2] şeklindeki sözleri, bu prensibin yıllarca büyük bir titizlikle korunmuş olduğunu göstermektedir. Gerçekte, Risale-i Nur Müellifi, iman konularında o derece yoğunlaşmıştır ki, dikkatini başka bir tarafa çekecek her türlü meşgaleyi, bu arada gazete okumak veya herhangi bir siyasal gelişmeden haberdar olmak gibi herkesin günlük işleri arasındaki bir faaliyeti bile seneler boyunca hayatına sokmadığını, Barla halkını tanık göstererek ifade etmektedir:

On üç seneden beri bir gazeteyi okumadığımı ve dinlemediğimi, sekiz sene oturduğum Barla halkıyla işhad ediyorum. On üç sene, bu zamanda siyasetin lisanı olan gazeteyi dinlemeyen, işitmeyen, istemeyen bir adamın siyasetle alâkası olmadığı ve sekiz aydan beri merkez-i vilâyette bütün buradaki benimle temas edenlerin şehadetleriyle, siyasete taallûk eden hiçbir meseleye temas etmediğimi gösterebilirim.[3]

Bugünün insanları, bu satırlarla dile getirilen halet-i ruhiyeyi anlamakta, hiç kuşkusuz, zorlanacaklardır. Günün her saatinde sürekli haber bombardımanı altında bulunan ve birbiriyle yarış halindeki televizyon istasyonlarının sürekli şoklarıyla her birkaç saniyede bir uyarılmaya alışmış olan bir kimse, dağ nahiyesindeki bir insanın yıllar boyunca çiçeklerle, bağlarla, dağlarla ve yıldızlarla baş başa, sessizlik içinde yaşayışını kolay kolay takdir edemeyebilir. Nihayet Bediüzzaman da, Barla yıllarından önceki hayatını savaş meydanlarında, siyasî mahfillerde, ilim meclislerinde, esaret kamplarında, son derece maceralı bir şekilde geçirmiş ve bu arada Millî Mücadele yıllarını, Birinci Dünya Savaşını ve Osmanlının çöküşünü bilfiil yaşamıştır. Böyle bir insanın Barla’da dünyaya ait herşeyden elini eteğini çekerek iman hakikatlerine yönelmesini aklına sığıştırmak isteyenler, manzarayı onun bakış açısından incelemeli ve bu arada birkaç noktayı dikkate almalıdırlar.

Birincisi: Bediüzzaman’ın ders verdiği iman ilimlerinin, Âlemlerin Rabbini tanıma ve Onun muhabbetine erişme gibi amaçları vardır. “Âlemler” tanımı içine, Dünyayı bırakın, kaç tane galaksi girdiği konusunda, bilimin verebildiği kesin bir rakam yoktur; tahminler ise “yüz milyarlar” seviyesinde cereyan etmektedir. Bu galaksilerin herbiri içinde de yüz milyarlarca yıldızın bulunduğunu dikkate alırsak, bütün bir âlem içinde bizim galaksimiz Samanyolunu, Samanyolunun yıldızları içinde bizim Güneşimizi bulmanın ne kadar güç, hattâ imkânsız bir iş olacağını kolayca takdir edebiliriz. İşte bütün kavgalar, göklerde bir toz zerresi bile etmeyen bir yıldızın peşine takılmış küçük bir gezegenin 5 milyar senelik ömrü içindeki birkaç saniyeye sıkışmış ülkeler ve o ülkelerin insanları arasında cereyan etmektedir. Ne yazık ki, biz, bugün, Barla’nın dağlarından gökleri seyreden bir büyük insanın gördüklerini, gözlerimizi alan şehir ışıkları ve hayatımızı dolduran televizyon saçmalıkları arasından görebilme şansını büyük ölçüde yitirmiş bulunuyoruz. Onun için, bizim bulunduğumuz yerden Bediüzzaman’ın hali, onun bulunduğu yerden de bizim halimiz, birbirimize delilik olarak görünüyor!

İkincisi: Maddî ölçekte Dünyanın ve onun üzerinde yaşayanların yeri ne kadar önemsizse, manevî yönden ele alındığı zaman da, insanlığın, hattâ tek bir insanın değeri, evrenin geri kalan kısmına göre o derece yükselmiş olarak görülür. Bu, gerek insanın üzerinde taşıdığı İlâhî sanatlar yönünden, gerekse iman ile Yer ve Gökler Rabbine bağlanması ve Ona bizzat muhatap olması itibarıyla geçerli olan bir durumdur. Onun için, insanların mutluluğuna, özellikle ebedî hayatlarındaki mutluluğa yönelik herhangi bir faaliyeti, yani herhangi bir çaptaki bir iman hizmetini, mânâ itibarıyla kâinattaki her gelip geçici şeyden üstün tutan bir kimse, bu işi hiç de abartmış sayılmaz.

Üçüncüsü: İman konuları gibi son derece evrensel ve herkes tarafından rahatça sahiplik iddia edilebilecek bir meselenin üzerine herhangi bir anlayışın, topluluğun, kuruluşun, başkaca bir amacın, ve bilhassa siyasetin gölgesi hiçbir surette düşmemelidir. Bir iman dersinden eğer herkes eşit şekilde yararlanma imkânına sahip olmazsa, o dersin saflığından kuşkulanmak için yeteri kadar neden ortaya çıkmış demektir. Bir siyasal akımın gölgesi altındaki bir faaliyette ise bu kuşkuları haklı çıkaracak başka bir neden aramaya hiç gerek yoktur.

Risale-i Nur Müellifi, daha Barla’da insanlar onun etrafında kümelenmeye başlarken gerek fiiliyle, gerekse sözlü ve yazılı uyarılarıyla bu iman hizmetinin siyaset dışında kalmasına en yüksek seviyede özen gösterdiği gibi, daha sonraki yıllarında da bu uyarılarını sık sık tekrarlamıştır. Özellikle siyasal faaliyetlerin nispeten serbestlik kazandığı zamanlarda, Bediüzzaman’ın mektuplarında şunlara benzer uyarılara daha sık rastlanmaktadır:

Hakaik-i imaniye ve hizmet-i nuriye-i kudsiye, kâinatta hiçbirşeye âlet olamaz. Rıza-yı İlâhîden başka bir gayesi olamaz.[4]
Bu zamanda ehl-i iman öyle bir hakikate muhtaçtırlar ki, kâinatta hiçbirşeye âlet ve tâbi ve basamak olamaz; ve hiçbir garaz ve maksat onu kirletemez; ve hiçbir şüphe ve felsefe onu mağlûp edemez bir tarzda iman hakikatlerini ders versin. Umum ehl-i imanın bin seneden beri teraküm etmiş dalâletlerin [birikmiş sapıklıkların] hücumuna karşı imanları muhafaza edilsin. İşte bu nokta içindir ki, dahilî ve haricî yardımcılara ve ehemmiyetli kuvvetlerine, Risale-i Nur ehemmiyet vermiyor, onları arayıp tâbi olmuyor—tâ avâm-ı ehl-i imanın nazarında, hayat-ı dünyeviyenin bazı gayelerine basamak olmasın; ve doğrudan doğruya hayat-ı bâkiyeden başka hiçbir şeye âlet olmadığından, fevkalâde kuvveti ve hakikatı, hücum eden şüpheleri ve tereddütleri izale eylesin.[5]
İman dersi için gelenlere tarafgirlik nazarıyla bakılmaz. Dost-düşman, derste fark etmez. Halbuki siyaset tarafgirliği, bu mânâyı zedeler, ihlâs kırılır.[6]

Gerçi zaman içinde, Risale-i Nur hareketi geniş kitlelere yayıldıkça, kitleler üzerinde etkili olan siyasal cereyanlar bu hareketi de nüfuz alanı altına almak için çaba göstermişler ve bunun sonucu olarak çeşitli anlayışlar, Risale-i Nur tabanlı hareketler içinde kendisine mevziî de olsa zaman zaman yer bulmuştur. Bu da bir ölçüde doğal karşılanabilecek bir gelişme olsa gerektir. Çünkü yayılmak, taraftar toplamak ve sayıca üstünlük kazanmak, siyasal hareketlerin doğasında olan bir eğilimdir. Buna karşılık, Risale-i Nur’un doğasında da bir “ihlâs” kavramı vardır ki, eti kemikten, kemiği etten ayırmak, canlı bir vücut için ne demek ise, Risale-i Nur’un hizmetini de bu kavramdan ayrı düşünmek, benzer bir anlam taşır.

[1] 102. Risale-i Nur Külliyatı, s. 1544.
[2] 103. A.g.e., 1489.
[3] 104. A.g.e., 1558.
[4] 105. A.g.e., 1691.
[5] 106. A.g.e., 1707.
[6] 107. A.g.e., 1822.

Ayetler ve İbretler / 96

2007-04-08T23:39:00.000+03:00

SÜNNETİN DİĞER ADI
Ümit Şimşek

[Bu programın Dost TV'deki yayın saati, hafta içi 9:40 olarak değişmiştir. Dost FM'deki yayın saati ise yine 7:50 olarak devam etmektedir]

Size kendi içinizden bir elçi gönderdik ki, size âyetlerimizi okur, sizi arındırır, size kitabı ve hikmeti öğretir, daha başka bilmediğiniz şeyleri de öğretir.
Bakara Sûresi, 2:151

PEYGAMBERİN görevlerini ve Peygamber vasıtasıyla bize ulaşan İlâhî nimetleri anlatan âyetlerden birisi de bu âyet-i kerimedir. Burada sayılanlar, ayrı ayrı incelenmeyi gerektirecek işlevlerdir. Ancak biz bu yazıda, Peygamberin biz öğrettiği şeyler arasında geçen bir kavram üzerinde duracağız.

Âyet, Peygamberimiz için “Size kitabı ve hikmeti öğretir” buyuruyor.

Kitabı biliyoruz; bu, Rabbimizin bize hitabı olan ve Peygamberimizle bize gönderilmiş bulunan Kur’ân-ı Kerimdir.

Hikmete gelince:

Bu kelime dilimize yerleşmiş olduğu için, az çok anlamına aşina bulunuyoruz. Aslında çok kapsamlı olan bu sözcük, aynı zamanda, Allah’ın sıfatlarından birini de ifade etmekte ve Onun herşeyi yerli yerinde, anlamlı bir şekilde, en uygun bir biçimde, sonsuz ilmiyle, bir amaca uygun ve yararlı bir şekilde yarattığını bildirmektedir. Bunun tersi ise anlamsızlık, amaçsızlık, abesiyettir.

İnsanlar hakkında da bu özellik, doğru ve yararlı bilgi ve kavrayış, fayda ve amaç gözeterek hareket etme, güzel ve doğru işler yapma, bilgisini davranışlarına yansıtma gibi anlamlara gelmektedir.

Hikmet, Kur’ân’ın da sıfatıdır. Bizzat Kur’ân kendisini bu sıfatla tanıtır ve kendisinden “Kur’ân-ı Hakîm” olarak söz eder. Bu söz, onun baştan başa hikmet dolu oluşunu, bütün öğütlerinin, hükümlerinin, buyruk ve yasaklarının hikmetli bir şekilde düzenlenmiş olduğunu anlatır.
Şu kadar var ki, bu âyette, hikmet sözcüğü, Kur’ân’ın yanı sıra, ayrı bir madde halinde sayılmıştır. Öyleyse, burada kastedilen şeyin, yine hikmet özelliğine sahip olan ve Kur’ân ile beraber anılabilecek başka birşey olması gerekir. Bu, Kur’ân gibi, yine Peygamber tarafından öğretilecek, hem de Kur’ân ile beraber öğretilecek ve Kur’ân’ın anlamını hikmetli bir şekilde tamamlayacak birşey olmalıdır.

İmam Şafiî ve bazı müfessirler bu konuda çok güzel bir tevcih yapmakta ve “hikmet” ile kastedilen şeyin Peygamber sünneti olduğunu bildirmektedirler. Bu anlamı doğrulayan hadisler de vardır. Peygamber Efendimiz bu hadislerden birinde şöyle buyurur:

Şunu iyi bilin ki, bana Kur’ân ile beraber, onun bir misli daha verilmiştir.[1]

Zaman zaman temas ettiğimiz gibi, zaten birçok âyet-i kerime, Peygamber sünnetini de Kur’ân’ı açıklayan ve uyulması gereken bir kaynak olarak açıkça göstermektedir. Bu âyet ise, Sünneti “hikmet” sıfatıyla anmak suretiyle, onun hikmet yönünü vurgulamakta ve “Peygamberinizin sünneti, baştan başa hikmetten ibarettir” dersini bize vermektedir. Yani, onun söz ve hareketleri öylesine hikmet doludur ki, sanki o sırf hikmetten ibaret hale gelmiş, yahut hikmet denen şey, sünnet olarak belirmiştir. Bu nitelemede, Sünnetin, Kur’ân’ın hikmetlerini ortaya çıkarma ve yansıtma özelliğine de bir işaret vardır.

Konumuz olan âyet gibi, Peygamberin bize Kur’ân ile beraber hikmeti, yani Sünneti öğrettiğini bildiren daha başka âyetler de vardır. Bakara Sûresinin 129 ve 231. âyetleri, Âl-i İmrân Sûresinin 164. âyeti, Nisâ Sûresinin 113. âyeti ve Cuma Sûresinin 2. âyeti bunlar arasındadır. Bütün bu âyetleri toplu bir şekilde önümüze koyup inceleyecek olursak, şu hususların vurgulanmış olduğunu görürüz:

1. Bize Kur’ân’ı öğretecek olan Peygamberdir. O kitabı bize gönderen, bir elçiyle beraber göndermiş ve elçisini öğretmekle, bizi de öğrenmekle görevlendirmiştir. Bu kadarı da zaten Peygamber sünnetini Kur’ân öğreniminin ana şartı olarak tespit etmeye yeter.

2. Kitabın asıl anlam ve hikmetini, onun öğütlerinin özünü ve hedefini bize öğretecek olan da yine Peygamberdir ve onun sünnetidir.

3. O Peygamberin sünnetinde ne bir eksiklik, ne bir fazlalık, ne de tereddüde yol açacak birşey yoktur. O baştan sona hikmetten ibaret bir sünnettir. Ona sarılan hikmeti bulmuş olur; ondan uzaklaşan da hikmetten yoksun kalmış demektir.İşte, Kur’ân-ı Kerim, gerek “hikmet” olarak nitelemek, gerekse bu vurguyu birçok âyette tekrarlamak suretiyle, Peygamber sünnetinin önem ve değerini böylece ibret nazarlarımıza sunuyor.

[1] Ebû Dâvud, Sünnet: 5.

Barla Modeli: 18

2007-04-05T23:35:00.000+03:00

YENİ ÂLEMLER, YENİ DOSTLAR
Ümit Şimşek

Gül menekşeye karışmış
Küskün olanlar barışmış
Taze fidanlar yetişmiş
Biz bu yerlerden gideli
Gurbet ellere düşeli
Öksüz Âşık

RİSALE-İ NUR'LARI ellerine geçiren insanlar, kısa bir süre sonra, hattâ bazan risalelerin ilk satırlarından itibaren, kâinatı bir kitap gibi okumaya başladıklarını hissediyorlardı. Bu, bir insan için yeniden doğuş demekti. Çünkü, daha önce görülmeyen, görülse de önem verilmeyen varlıklar vardı şimdi âlemde. Kışıyla, baharıyla, yeriyle, göğüyle, canlısıyla, cansızıyla, gecesi ve gündüzüyle herşey ve her olay, Yer ve Gökler Rabbinden bir mektuptu ve doğrudan doğruya insanı muhatap alıyordu. Telif edilen her risale, sanki bu mektupların şifrelerinden bir ikisini daha çözüyor ve insana onu açıkça okutuyordu. Böylece, bir yandan derslerin tekrarlanmasıyla, diğer yandan da yeni telif edilen risalelerin elden ele ulaşmasıyla, insanların önlerindeki kâinat kitabı okuma becerisi de artıyor ve bu beceri artışı, daha fazla okuma iştiyakını doğuruyordu. Böylece, Nur Risalelerinin manevî ders halkasına giren bir kişiye, kısa bir süre sonra, kâinattaki tek bir esere baktığı zaman, onun arkasındaki İlâhî fiillerden bir tanesini teşhis etmesi yetiyordu; o tek fiil, kâinattaki bütün İlâhî fiillerle omuz omuza verip, onu bütün İlâhî isimlerin Müsemmâsına götürebiliyordu.[1] Fakat bu bakış açısı ve bu beceri, iradeli bir bakışa ve sürekli temrinlerle bu bakış açısını diri tutmaya ihtiyaç gösteriyordu. Aksi takdirde, dünya hayatının uğraşları, özellikle geçim endişesi ve zamanımızın diğer meşgaleleri, insanın dikkatini hemen dağıtıverme istidadını taşıyordu.

Bediüzzaman’ın talebeleriyle yazışmalarında, onları bu tür oyalanmalara karşı zaman zaman uyardığı görülmektedir. Daha önce de temas edildiği gibi, yeni telif edilen bir risalenin ulaşmasından sonra, bu risale ile ilgili hissiyatı satırlara dökerek Üstada göndermek, onun yakın talebeleri arasında bir geleneğe dönüşmüştü. Öyle anlaşılıyor ki, bu mektuplar, aynı zamanda, Bediüzzaman’a, talebelerinin kavrayışlarını ölçme ve gelişmelerini izleme imkânı da veriyordu. Nitekim iki risaleye en yakın talebesi Hulûsi Beyden cevap gelmediğinde, Bediüzzaman, bu gecikmenin birtakım dünyevî meşgalelerden ileri geldiği sonucuna varmakta gecikmemiştir. Öyle anlaşılıyor ki, Hulûsi Bey, o sıralarda bir harita işiyle meşgul olmaktadır; ancak bu maddî işin ayrıntıları, onun “pek keskin zekâsı” önünde geçici bir perde teşkil ederek, manevî âlemlerdeki incelikleri yakalayıp manevî zevkleri tatmasına engel olmuştur:

Gurbet mektubuyla kamer ve zemin ve seyyarata [ay, dünya ve gezegenlere] dair mektubuma cevap verilmemesinin sebebi şu olmak gerektir ki: Gurbet Mektubu, bütün dünyayı unutmak hissiyle yazılmıştır. Sen dünyayı unutmak değil, belki vazife itibarıyla en sathî maddiyatla zihnin meşbû olduğu bir zamanda, herhalde o gurbetteki zevki bulamadın. Ve o Mektubun tam derecesini, muvakkaten perde çekilmiş olan parlak zekâvetin kavrayamadı ki, cevap yazamadı.

Öteki Mektup, çok yüksek ve çok geniş hakaike [hakikatlere] işaret ettiği ve hadsiz âlem-i ulviyenin ve nihayetsiz âlem-i mâneviyenin bir nevi haritasına işaret ettiği için, sâfî, meşgalesiz, arzî ve arzlılardan sıyrılıp yukarıya çıkan bir akıl lâzımdı. Halbuki, benim gayretli kardeşim, o vakit zeminin haritasını alacak bir vazifeyle meşgul olduğundandır ki, o ulvî ve pek keskin zekâvetin, o Mektuba karşı sükûtu iltizam etmeye mecbur olmuş.[2]

Zaman zaman, insanların dikkatini manevî konulardan çekecek ve son derece değerli ömür dakikalarını, saatlerini ve günlerini gelip geçici meselelerle ziyan etmesine yol açacak bahanelerin güç kazandığı olur. Üç Aylar gibi mübarek mevsimlerin geride kaldığı, yahut bir yandan engin bir tefekkür zemini teşkil ederken diğer yandan da insanın nazarını gaflete yöneltme istidadı taşıyan bahar ve yaz mevsimlerinin yaklaştığı dönemlerde, Bediüzzaman aşağıdakine benzer mektuplarla talebelerini uyarmaktan geri kalmamıştır.

Bilirsiniz ki, yaz mevsiminde dünya gafleti ziyade hükmeder. Ders arkadaşlarımızın çoğu fütûra düşüp tâtil-i eşgale mecbur oluyor. Ciddî hakaikle tam meşgul olamıyor.[3]

Aziz kardeşlerim, bahar ve yazın meşgaleleri, hem gecelerin kısalması, hem Şuhûr-u Selâsenin [Üç Ayların] gitmesi ve ekser kardeşlerimin bir derece hisse alması ve daha sair bazı esbabın bulunması, elbette bir derece neş'eli kış dersine fütur verir. Fakat onlardan gelen fütur size fütur vermesin. Çünkü o dersler, ulûm-u imaniyeden [iman ilimlerinden] olduğu için, bir insan yalnız kendi nefsine dinlettirse yeter. Bâhusus, siz daima bir-iki hakikî kardeşi de bulursunuz.[4]

Neş’eli kış dersleri, mütevazi evlerde sobaların etrafında halkalanmış mütevazı insanlar arasındaki sohbetlerin uzadıkça uzadığı ve tazelenen çaylarla iyice tatlandığı derslerdir. Bir iman bahsi açılır risalelerin birinden. Büyüleyici cümleler, risaleyi okuyan talebenin dilinden birbiri ardınca dökülür. Hayaller cennet gibi âlemlere kilitlenir. Bir muhabbet pınarı kaynamaya başlar. Duygular keskinleşir. Sohbet ısınır, insanlar ısınır, âlemler ısınır. Kalabalık, görünenin kaç misline çıkar sohbet boyunca, kimse bilmez. Ancak herkes bilir yahut hisseder ki, kendilerinden başka birileri de oradadır, yanı başlarında aynı ders ve aynı tefekkürdedir. Bir tek kanat seslerinin işitilmediği kalır, o kadar.

Allah’ın kitabını okumak ve öğrenmek için Allah’ın evlerinden birinde veya başka bir evde bir araya gelen hiçbir topluluk yoktur ki, melekler onları ziyaret ederek etrafında dönmesin. O topluluğa kalp huzuru iner, onları rahmet kaplar. Ve Allah, yüce katında bulunan meleklere onları hayırla anar.[5]

Hem o dersi dinleyenler yalnız insanlar değil. Cenab-ı Hakkın zîşuur çok mahlûkatı vardır ki, hakaik-i imaniyenin istimâından [iman hakikatlerini dinlemekten] çok zevk alırlar. Sizin o kısım arkadaşınız ve müstemileriniz [dinleyicileriniz] çoktur.

Hem mütefekkirâne o çeşit sohbet-i imaniye, zemin yüzünün bir manevî ziyneti ve medar-ı şerefi olduğuna işareten biri demiş: Semâvât zemine gıpta eder ki, zeminde hâlisen lillâh sohbet ve zikir ve tefekkür için, bir-iki adam, bir-iki nefes, yani bir-iki dakika beraber otururlar, kendi Sâni-i Zülcelâlinin çok güzel âsâr-ı rahmetini ve çok hikmetli ve süslü âsâr-ı san'atını birbirine göstererek Sânilerini sevip sevdirirler, düşünüp düşündürürler.[6]

Görünen âlemlerle görünmeyen âlemlerin gündemleri birbirinden çok farklıdır. Birinde manşetlere çıkan haber, diğerinde hiç işitilmeyebilir. İman ilimlerinin açtığı kapıdan âlemlerin her ikisine birden bakanlar ise, kâinatın asıl gündemini yakalamakta gecikmezler. Baharın yaklaştığı günlerden birinde karları tebessümüyle eriten bir kardelen, kozasından çıkmış bir kelebek, bu âlemdeki pek çok insanın dönüp de bakmayacağı, baksa da görmeyeceği, görse de o akşamki bir televizyon programının tek bir sahnesi kadar bir değer vermeyeceği işlerdendir. Fakat nakış nakış İlâhî isimlerin dokunduğu hiçbir hadise, gözden kaçırılacak kadar önemsiz olamaz bu kâinatta. Ve bir Risale-i Nur talebesi bunu bilir. Onun keskinleşmiş duyuları, manevî âlemlerde haber teşkil edeni, manşetlere çıkanı, izleyici toplayanı kaçırmaz. Bir ibretli bakış, bir tefekkür, bir zikir, dünyanın kalabalığı arasında kaybolup gidecek bir küçük hadise değildir; bunu bilir Risale-i Nur talebesi. Her an, nice “sıradan” insanların zikir ve fikirleri rengârenk çiçekler halinde açar ve bu gezegenin manevî simasını bir bahar sahnesine çevirir. Açan çiçeklere onların müştakları doluşur. Görünen âlemlerin yasaları, bir başka biçimde, görünmeyen âlemlerde işler. Biri kelebekleri çağırır çiçeklerin, diğeri melekleri. İman ilimlerinin talebesi, dünya ve içindekilerden daha hayırlısını bulmuş, onlardan daha kalabalık bir dost topluluğu edinmiştir.

Rabbimiz Allah deyip dosdoğru bir yol izleyenlerin üzerine melekler inerler. "Korkmayın,” derler onlara. “Mahzun da olmayın. Dünya hayatında da, âhirette de biz sizin dostunuzuz.[7]

Dostlar, olup biteni kaçırmazlar. Her söz, her görüntü, her düşünce, her hayal tek tek kayda geçer. Ve bütün bunlar, Yer ve Gökler Rabbine sunulur—nasıl bir ihtişam içinde, orası ancak o âlemlerden görülür. Ama söz Ona yükselir; bu görülmüş gibi bilinir. Çünkü öyle buyurmuştur Kur’ân’ı gönderen.[8]

Görünen âlemin önemli haberleri, görünmeyen âlemlerde nasıl sıraya giremezse, o âlemlerin haberleri de bizim dünyamızda pek rağbet görmez. Ancak kâinatın hakikatinden haberdar olan, duyuları keskinleşmiş olanlar, dünya kalabalıklarının değil, Allah’ın katında değer taşıyan şeyin peşindedirler. Dünya hayatının meşgaleleri bu duyuları ve düşünceleri köreltmek üzere her taraftan saldırı halinde olduğu için de, sürekli derslerini tekrarlayarak his ve heyecanlarını diri tutmaya, doymak bilmeyen meraklarını ve kendilerine manevî Cennet hazlarını yaşatan şevklerini arttırmaya çalışırlar. Onların iman derslerine olan ihtiyaçları, işte bu yüzden içilen su veya alınan nefes gibidir:Tekrarlandıkça tekrarlanır; fakat ne usanç verir, ne de ona doyulur.

[1] 94. Risale-i Nur’un bu konudaki özgün yönteminin geniş bir açılımını, Morötesi Yayınları arasında, Esmâ Kitaplığının birincisi olarak çıkan Bir Fiil Yaratmak: Eserden Esmâya adlı çalışmada bulabilirsiniz.
[2] 95. Risale-i Nur Külliyatı, s. 1513.
[3] 96. A.g.e., 1465.
[4] 97. A.g.e., 1516.
[5] 98. İbnu Mâce, Mukaddime: 17.
[6] 99. Risale-i Nur Külliyatı, s. 1516.
[7] 100. Kur’ân, 41:30-31.
[8] 101. “Güzel sözler Ona yükselir.” Kur’ân, 35:10.

Ayetler ve İbretler / 95

2007-04-01T23:11:00.000+03:00

BİR SU, BİNLERCE TAT
Ümit Şimşek

[Bu programın Dost TV'deki yayın saati, hafta içi 9:40 olarak değişmiştir. Dost FM'deki yayın saati ise yine 7:50 olarak devam etmektedir]

Yeryüzünde birbirine komşu kıt’alar, bir de üzüm bağları, ekinler, çatallı ve çatalsız hurmalıklar vardır ki, onların hepsi bir suyla sulanır; fakat Biz onlara birbirinden farklı tatlar veririz. Aklını kullanan bir topluluk için bunda âyetler vardır.
Ra’d Sûresi, 13:4

BİR TEFEKKÜR hazinesi olan bu âyetin bize öğrettiği yöntemlerden biri de kâinattaki birlik tecellîlerine dairdir.

Âyet-i kerime, üzüm, ekin ve hurmalıklardan söz eden bölümünde, bütün bunlar bir su ile sulandığı halde Yüce Allah’ın onlara ayrı ayrı tatlar verdiğini bildiriyor. Hayatın bu pek kapsamlı kanunu, âyette birkaç somut örnekle dikkatimize sunulmuştur; ancak kıyas yoluyla, bu kanunun, günlük hayatın doğallığı içinde bizi her taraftan kuşatmış ve nimetlere boğmuş olduğunu görebiliriz.

Üzüm ve hurma gibi meyveler, herkes tarafından bilinen ve tadıyla, rengiyle, biçimiyle herkesin kolayca hayalinde canlandırabileceği örneklerdir. Bu örneklerde bir kanunun ucu gösterilmiştir. İnsanlar, bildikleri tüm meyve, sebze ve ekinlerde, bu âyetin anlattığı özellikleri bulabilirler: elma, fındık, şeftali, kayısı, domates, patates, kivi, portakal, karpuz, kavun, ceviz, turp, soğan, çilek, kiraz—ve yüzlercesi, ve binlercesi…

Âyet diyor ki: “Bunların hepsine ayrı tatlar verdik.”

Evet, insan, yerin bitirdiği hangi şeyi tadacak olsa, onda bir farklılık bulur. Hattâ bir elmanın nice türleriyle farklı farklı elma tatları sunduğuna tanık olur.

Âyetin dikkat çektiği ikinci husus, bütün bunların tek bir su ile sulanmasıdır. Bu da bir örnektir, bir “birlik” nümunesidir. Aynı gerçek, onları bağrında yeşerten toprak için de geçerlidir. Onlar bir su ile sulandığı gibi, bir topraktan çıkarlar.

Yine onlar bir güneşten enerji alırlar. Bir havayı solurlar. Bir kanunla, bir tarzda, bir bahçede, bir arada yeşerirler.

İşte burada da şöyle bir “vahdet,” bir “birlik” dersi veriliyor:

Yeryüzünün kıt’alarında yetişen o meyveler ve ekinler aynı suyla sulanır. Çünkü onları sulayan birdir. O, yeryüzündeki bütün bitkilerin ve bütün canlıların ihtiyacına bir su ile cevap verir.

O meyveler ve ekinler bir güneşin ışığıyla olgunlaşır. Çünkü onları yaratıp yeşerten ve olgunlaştıran birdir. O, bir güneş ışığıyla, yeryüzündeki bütün canlıların enerji ihtiyacını karşılar.

O meyveler ve ekinler bir toprakta yeşerir. Çünkü onları yeşerten de, bu dünyayı düzenleyip üzerine toprağı seren de birdir.

O meyve ve ekinlerin tümü aynı havayı solur. Çünkü onları yaratan da, bu dünyanın etrafını atmosferle kuşatıp onu bütün canlara soluk yapan birdir.

Şimdi o birtek Yaratıcının sanatına bakın ki, koca güneşi yeryüzünün bütün canlarının hizmetine gönderir. Bir topraktan yüz binlerce tür bitki çıkarır. Bir su ile bütün yeryüzünü diriltir, bir hava ile canlara can katar. Ve bütün bunları, akıp giden bir hayatın doğallığı ve sadeliği içinde yapar. Günışığını sessizce gönderir, yağmuru usulca yağdırır. Toprak içinde çalışan tezgâhların sesini kimse işitmez. Yapraklardan ve ciğerlerden sızan hava zerreleri kimseye bir rahatsızlık vermeden iş görürler.

Üstelik, bütün bunlar, birbirine yardım edecek, birbirinin işini tamamlayacak bir şekilde, kusursuz bir âhenk içinde çalışırlar. Bir su, bir hava, bir güneş, bir toprak, sanki tek bir varlık olup çıkmış gibidir.

Böylece, Bediüzzaman’ın tabiriyle, gül goncasının yaprakları gibi birlikler içine sarılmış olan bu âlemde, bir sudan, bir topraktan, saymakla bitirilemeyecek kadar çok renklerde, kokularda, tadlarda meyveler, ekinler, sebzeler çıkar.

Ve insan, bu rengârenk bitkilerle süslenmiş olan yerin güzel yüzünde, herşeyi birşeye hizmetkâr eden ve birşeyden herşeyi yapan birtek Yaratıcının mucizeli sanatlarını hayranlıkla seyreder, nimetlerini şükürle yâd eder.

İşte bunlar, birtek Kur’ân âyetinin penceresinden kâinata bakıldığında görülenlerden bir kısmı. Âyetin de hatırlattığı gibi, aklını kullananlar için, bu pencereden bakıldığında daha nice birlik delilleri okunur, nice âyetler seyredilir.